در این مقاله جامع چه می آموزیم؟

• 1. کارگاه چیست؟
• 2. تحویل کارگاه شامل چه اقدامات و عملیاتی می‌شود؟
  • 1.2. نتایج عدم توجه به موضوع تحویل کارگاه
  • 2.2. مواردی که در تحویل کارگاه باید به آن توجه شود؟
  • 3.2. فرم تحویل کارگاه چیست و شامل چه مواردی باید باشد؟
  • 4.2. تاخیرات تحویل کارگاه
• 3. صورت جلسه چیست؟
  • 1.3. چگونه یک صورت‌جلسه را به درستی تنظیم کنیم؟
  • 2.3. چه کسانی باید صورت‌جلسه را امضا کنند؟
  • 3.3. چه زمانی باید صورت‌جلسه‌ها تنظیم شوند؟
  • 4.3. تفاوت صورت‌جلسه موقت و نهایی چیست؟
• 4. تجهیز کارگاه چیست؟
  • 1.4. تجهیز کارگاه شامل چه اقدامات، تدارکات و عملیاتی می‌شود؟
  • 2.4. آیا تجهیز کارگاه یک پروژه جداگانه محسوب می‌شود؟
  • 3.4. چه عواملی بر تجهیز کارگاه مؤثر است؟
  • 4.4. نکاتی که باید در تجهیز کارگاه یک پروژه مجتمع مسکونی لحاظ گردد؟
    • 1.4.4. طرح جانمایی کارگاه
    • 2.4.4. طرح جانمایی کارگاه چیست و در یک طرح مهندسی باید به چه نکاتی دقت شود؟
    • 3.4.4. نیروی انسانی
    • 4.4.4. مدیر طرح و سرپرست کارگاه چه افرادی هستند و وظایف آن‌ها چیست؟
    • 5.4.4. شرایط و نکات مربوط به نیروی انسانی
    • 6.4.4. مصالح، تجهیزات (ابزارآلات و ماشین‌آلات)، وسایل و…
    • 7.4.4. نکات مهم در بحث تجهیزات و مصالح و…
    • 8.4.4. ایجاد محدوده کارگاهی و ساخت تأسیسات و ساختمان های موقت
    • 9.4.4. حصار موقت حفاظتی کارگاهی چیست و باید در آن به چه نکاتی دقت شود؟
    • 10.4.4. تابلو شناسایی ملک یا پروژه
    • 11.4.4. سایر اقدامات لازم جهت ایجاد محدوده کارگاهی
    • 12.4.4. اقدامات اداری
    • 13.4.4. بیمه‌های کارگاهی
    • 14.4.4. تأمین شرایط ایمنی
  • 5.4. تجهیز کارگاه در فهرست‌بها
    • 1.5.4. تعاریف
    • 2.5.4. کلیات
    • 3.5.4. روش تهیه برآورد
    • 4.5.4. نحوه پرداخت
  • 6.4. تأخیر در تجهیز کارگاه
• 5. برچیدن کارگاه شامل چه اقدمات و عملیاتی می‌شود؟
  • 1.5. مواردی که در برچیدن کارگاه باید به آن‌ها توجه شود
  • 2.5. صورت‌جلسه برچیدن کارگاه چیست و شامل چه مواردی باید باشد؟
• 6. هزینه برچیدن کارگاه
• 7. برچیدن کارگاه در فهرست بها
• 8. نتیجه گیری
• 9. پرسش و پاسخ
• 10. منابع

1. کارگاه چیست؟

اولین مفهومی که لازم است در این مقاله با آن آشنا شویم. تعریف کارگاه می­­­ باشد. مطابق با بند “ب” ماده دوازدهم شرایط عمومی پیمان، نشریه شماره ۴۳۱۱ سازمان برنامه و بودجه می ­توان کارگاه را به شرح ذیل تعریف کرد.

همان‌طور که در تعریف فوق آمده است، کارگاه محلی است که عملیات موضوع پیمان در آن اجرا می ­شود. با توجه به تعریف ارائه شده در این قسمت می ­توان به این نکته پی برد که با توجه به موضوع قرارداد ممکن است کارگاه دارای ابعاد بسیار گسترده­ای باشد. بدیهی است جهت انجام هر پروژه ابتدا بایست کارگاه توسط کارفرما به پیمانکار تحویل داده شده و سپس توسط پیمانکار تجهیز گردد.

همچنین مطابق با مبحث 12 مقررات ملی ساختمان ویرایش 1403، عملیات ساختمانی و کارگاه به شرح زیر تعریف می‌شود.

در این مقاله ابتدا قصد داریم عملیات تحویل کارگاه را مورد بررسی قرار داده و سپس به نکات مربوط به آن اشاره کنیم.

شکل 1: پروژه ­های ساختمانی در سطوح گوناگون

2. تحویل کارگاه شامل چه اقدامات و عملیاتی می‌شود؟

به طور کلی جهت عملیات تحویل کارگاه تعریف خاصی در شرایط عمومی پیمان ارائه نشده است اما با استناد به مفاد ماده­ های 19 و 28 شرایط عمومی پیمان نشریه شماره ۴۳۱۱ سازمان برنامه و بودجه، می­توان تحویل کارگاه جهت یک پروژه ساختمانی را، در مجموعه اقدامات و کنترل­ های زیر تعریف کرد. (مفاد ماده ­های 19 و 28 در ادامه ارائه می ­گردد.)

متأسفانه در اکثر پروژه ­های ساختمانی در سطح کشور، گروه ­های پیمانکاری، در سطوح عملیاتی مختلف (از سطح بسیار کوچک تا بسیار بزرگ) با کم‌اهمیت دانستن این موضوع اقدام به شروع پروژه­ های متعددی می­ کنند که در انتها با ضرر­های مالی بسیار متعددی روبه‌رو می­ شوند. از همین رو سازمان برنامه و بودجه با قرار دادن این موضوع مهم در شرایط عمومی پیمان، بحث تحویل کارگاه را به صورت اساسی مورد بررسی قرار داده و در کلیه قراردادها لازم دانسته است.

1.2. نتایج عدم توجه به موضوع تحویل کارگاه

برای درک بهتر، ابتدا به مثال زیر دقت کنید.

جهت تنظیم لایحه تاخیرات و دفاعیات مالی یک پروژه مسکونی در شهر پردیس با سرپرست گروه پیمانکاری آن پروژه مشغول به بحث بودم که ایشان مطالب زیر را عنوان کردند:

«در روز تحویل کارگاه و زمین پروژه، هنگامی که برای بازدید به محل پروژه رفتم، دوستان کارفرما فقط با نشان دادن قطعه زمین و بدون هیچ‌گونه مشخص کردن حدود زمین­، به من گفتند که این زمین پروژه است و شما باید این صورت‌جلسه تحویل زمین را امضا کنید. من هم با توجه به عدم اطلاع از مفاد صورت‌جلسه و بر اساس اطمینان دو طرفه برگه مذکور را امضا کردم. لازم به ذکر است که آن روز، در زمین مورد بازدید، تجهیزات، ابزارآلات و نخاله­ های بسیار زیادی که مربوط به سایر پروژه­ های کارفرما بود، دپو شده بود که با پرس‌و‌جو، نماینده کارفرما به صورت شفاهی اعلام به جمع‌آوری آن‌ها در طی روز­های آینده نمود.

پس از اتمام بازدید که به صورت بسیار ساده برگزار شد، علیرغم پیگیری­ های شفاهی متعدد قالب ­ها و نخاله­ های موجود در پروژه که به عنوان عوارض کارگاه شناخته می­ شد پس از گذشت حدود 2 ماه توسط اکیپ خودمان جمع ­آوری شد و از طرف کارفرما تعهدات شفاهی مربوط به پرداخت هزینه های آن انجام گرفت. همچنین زمانی که به مرحله گودبرداری رسیدیم، مشخص شد که نوع خاک مشخص شده در قرارداد و نقشه ­های فنی با موضوع قرارداد متفاوت بوده و نیاز به خاک‌برداری و بسترسازی مناسب جهت انجام پروژه است. با انجام یک مطالعه خاک ساده قابل تشخیص بود، که این موضوع هم علیرغم پیگیری متعدد با قول­ های شفاهی کارفرما در جهت تأمین منافع شخصی همراه شد.

حالا که به مراحل پایانی قرارداد نزدیک شده ­ایم و از زمان قراردادی پروژه بر اساس برنامه زمان‌بندی گذشته است، دوستان کارفرما، برگه تحویل کارگاه را ملاک قرار داده و با توجه به امضا بنده نسبت به موضوع، تحویل زمین بدون هرگونه مسئله و معارض، مدعی بوده و از پاسخگویی اجتناب می ­کنند. »

همان‌طور که از مثال فوق مشخص است با توجه به تجربی بودن گروه پیمانکاری و عدم اطلاع از اهمیت صورت‌جلسه تحویل کارگاه، گروه پیمانکاری این پروژه دچار مشکلات متعدد از قبیل ضرر و زیان مالی، از دست رفتن زمان مناسب و … شده است.

از نتایج مهم عدم توجه به موضوع تحویل کارگاه، می­ توان به موارد زیر اشاره کرد.

شکل 3: نتایج عدم توجه به موضوع تحویل کارگاه

حال شاید برای شما این سؤال مطرح شود که در زمان تحویل کارگاه یا پروژه باید به چه مواردی توجه شود؟ در ادامه به این پرسش پاسخ داده می‌شود.

2.2. مواردی که در تحویل کارگاه باید به آن توجه شود؟

در این قسمت سعی شده است که با ارائه نکات تجربی و آیین‌نامه‌ای، روند مناسبی جهت تحویل کارگاه معرفی شود و در نهایت کلیه نکات موردتوجه در قالب یک چک‌لیست در اختیار خوانندگان قرار گیرد.

1. توصیه می­شود حتی‌الامکان خارج از بحث وسعت پروژه حتماً از یک نقشه‌بردار مجرب در روز تحویل کارگاه بهره ببرید. معمولاً پیمانکاران با توجه به مسائل اقتصادی از این موضوع صرف‌نظر می­ کنند که هزینه صورت گرفته در این بخش به راحتی با توجه به برداشت­ های دقیق، قابل جبران می­ باشد. متأسفانه مشاهده شده است که در پروژه­ای، پیمانکار به نقشه‌بردار کارفرما بسنده نموده و با توجه به مشکلات متعدد (از قبیل کالیبره نبودن دوربین، عدم بررسی کار توسط دو نقشه‌بردار و …) در هنگام پیاده­ سازی نقشه و تحویل بنچ مارک­ ها یا نقاط نشانه که در ادامه در خصوص آن توضیحات لازم ارائه شده، پروژه در مراحل بعدی دچار مشکل شده است.

2. در صورت تردید در خصوص کیفیت زمین کارگاه، حتماً طی توافقات لازم با کارفرما نسبت به تعیین کیفیت زمین پس از تحویل و قید کردن این موضوع در صورت‌جلسه تحویل زمین اقدام نموده و مشخصات آن را با مشخصات ارائه شده در قرارداد و نقشه­ ها تطبیق دهید.

3. شرایط منطقه ­ای کارگاه را با زمان ارائه قیمت قرارداد، تطبیق داده و در صورت وجود هر­گونه تغییرات مؤثر بر کیفیت ساخت، موارد را در صورت‌جلسه تحویل قید نمایید. در مورد شرایط منطقه­ ای، به طور مثال فرض کنید بر اثر فعالیت های شهرسازی، راه دسترسی به کارگاه از نظر مسافتی دچار تغییرات شدیدی شده که در روند پروژه و هزینه­ های پروژه مؤثر است لذا لازم است در هنگام تحویل کارگاه به این مورد نیز اشاره شود.

4. شرایط کارگاه را از نظر وجود معارضات به طور کامل بررسی کنید و استعلامات لازم را پیش از تنظیم صورت‌جلسه از کارفرما اخذ نمایید. متأسفانه شخصاً با پروژه­ های متعددی روبرو بوده ­ام که به دلیل وجود معارضات زیاد از قبیل وجود تأسیسات آب‌رسانی، برق‌رسانی، اماکن تاریخی در بخش ­های دارای تعرض، با توجه به طولانی بودن روند اداری و …… از سوی نهاد ذی‌صلاح، دچار تعلیق و توقف شده است. لذا توصیه می ­شود در صورت وجود تعارض در صورت‌جلسه تنظیمی، به موارد مذکور اشاره کرده و در خصوص آن تعیین و تکلیف ­های مربوطه را انجام دهید. همچنین حتی‌الامکان از پرداخت عوارض شهرداری و ….. توسط کارفرما که بعداً منجر به توقف عملیات پروژه می­ گردد، اطمینان حاصل نمایید.

در این قسمت برای درک بهتر در خصوص نحوه برخورد با وجود معارضاتی از قبیل اشجار، اماکن تاریخی، چاه­ ها و قنات­ ها به مفاد بندهای 1­-2-1 و 1-4 نشریه 55 مراجعه می ­کنیم که توضیحات آن به شرح زیر است.

5. در صورت عدم تحویل بخشی از کارگاه، حتماً در صورت‌جلسه تحویل، محدوده تحویل داده نشده را قید کرده و مطابق با مفاد ماده 28 حتماً نسبت به تعیین کیفیت نحوه  تحویل این محدوده اقدام نمایید. درصورتی‌که محدوده تحویل داده نشده، مانع پیشرفت فیزیکی، مطابق با برنامه زمان‌بندی باشد، کارفرما مطابق با مفاد این ماده موظف      به پرداخت خسارت می ­باشد.

6. مطابق با مفاد بند و ماده 28 شرایط عمومی پیمان، نسبت به تعیین محل کلی تجهیز کارگاه اقدام نمایید.

لازم به ذکر است بحث تعیین محل تجهیز کارگاه امر بسیار مشکل و دقیقی می ­باشد به طوری که اگر به صورت دقیق و سنجیده صورت پذیرد، می­ تواند سهم عظیم و به  سزایی در پیشرفت فیزیکی پروژه و در بحث جلوگیری از اتلاف هزینه­ ها، نیروی انسانی، زمان و ….. داشته باشد.

در روز تحویل زمین لزوم به تهیه نقشه ­های تجهیز کارگاه نبوده و تنها به مشخص کردن مکان کلی آن اکتفا می ­شود.

لازم به ذکر است درصورتی‌که شرایط پروژه و تاییدات کارفرما، امکان دپوی مصالح را در محل پروژه فراهم نکند توصیه می­ شود این موضوع نیز در صورت‌جلسه تحویل، تنظیم گردد و همچنین بعداً در صورت عدم پیش‌بینی در ارائه قیمت موضوع قرارداد، این موضوع در مبلغ قرارداد لحاظ شود.

7. در روز تحویل حتماً مطابق با مفاد ماده 19 شرایط عمومی پیمان، نسبت به کنترل نقاط نشانه (بنچ مارک)، پیاده کردن نقشه­ ها و اندازه‌گیری‌ها، اقدامات لازم را صورت دهید. همان‌طور که در مورد 1 اشاره شد استفاده از نیروی نقشه‌بردار مجرب در این موضوع نقش بسیار مؤثری خواهد داشت. لازم به ذکر است مطابق با مفاد بند 1-3 نشریه شماره 55 (مشخصات فنی عمومی کارهای ساختمانی) بنچ مارک­ ها یا نقاط نشانه بایستی توسط پایه­ های بتنی حداقل به ابعاد 15*15 و ارتفاع 70 سانتی‌متر ساخته شوند و تا پایان کار و تحویل موقت توسط پیمانکار حفظ و نگهداری شوند.

8. در نهایت حتماً نسبت به تنظیم یک صورت‌جلسه تحویل کارگاه که شامل تمامی موارد ذکر شده در بالا می­ باشد، اقدام نمایید و یک نسخه از آن را که به امضا طرفین رسیده است در نزد خود نگهداری نمایید.

شاید ذکر این بند از نظر دوستان کمی عجیب بوده باشد اما متأسفانه این موضوع نیز توسط یکی از همکاران مشاهده شده است!

3.2. فرم تحویل کارگاه چیست و شامل چه مواردی باید باشد؟

به طور کلی فرمت خاصی جهت صورت‌جلسه تحویل کارگاه وجود نداشته و اکثر کارفرمایان مطابق صلاحدید خویش نسبت به تهیه این فرم اقدام می­ نمایند.

در اینجا گروه سبزسازه با در نظر گرفتن کلیه نکات اشاره شده در بخش‌های فوق و همچنین سایر موارد لازم جهت یک فرم صورت‌جلسه، نسبت به تنظیم یک صورت‌جلسه بسیار جامع در خصوص تحویل کارگاه اقدام نموده که تصاویر این صورت‌جلسه در ادامه قرار داده شده است و همچنین فایل PDF آن در بخش لینک های دانلود در اختیار علاقه‌مندان قرار گرفته است.

شکل 4: فرم صورت‌جلسه تحویل کارگاه

تا به این قسمت با نکات ضروری در بحث تجهیز کارگاه آشنا شدیم. در ادامه به پرسش‌های زیر می‌پردازیم.

❓حداکثر زمان تحویل کارگاه چه مدت است؟

❓نتایج عدم تحویل کارگاه از سوی کارفرما به پیمانکار چه مواردی می ­باشد و شرایط عمومی پیمان در این خصوص چه شرایطی را در نظر گرفته است؟

❓در صورت عدم حضور پیمانکار جهت تحویل کارگاه، شرایط عمومی پیمان چه شرایطی را در نظر گرفته است؟

4.2. تاخیرات تحویل کارگاه

مطابق با مفاد بند ب ماده 28 شرایط عمومی پیمان، کارفرما پس از مبادله پیمان، بایستی نسبت به تعیین تاریخ تحویل کارگاه که حداکثر 30 روز پس از تاریخ پیمان است؛ اقدام نماید و پیمانکار نیز بایستی در تاریخ مقرر نسبت به تحویل کارگاه اقدام کند. مطابق با متن مفاد بند مذکور و همچنین مفاد بند الف ماده 46 شرایط عمومی پیمان، در صورت عدم حضور پیمانکار جهت تحویل کارگاه، کارفرما می ­تواند قرارداد موجود را فسخ نماید.

همچنین مطابق با مفاد بندهای ب، ج، د ماده 28 شرایط عمومی پیمان، به طور خلاصه می­توان نتایج قصور در تحویل بخش یا کل کارگاه موضوع پیمان از سوی کارفرما را به شرح ذیل بیان کنیم.

شکل 5: فلوچارت تاخیرات تحویل کارگاه

3. صورت جلسه چیست؟

در حوزه امور حقوقی پیمان و قراردادهای عمرانی، صورت‌جلسه یک ابزار کلیدی برای ثبت رسمی رویدادها، توافقات، و تصمیمات در مراحل مختلف پروژه است. به عبارت دیگر صورت‌جلسه یک سند رسمی است که اطلاعات مربوط به نشست‌ها، بازدیدهای میدانی، مذاکرات، و تصمیمات مهم را ثبت می‌کند. این سند می‌تواند به عنوان مرجع در زمان بروز اختلافات یا بررسی پیشرفت پروژه استفاده شود و برای تضمین شفافیت و پایبندی به تعهدات قراردادی بسیار اهمیت دارد.

1.3. چگونه یک صورت‌جلسه را به درستی تنظیم کنیم؟

برای تنظیم دقیق و حرفه‌ای صورت‌جلسه در پروژه‌های عمرانی باید موارد زیر رعایت شود:

1. مشخصات کلی:

عنوان پروژه، شماره قرارداد، شماره صورت‌جلسه، تاریخ و مکان تنظیم آن را مشخص کنید.

2. حاضران و سمت‌ها:

اسامی حاضران (نمایندگان پیمانکار، مشاور، کارفرما) و سمت یا نقش آن‌ها در پروژه ذکر شود.

3. دستور جلسه یا هدف بازدید:

هدف اصلی جلسه یا بازدید مشخص شود (مثلاً: بررسی پیشرفت پروژه، مشکلات اجرایی، یا تایید صورت‌وضعیت‌ها).

4. موضوعات مطرح شده و جزئیات فنی:

تمامی نکات فنی، تصمیمات اجرایی، و توافقات به همراه جزئیات فنی ثبت شوند.

5. مسئولیت‌ها و زمان‌بندی:

وظایف محول شده به افراد یا گروه‌ها و مهلت‌های زمانی برای اجرای تصمیمات ذکر شوند.

6. پیوست‌ها (در صورت وجود):

نقشه‌ها، تصاویر، یا سایر مستندات فنی مرتبط به صورت‌جلسه ضمیمه شوند.

7. امضا و تایید:

صورت‌جلسه با امضای تمامی طرفین مرتبط، رسمی و معتبر می‌شود.

2.3. چه کسانی باید صورت‌جلسه را امضا کنند؟

1. نمایندگان پیمانکار:

مسئول اجرای پروژه و نماینده پیمانکار موظف به امضای صورت‌جلسه هستند.

2. نمایندگان مشاور:

ناظر مقیم یا نماینده مشاور (به‌عنوان ناظر فنی و تأییدکننده کیفیت و کمیت کارها) باید صورت‌جلسه را امضا کند.

3. نمایندگان کارفرما:

نماینده رسمی کارفرما باید تأییدیه نهایی را امضا نماید.

4. سایر افراد مرتبط:

در صورت لزوم، افراد دیگری که نقش کلیدی در تصمیمات دارند (مانند مدیر ایمنی یا مسئول کنترل کیفیت) نیز باید امضا کنند.

3.3. چه زمانی باید صورت‌جلسه‌ها تنظیم شوند؟

1. در زمان وقوع رویدادها:

هر زمان که یک تصمیم مهم، توافق یا تغییری در شرایط پروژه رخ دهد (مانند تغییر در نقشه‌ها، دستور کار جدید، یا وقوع حوادث خاص)، صورت‌جلسه باید تنظیم شود.

2. پس از بازدیدهای میدانی:

در بازدیدهای کارگاهی و فنی، صورت‌جلسه بازدید باید بلافاصله پس از اتمام بازدید تنظیم شود.

3. در جلسات دوره‌ای:

در جلسات برنامه‌ریزی شده هفتگی یا ماهانه برای بررسی پیشرفت پروژه یا حل اختلافات.

4.3. تفاوت صورت‌جلسه موقت و نهایی چیست؟

صورت‌جلسه موقت:

این نوع صورت‌جلسه شامل اطلاعات اولیه یا پیش‌نویس است و معمولاً برای بررسی بیشتر یا تأیید نهایی ارسال می‌شود.

صورت‌جلسه نهایی:

پس از تأیید رسمی توسط تمامی طرفین، این نسخه به عنوان سند قطعی و مرجع قانونی استفاده می‌شود. صورت‌جلسه نهایی باید شامل همه جزئیات کامل، امضاهای طرفین، و مهرهای مورد نیاز باشد و در بایگانی پروژه نگهداری شود.

4. تجهیز کارگاه چیست؟

همان‌طور که در بخش­ های قبل مشاهده شد، مطابق با مفاد ماده دوازدهم شرایط عمومی پیمان، تجهیز کارگاه عبارت است از مجموعه­ ای از اقدامات، عملیات و تدارکات که بایستی به صورت موقت جهت دوره اجرا انجام شود. همچنین طبق پیوست 5 فهرست بهای ابنیه ویرایش 1403، به صورت زیر تعریف می‌شود.

1.4. تجهیز کارگاه شامل چه اقدامات، تدارکات و عملیاتی می‌شود؟

به طور کلی تجهیز کارگاه را می­ توان بر اساس توضیحات ارائه شده در مفاد مواد بیستم و دوازدهم شرایط عمومی پیمان به شرح ذیل خلاصه نمود:

شکل 6: اقدامات، عملیات و تدارکات تجهیز کارگاه

همان‌طور که در شکل فوق مشاهده می­ کنید عملیات تجهیز کارگاه دارای طیف بسیار گسترده­ ای است، به‌طوری‌که بعضی از موارد آن نیز در حین انجام پروژه، صورت پذیرد (مثلاً تأمین مصالح بسته به روند اجرایی پروژه و …). به طور کلی تجهیز کارگاه به دو بخش تجهیز اولیه و ثانویه تقسیم می­شود که در قسمت­ های بعد به آن پرداخته‌ خواهدشد.

بدیهی است با طیف وسیعی از زیرمجموعه‌های عملیات تجهیز کارگاه، عوامل متعددی در آن مؤثر است. لذا پیش از هر چیز لازم است با این عوامل آشنا شویم.

2.4. آیا تجهیز کارگاه یک پروژه جداگانه محسوب می‌شود؟

لازمه آغاز هر پروژه، تجهیز مناسب کارگاه است و این عملیات به عنوان بخشی جدایی‌ناپذیر از هر پروژه می ­باشد. پس می ­توان نتیجه گرفت تجهیز کارگاه از نظر اجرایی، یک پروژه جداگانه محسوب نمی­ شود.

اما در خصوص متره و برآورد هزینه‌های تجهیز کارگاه ، همان‌طور که در قسمت­ های بعد مشاهده خواهید کرد، متوجه خواهید شد که عملیات تجهیز کارگاه به عنوان یکی از بخش­‌های مهم پروژه به صورت خاص و براساس پیوست چهارم فهرست بهای ابنیه ویرایش 1403 ، مورد بررسی قرار گرفته و در خصوص نحوه برآورد هزینه‌های آن، ضرایب تجهیز کارگاه و سایر موارد محاسباتی، با آن به صورت یک عملیات و حتی به اصطلاح پروژه جداگانه رفتار شده است که البته با توجه به تعریف تجهیز کارگاه می­ توان به اشتباه بودن عبارت پروژه پی برد.

لذا با توجه به موارد ذکر شده می ­توان نتیجه گرفت که تجهیز کارگاه، یک عملیات اجرایی از پروژه است، که به صورت بسیار مجزا و خاص، در خصوص برآورد هزینه‌های آن اقدام می‌شود.

3.4. چه عواملی بر تجهیز کارگاه مؤثر است؟

قبل از هر چیز به سؤالات زیر دقت کنید.

▪️آیا تجهیز کارگاه یک ساختمان مسکونی دوطبقه، مشابه با تجهیز کارگاه یک شهرک مسکونی است؟

▪️آیا تجهیز کارگاه یک پروژه مسکونی در شهر تبریز، با تجهیز کارگاه همان پروژه در شهر یزد مشابه است؟

▪️آیا در موضوع تجهیز کارگاه، لازم است کلیه مصالح موردنیاز پروژه به صورت یکجا خریداری شود؟

▪️آیا می ­توان گفت «مسائل اقتصادی در امر تجهیز کارگاه دخیل نمی­ باشد»؟

▪️آیا استفاده از بالابر در یک ساختمان 15 طبقه یا استفاده از تاور در یک ساختمان 2 طبقه دارای توجیه اقتصادی و بهره‌وری می ­باشد؟

▪️آیا تجهیز کارگاه یک کارگاه ساختمانی 5 طبقه، با 50 نفر نیروی فعال با تجهیز همان کارگاه با 20 نفر نیروی فعال یکسان است؟

مشخصاً با داشتن اندک دید مهندسی، می­ توان فهمید پاسخ کلیه سؤالات فوق منفی می­ باشد. به طور کلی عوامل مؤثر بر تجهیز کارگاه را می­ توان به صورت زیر خلاصه کرد؛ لذا در خصوص تجهیز هر کارگاه بایستی شرایط مربوط به آن کارگاه را ابتدا به صورت دقیق و مهندسی بررسی کرده و بر اساس آن طرح تجهیز کارگاه را انتخاب و پیاده‌سازی نماییم.

شکل 7: عوامل مؤثر بر تجهیز کارگاه

❓سؤال : چگونه می‌توان مدت زمان لازم برای هر یک از مراحل تجهیز را محاسبه کرد؟

▪️استفاده از نرم‌افزارهای مدیریت پروژه (مانند Primavera یا MS Project) برای زمان‌بندی دقیق.

▪️برآورد منابع و تجهیزات مورد نیاز.

▪️در نظر گرفتن شرایط تحویل مصالح و تجهیزات.

❓سؤال : شاخص تعدیل چگونه بر هزینه تجهیز کارگاه تأثیر می‌گذارد؟

▪️افزایش شاخص تعدیل باعث افزایش قیمت مصالح، تجهیزات و هزینه‌های اجرایی می‌شود.

❓سؤال : چه مدارکی برای تأیید نهایی تجهیز کارگاه لازم است؟

▪️نقشه تجهیز کارگاه.

▪️تأییدیه ناظر پروژه بر نصب تجهیزات و آماده‌سازی کارگاه.

❓سؤال : تجهیز کارگاه چگونه بر برنامه‌ریزی زمانی سایر فعالیت‌های پروژه اثر می‌گذارد؟

▪️تأخیر در تجهیز کارگاه می‌تواند باعث تأخیر در آغاز فعالیت‌های اجرایی شود.

▪️تجهیز مناسب، روند اجرای پروژه را تسهیل می‌کند.

❓سؤال : نقش پیمانکاران در مراحل تجهیز کارگاه چیست؟

پیمانکاران مسئولیت‌های کلیدی و متعددی در فرآیند تجهیز کارگاه بر عهده دارند که این وظایف به ترتیب زیر هستند:

الف. برنامه‌ریزی و مدیریت تجهیز کارگاه:

تهیه نقشه تجهیز کارگاه: پیمانکار موظف است نقشه‌ای دقیق و مطابق با نیاز پروژه و دستورالعمل‌های کارفرما تهیه کند.

تهیه جدول زمان‌بندی تجهیز

ب. تأمین تجهیزات و مصالح:

انتخاب تأمین‌کنندگان معتبر: پیمانکار مسئول انتخاب و سفارش تجهیزات و مصالح استاندارد است.

حمل‌ونقل تجهیزات به محل پروژه: هماهنگی و نظارت بر حمل‌ونقل تجهیزات به محل پروژه بر عهده پیمانکار است.

ج. استقرار و نصب تأسیسات:

تجهیزاتی مانند کانکس‌های اداری، انبارها، سرویس‌های بهداشتی، سیستم‌های برق و آب‌رسانی باید توسط پیمانکار به‌درستی نصب و راه‌اندازی شوند.

د. رعایت الزامات ایمنی و محیط زیست:

پیمانکار باید ایمنی کارکنان و حفظ محیط زیست را در مراحل تجهیز کارگاه تضمین کند.

نصب علائم هشداردهنده و استفاده از تجهیزات حفاظت فردی بخشی از این مسئولیت‌هاست.

هـ. هماهنگی با ناظر و کارفرما:

پیمانکار باید با ناظر پروژه برای تأیید نهایی تجهیز کارگاه هماهنگ باشد.

هرگونه تغییر در نقشه تجهیز یا نیازهای جدید باید به اطلاع کارفرما برسد.

❓سؤال : چگونه می‌توان اثربخشی و کارایی فرایند تجهیز کارگاه را افزایش داد؟

▪️استفاده از فناوری‌های نوین و نرم‌افزارهای مدیریت کارگاه.

▪️آموزش تیم اجرایی برای بهبود عملکرد.

❓سؤال : چه پیش‌بینی‌هایی می‌توان برای کاهش تأخیرات در تجهیز کارگاه انجام داد؟

▪️برنامه‌ریزی دقیق و پیش‌بینی مشکلات احتمالی.

▪️همکاری با تأمین‌کنندگان معتبر.

▪️تخصیص بودجه اضطراری برای رفع مشکلات غیرمنتظره.

4.4. نکاتی که باید در تجهیز کارگاه یک پروژه مجتمع مسکونی لحاظ گردد؟

در تجهیز کارگاه یک پروژه مجتمع مسکونی، نکات متعددی باید مدنظر قرار گیرد تا فرآیند اجرا با کمترین هزینه، بیشترین ایمنی و بالاترین بهره‌وری انجام شود. در ادامه، مهم‌ترین نکات را دسته‌بندی کرده و توضیح می‌دهیم:

1.4.4. طرح جانمایی کارگاه

در شرایط عمومی پیمان یکی از موضوعات دارای اولویت در بحث تجهیز کارگاه، تهیه طرح جانمایی کارگاه است.

در بحث تجهیز کارگاه، وجود یک طرح جانمایی مهندسی و دقیق، تأثیر بسزایی در راندمان اجرایی کار دارد. به‌طوری‌که در صورت انتخاب یک محل اشتباه یا غیرمهندسی جهت دپوی مصالح، ممکن است پروژه دچار خسران و خسارت زمانی، مالی زیادی شود و نیروی انسانی زیادی را در جهت رفع این مشکل به خود اختصاص دهد.

حال شاید برای شما این سؤال مطرح شود که:

▪️طرح جانمایی کارگاه چیست و در یک طرح مهندسی باید به چه نکاتی دقت شود؟

2.4.4. طرح جانمایی کارگاه چیست و در یک طرح مهندسی باید به چه نکاتی دقت شود؟

طرح جانمایی کارگاه را به طور کلی می ­توان به صورت زیر تعریف کرد.

همچنین مطابق با پیوست 5 فهرست بهای ابنیه ویرایش 1403، مطابق زیر تعریف می‌شود.

پس از آشنایی با طرح جانمایی کارگاه، در این قسمت به نکاتی که می­ بایست در طرح جانمایی کارگاه رعایت شوند می­ پردازیم.

به طور کلی، طرح جانمایی در تمامی پروژه ­ها و با در نظر قرار دادن اصول ایمنی، اقتصادی، فنی، اجرایی و … که بسته به نظر پیمانکار دارای اولویت­ های متفاوتی می­ باشند، مشخص می ­گردد. اما اگر بخواهیم طرح جانمایی بسیار مناسبی داشته باشیم، رعایت نکات زیر برای تمامی پروژه­ ها پیشنهاد می­ شود:

­­­

لازم به ذکر است که تهیه طرح جانمایی هر پروژه چالش ­های مخصوص به خود را دارد. برای مثال در یک پروژه مسکونی کوچک ممکن است با توجه به شرایط زمین پروژه، امکان ساخت دفاتر کارگاهی اولیه از جمله دفتر نظارت و سرپرست کارگاه در مراحل اولیه پروژه یا حتی حداقل­ های لازم جهت یک کارگاه (انبار، نگهبانی، اتاق کارگری، سرویس بهداشتی و …) با توجه به محدودیت ابعادی، مشکلات معارضاتی و … فراهم نباشد.

3.4.4. نیروی انسانی

دومین عامل مؤثر در بحث تجهیز کارگاه که دارای اهمیت زیادی است، نیروی انسانی می­باشد که مطابق با مفاد ماده 17 شرایط عمومی پیمان و تحت عنوان «کارکنان» به صورت زیر تعریف می ­شوند.

مطابق با شرایط عمومی پیمان، در بحث نیروی انسانی، دو عضو مهم و تأثیرگذار وجود دارد که هر یک از آن‌ها تأثیر بسیار زیادی در سطح پروژه ­ها دارد؛ به ترتیب مدیر طرح و سرپرست کارگاه می­ باشد. البته در خصوص تعیین مدیر طرح الزاماتی در شرایط عمومی پیمان وجود ندارد اما در خصوص سرپرست کارگاه در شرایط عمومی پیمان تأکیدات زیادی وجود داشته، به‌طوری‌که مطابق با مفاد بند الف-8 ماده 46 شرایط عمومی پیمان بدون سرپرست گذاشتن کارگاه یکی از شرایط فسخ قرارداد می­ باشد.

4.4.4. مدیر طرح و سرپرست کارگاه چه افرادی هستند و وظایف آن‌ها چیست؟

در این قسمت، مطابق با شرایط عمومی پیمان و مطابق با مفاد ذیل، به ترتیب با مدیر طرح و سرپرست کارگاه آشنا می ­شویم.

همان‌طور که از تعاریف فوق پیداست، مدیر پروژه و سرپرست کارگاه به عنوان دو فرد مسئول در پروژه که از سوی طرفین قرارداد (کارفرما و پیمانکار) به یکدیگر معرفی می­ شوند، نقش مهمی در تعیین افراد و کارکنان پروژه دارند. به‌طور معمول در تمامی پروژه ­ها تشکیل تیم اجرایی و کارکنان حاضر در پروژه به عهده سرپرست کارگاه است و مدیر طرح نیز، مدیریت پروژه را به عهده دارد. لذا انتخاب نیروی انسانی به عهده سرپرست کارگاه است که جزئیات چینش و انتخاب نیروی انسانی توسط او خارج از بحث این مقاله می­ باشد.

شکل 8: انتخاب نیروی انسانی

5.4.4. شرایط و نکات مربوط به نیروی انسانی

در این قسمت، به نکاتی که در خصوص کارکنان در شرایط عمومی پیمان و نشریات ایمنی آمده و حاصل از تجربیات شخصی بوده، اشاره شده است. لازم به ذکر است بخشی از نکات ارائه شده در این قسمت، خود بخشی از مواردی است که بایستی توسط ناظرین پروژه بررسی شود و اهمیت بسیاری در پروژه دارد.

1. مطابق با مفاد ماده 11 و 17 شرایط عمومی پیمان، پیمانکاران جزء که از سوی کارفرما جهت انجام بخشی از پروژه انتخاب می­ شوند، باید دارای تخصص و تجربه کافی باشد. گاهی در پروژه ­های ساختمانی مشاهده می­ شود که بخشی از عملیات اجرایی به پیمانکاران بدون تخصص و کم‌تجربه داده می ­شود که این موضوع به طور قطع با تعریف پیمانکار جزء در تناقض می­ باشد و باعث کاهش شدید کیفیت سطح پروژه می­ گردد. لازم به ذکر است، داشتن تجربه و تخصص کافی یکی از شروط انتخاب و گزینش نیروهای انسانی است که تمامی نیروهای انسانی را از نیروهای خدماتی کارگاه تا مهندسین اجرایی، فنی و … مشتمل می ­شود.

2. مطابق با مفاد بند الف ماده 17، شرایط عمومی پیمان، در صورت استفاده از متخصصان خارجی، بایستی کلیه اطلاعات وضعیت استخدام آن‌ها به کارفرما ارسال شده باشد و پس از آن نسبت به استخدام این نیروها اقدام شده باشد.

3. مطابق با مفاد بند ب ماده 17، شرایط عمومی پیمان، کلیه نیروهای انسانی بایستی دارای محل سکونت مناسب، آب آشامیدنی و سایر شرایط مطابق با حداقل­ های لازم باشند.

4. مطابق با مفاد بند ج ماده 17، شرایط عمومی پیمان، ­می­ بایست کلیه نیروهای انسانی ایرانی دارای شناسنامه و کارکنان بیگانه دارای پروانه اقامت و اجازه کار باشند. به عنوان یک نکته نظارتی شدیداً به دوستان توصیه می­ شود که نسبت به تهیه یک لیست که شامل اسم و مشخصات کلیه پرسنل کارگاه و کارکنان پیمانکاران جزء و تمامی افراد حاضر در کارگاه می ­باشند اقدام نموده و از تمامی افراد مذکور مطابق با مفاد این بند، یک نسخه کپی از مدارک شناسایی دریافت کنند. تهیه این لیست در بسیار از موضوعات امنیتی، ایمنی، حوادث و … بسیار مفید و کارآمد می ­باشد.

5. مطابق با مفاد بند د ماده 17 شرایط عمومی پیمان، استفاده از کارکنان کارفرما و … فقط و فقط با مجوز مسئولین ذی‌ربط ممکن است. همچنین استفاده از نیروهایی که مشمول خدمت و وظیفه عمومی می ­باشند، مجاز نمی ­باشد.

6. مطابق با مفاد بند ه ماده 17، شرایط عمومی پیمان، کلیه کارگران روزمزد حاضر در پروژه باید کارنامه کارکرد روزانه باشند و در صورت نقض این موضوع، مهندس ناظر می­ تواند مانع ادامه فعالیت آن‌ها شود.

7. مطابق با مفاد بند و ماده 17، شرایط عمومی پیمان، کلیه کارکنان از نظر مالی و حقوق دریافتی در شرایط مطلوب قرار داشته باشند. متأسفانه در اکثر پروژه ­های سطح کشور نه تنها دریافتی کارگران که بلکه دریافتی پرسنل کارگاهی نیز در شرایط مطلوب نمی ­باشد. به طور مثال یکی از دوستان همکار تعریف می ­کردند که در یک پروژه نزدیک به 12 ماه کلیه پرسنل کارگاهی هیچ گونه حقوق دریافتی نداشته که در نهایت به دلیل عدم تأمین شرایط مالی پرسنل، کارفرما نسبت به مصادره کلیه اموال پیمانکار در کارگاه و اجرای تضامین اقدام کرده و از این طریق نسبت به پرداخت مطالبات پرسنل پیمانکار اقدام نمود.

8. مطابق با مفاد بند ز ماده 17، شرایط عمومی پیمان، تا حد امکان از نیروهای بومی متخصص و دارای صلاحیت استفاده شود. یکی از شرایطی که باید در بحث انتخاب پرسنل نیز موردتوجه قرار گیرد همین موضوع است که با انتخاب صحیح با توجه به عدم نیاز به تأمین مکان­ های مسکونی و ارتقای شرایط روحی پرسنل تأثیر به سزایی در روند اجرای پروژه و کاهش هزینه ­های پروژه خواهد داشت.

9. مطابق با مفاد بند ح ماده 17، شرایط عمومی پیمان، کلیه پرسنل می­ بایست دارای بیمه باشند و همچنین حداقل‌های دستورالعمل­ های حفاظت فنی و بهداشتی کار را رعایت کرده باشند.

در خصوص موضوع حفاظت فنی و بهداشتی کار، مقالات، دستورالعمل­ ها، آیین‌نامه‌های بسیار زیادی توسط نهادهای نظارتی کشور تدوین شده است که رعایت کلیه این آیین‌نامه‌ها الزامی می ­باشد. متأسفانه در خصوص رعایت نکات ایمنی به‌طورمعمول این موضوع در کارگاه­ های ساختمانی از طرف کارگران و حتی ناظرین کم‌اهمیت گرفته‌شده و در نهایت با بروز حادثه اهمیت آن مشخص می ­گردد.

همچنین در خصوص بیمه پرسنل نیز، متأسفانه در بعضی از کارگاه­ ها مشاهده می­ گردد که پیمانکار برای فرار از بحث­ های مالیاتی از این موضوع نیز خودداری می ­کنند که این موضوع خود ناشی از انتخاب پیمانکار بدون صلاحیت توسط کارفرما، بی‌توجهی ناظرین، بحث امضا فروشی و…. می ­باشد.

10. مطابق با مفاد بند ح ماده 17، شرایط عمومی پیمان، استفاده از کارکنانی که دارای تخلفات انتظامی مکرر در کارگاه می ­باشند، مجاز نمی ­باشد.

11. با توجه توضیحات ردیف 4 و 10 همین بخش از مقاله، درصورتی‌که فردی از افراد پیمانکار از کارگاه اخراج شده و یا در لیست افراد کارگاه مشخصات وی قرار نگرفته باشد و یا به طور کل از افراد کارگاه نباشد، به عنوان شخص سوم در کارگاه تلقی می­ شود. در این موارد مطابق با مفاد بند ب ماده 21 پیمانکار به عنوان مسئول، باید پاسخگو خسارات وارد بر نامبرده و همچنین خسارات ناشی از نامبرده به کارگاه باشد.

در خصوص اجرای این بند لازم است پیمانکار از ورود آن شخص به کارگاه جلوگیری نماید. لزوم تهیه و بررسی مداوم لیست پرسنل یکی از مواردی است که مطابق با مفاد این بند اهمیت آن مشخص می ­شود. بررسی این لیست بدون وجود نگهبان ­های مناسب جهت پروژه، غیرممکن می ­باشد که لزوم وجود نگهبان در بند­های «ه» و «ز» مشخص می­ گردد.

12. مطابق با مفاد بند ب ماده 22، شرایط عمومی پیمان، پیمانکار موظف نسبت به بررسی کلیه دستورالعمل‌ها، اسناد و مدارک فنی و…. اقدام نماید. مطابق با این بند لزوم استفاده از یک کارشناس فنی که دارای تخصص کافی در هر یک از زمینه­ های موجود می ­باشد، مشخص می­ گردد.

به‌طورمعمول در پروژه­ های کوچک، موارد مذکور توسط سرپرست کارگاه مورد بررسی قرار می ­گیرند. در این پروژه ­ها سرپرست کارگاه همزمان با وظایف خویش، بخش نظارت­ های فنی را بر عهده می­ گیرد و از استخدام نیرو و کارشناس فنی صرف‌نظر می­ کند. اما در خصوص پروژه­ های بزرگ و با توجه گستردگی فعالیت­ ها، نیروها و کارشناسان فنی متعددی از قبیل کارشناس فنی برق، سازه، مکانیک و…. در پروژه استخدام می­ شوند که این افراد در مجموع، دفتر فنی یک پروژه را تشکیل می­ دهند.

13. مطابق با مفاد بند ب ماده 22، شرایط عمومی پیمان، درصورتی‌که در شرایط قرارداد لزوم به تأیید پیمانکاران جزء توسط کارفرما باشد، باید پیمانکار جزء و پرسنل آن‌ها دارای تأییدیه لازم جهت کار در پروژه از سوی کارفرما باشند.

14. با توجه به تجربیات شخصی، لزوم استفاده از یک تکنسین دائم و پاره‌وقت با توجه به بحث تعمیر و نگهداری تجهیزات و ماشین‌آلات کارگاه بسیار ضروری است.

15. مطابق با توضیحات ارائه شده در ردیف­ های 7 و 9 همین بخش و با توجه به تجربیات، لزوم استفاده از یک مسئول مالی و اداری جهت کنترل امور اداری (نظیر بیمه پرسنل) و مالی پرسنل ضروری می­ باشد.

16. پیرو اجرای مفاد بند ج ماده 13 شرایط عمومی پیمان، لزوم استفاده از یک مسئول انبار مجرب و متخصص ملموس می ­باشد.

17. با توجه به تجربیات شخصی، حتی‌الامکان سعی شود، جهت هر یک از فعالیت­ های پروژه یک مسئول مستقل معرفی گردد و از دادن چند شغل و وظیفه به یک فرد خودداری گردد زیرا این امر باعث کاهش کیفیت فعالیت ­های نامبرده خواهد شد.

شکل 9: معضل چند شغله بودن

18. پیرو تهیه لیست پرسنل کارگاه، حتی‌الامکان سعی شود یک چارت سازمانی مدون از افراد موردنیاز و حاضر در کارگاه تهیه شود و در اختیار مشاور نیز قرار گیرد. لازم به ذکر است چارت سازمانی هر پروژه متناسب با حجم، نوع و…. متغیر می ­باشد. در شکل زیر یک چارت سازمانی در پروژه­ های پیمانکاری را به عنوان نمونه مشاهده می­ نمایید.

شکل 10: چارت سازمانی پروژه ساختمانی

19. کلیه افراد حاضر در کارگاه متناسب با شغل اجرایی، دارای گواهینامه­ های فنی لازم باشند.

20. همواره افراد جایگزین جهت کلیه پرسنل کارگاه پیش‌بینی شده باشد تا در صورت بروز هرگونه مشکل امکان جایگزینی افراد فراهم گردد.

تا به اینجای کار با بیست نکته مهم در بحث نیروی انسانی تجهیز کارگاه، آشنا شدیم که در فایل چک‌لیست نهایی تجهیز کارگاه، به این نکات نیز توجه شده است.

6.4.4. مصالح، تجهیزات (ابزارآلات و ماشین‌آلات)، وسایل و…

ابتدا لازم است مطابق با مفاد شرایط عمومی پیمان، به برخی از تعاریف بپردازیم.

حال که با تعاریف موارد فوق آشنا شدید به سؤالات زیر توجه کنید:

❓آیا تا به حال پروژه ­ای را مشاهده کرده‌اید که با ابزارآلات ضعیف و بی‌کیفیت از نظر پیشرفت، پروژه­ای دارای حالت ایده‌آل و مطلوب باشد؟

❓آیا در پروژه­ای که از نظر وسایل سرمایشی و گرمایشی با شرایط منطقه همخوانی ندارد، پرسنل کارگاهی دارای آرامش و آسایش می ­باشند؟

❓آیا در پروژه ­های با مصالح بی‌کیفیت می­ توان انتظار بهبود کیفیت کلی ساختمان را داشت؟

طبیعتاً این سؤالات نیز دارای پاسخ منفی می ­باشند.

به طور کلی در پروژه­ های با مصالح و ابزار ناکارآمد نمی ­توان انتظار کیفیت ایده‌آل را از پروژه داشته باشیم. بنابراین یکی از مواردی که باید در بحث تجهیز کارگاه به دقت مورد بررسی قرار بگیرد، بحث تجهیزات و مصالح موجود در کارگاه می­ باشد.

7.4.4. نکات مهم در بحث تجهیزات و مصالح و…..

1. پیرو مفاد بند ب تا ح ماده 20 شرایط عمومی پیمان کلیه مصالح و تجهیزات مورد استفاده در پروژه باید دارای شرایط زیر باشند.

همان‌طور که می­ دانید ناظرین و طراحان در تهیه نقشه­ ها و دستورالعمل­ های فنی ملزم به رعایت مباحث مقررات ملی ساختمان می­ باشند لذا در تکمیل شرایط عمومی پیمان، می توان این نکته را یادآوری کرد که مطابق با مبحث پنجم مقررات ملی ساختمان و همچنین مفاد سایر مباحث مقررات ملی ساختمان که بر کیفیت مصالح تأکید دارند، هیچ‌یک از مصالح مصرفی در پروژه نباید ناقض موارد موجود در این مباحث باشند و همچنین بایستی تمامی موارد اشاره شده در شرایط عمومی پیمان را نیز تأمین کنند.

در اینجا سه نمونه از ضوابط مربوط به مصالح مصرفی (به ترتیب مفاد مبحث 9 مقررات ملی ساختمان ویرایش 1399، فصل دوم نشریه 55 ویرایش 1383 و مبحث 5 مقررات ملی ساختمان ویرایش 1396)، موجود در پروژه­ ها را مشاهده می­ کنیم. توجه داشته باشید، تسلط کافی نسبت به شناخت کیفیت مصالح و تطابق آن‌ها با مفاد مباحث ملی ساختمان، امری زمان‌بر می باشد و به‌سادگی قابل فراگیری نیست که گاهی اوقات نیاز به آزمایش‌های پیشرفته دارد. لازم به ذکر است با توجه به گستردگی مصالح امکان بررسی شرایط تمامی مصالح به صورت تجربی ممکن نمی ­باشد.

همان‌طور که می­ دانید علاوه بر مصالح، تجهیزات و ماشین‌آلات موجود در کارگاه نیز تأثیر بسزایی در پیشرفت و کیفیت پروژه دارد. با توجه به تنوع زیاد در بحث ماشین‌آلات، هر پروژه مطابق با شرایط خود، تجهیزات و ماشین‌آلات مخصوص به خود را می­ طلبد که کلیه این ماشین‌آلات و تجهیزات مربوطه علاوه بر تأمین نیازهای پروژه و شرایط عمومی و خصوصی پیمان می­ بایست مطابق با شرایط اشاره شده در نشریه 446 (ماشین‌آلات ساختمانی) جهت موضوع عملیات اجرایی به طور صحیح انتخاب گردند. لازم به ذکر است مطابق با مفاد بند 26-4 نشریه 55 و مفاد فصل ششم مبحث دوازدهم مقررات ملی ساختمان ویرایش 1403، در کلیه ماشین‌آلات و تجهیزات مصرفی لزوم دقت به حداقل شرایط ایمنی نیز امری بسیار ضروری می­ باشد که رعایت نکردن هر یک از نکات اشاره شده در این مفاد ممکن است باعث ایجاد مشکلات متعدد در سطح پروژه گردد.

در خصوص بحث ­های ایمنی ماشین‌آلات و تجهیزات کارگاهی آیین‌نامه‌های بسیار زیادی وجود دارد که با کلیک نمودن بر روی این لینک می توانید آن‌ها را مطالعه نمایید.

8.4.4. ایجاد محدوده کارگاهی و ساخت تأسیسات و ساختمان­ های موقت

یکی دیگر از اقدامات مؤثر و ضروری در بحث تجهیز کارگاه، ایجاد محدوده کارگاهی و ساخت زیرساخت‌های تأسیساتی و ساختمان ­های موقت مطابق با طرح تجهیز کارگاه می­ باشد که به طور کلی مطابق با مفاد پیوست پنجم، فهرست‌بها ابنیه ویرایش 1403، به صورت زیر تقسیم‌بندی و تعریف می ­شوند.

در فایل «حداقل ­های لازم برای تجهیز کارگاه» با حداقل ­های لازم جهت زیرساخت‌های تأسیسات و ساختمان­ های موقت آشنا شدیم. همان‌طور اشاره شد، لازم است کلیه ساختمان­ های موجود در سطح پروژه این حداقل­ ها را رعایت کنند. توجه داشته باشید در صورت هرگونه تغییر و یا تضاد فی‌مابین شرایط ارائه شده در این فایل با نشریات و مباحث معتبر داخلی (علی‌الخصوص مفاد ارائه شده در مبحث 12 مقررات ملی ساختمان ویرایش 1403)، نشریات و مباحث مذکور در اولویت می­ باشند. در تکمیل توضیحات فوق، یکی از موضوعات باقیمانده در این قسمت، ایجاد محدوده کارگاهی می ­باشد که نسبت به ساخت ساختمان­ های موقت در اولویت قرار داشته و بر اساس آن محدوده کارگاه، توسط حصار­های موقت حفاظتی، از سایر نقاط اطراف پروژه، مجزا می­ گردد و پس از آن توسط جان‌پناه‌ها، نرده­ های حفاظتی و… متناسب با شرایط پروژه ایمنی آن تأمین می ­شود.

9.4.4. حصار موقت حفاظتی کارگاهی چیست و باید در آن به چه نکاتی دقت شود؟

زمانی که طرح تجهیز کارگاه به تأیید و تصویب دستگاه نظارت پروژه رسید، یکی از اولین اقدامات لازم در بحث تجهیز کارگاه، ایجاد حصار موقت حفاظتی کارگاهی مطابق با ضوابط ایمنی، فنی و بخشنامه­ ای منطقه پروژه می ­باشد.

مطابق با مفاد بند 12-5-9 مبحث 12 مقررات ملی ساختمان ویرایش 1403، حصار موقت حفاظتی کارگاه به صورت زیر تعریف شده و بایستی دارای شرایط زیر باشد.

لازم به ذکر است، در شهر تهران پیرو آخرین بخشنامه شهرداری، حصار حفاظتی موقت پیرامون کارگاه باید از صفحات فلزی (شادولاین و یا ورق­ های کرکره ­ای فلزی آهنی و یا گالوانیزه) و به رنگ آبی–سفید (رنگ آبی در قسمت بالا و نماد آسمان آبی و رنگ سفید در پایین و به نشانه زمین پاک می­ باشد) تشکیل گردد که فاقد اجزاء و گوشه­ های تیز و برنده باشد. در تصاویر زیر نمونه­ هایی از حصار حفاظتی موقت را مشاهده می­ کنید.

شکل 11: حصار موقت حفاظتی

10.4.4. تابلو شناسایی ملک یا پروژه

مطابق با بند 2-11-2 مبحث دوم مقررات ملی ساختمان ویرایش 1384، لازم است کلیه پروژه ­های در حال ساخت، دارای تابلو شناسایی مناسبی مطابق با مفاد ابن بند و همچنین دستورالعمل­ های نظام‌مهندسی استان مربوط به خود باشد. برای مثال در استان تهران مطابق با بخشنامه شهرداری تهران، لازم است که کلیه پروژه­ های مسکونی دارای تابلوی شناسایی با مشخصات زیر باشند.

مطابق با بخشنامه شهرداری تهران، تابلو شناسایی باید به رنگ زرد بوده و نوشته ­های آن به رنگ مشکی باشد و همچنین دارای اطلاعات کاملی از پروژه به شکل و شرح ذیل باشد.

شکل 12: تابلوی شناسایی ملک

11.4.4. سایر اقدامات لازم جهت ایجاد محدوده کارگاهی

همان‌طور که می­ دانید ممکن است متناسب با نوع فعالیت هر کارگاه، در بحث تجهیز کارگاه، نیاز به ایجاد جان‌پناه، راهروهای سرپوشیده موقت و…. امری ضروری قلمداد شود که این موارد بایستی مطابق با مفاد 12-5-2 تا 12-5-9 مبحث دوازدهم مقررات ملی ساختمان ویرایش 1403 حداقل شرایط لازم را تأمین نمایند.

با توجه به توضیحات کامل ارائه شده در این قسمت، تنها به ارائه تصاویر خلاصه ­ای از توضیحات فوق اکتفا شده که جهت استفاده در پروژه ­ها با توجه به جامعیت اطلاعات نشان داده شده، کاربرد بسیار مناسبی خواهد داشت.

شکل 14: پاخورهای حفاظتی نرده حفاظتی

شکل 16 سرپوش حفاظتی نرده حفاظتی (5-5-12)

شکل 17: پوشش موقت فضای باز نرده حفاظتی

شکل 18: توری­ های ایمنی

12.4.4. اقدامات اداری

یکی دیگر از اقدامات لازم و ضروری که توأم با تمامی مراحل تجهیز کارگاه و حتی قبل‌تر از آن بایستی انجام پذیرد، اقدامات اداری است. اقداماتی از قبیل اخذ تأییدیه‌های لازم جهت آغاز و پیشبرد اهداف پروژه که در این قسمت به بررسی آن‌ها می­ پردازیم.

مطابق با مفاد بند 7-1 مبحث دوم مقررات ملی ساختمان ویرایش 1384 و همچنین مفاد بند 12-1-4 مبحث دوازدهم مقررات ملی ساختمان ویرایش 1403، اقدامات اداری که بایستی قبل از عملیات تجهیز کارگاه و یا در حین آن صورت پذیرد به شرح ذیل می­ باشد.

مطابق با توضیحات فوق می­ توانیم کلیه اقدامات اداری لازم جهت پیشبرد پروژه را به صورت زیر خلاصه کنیم.

لازم به ذکر است، هر پروژه بسته به ویژگی­ های مربوط به خود ممکن است اقدامات اداری مخصوص به خود را بخواهد که در فلوچارت زیر قرار ندارد.

شکل 19: فلوچارت اقدامات اداری

همان‌طور که در تصویر فوق مشاهده می­ کنید، یکی از اقدامات اداری مهم در بحث تجهیز کارگاه، موضوع بیمه است که با توجه به اهمیت این موضوع و همچنین ماهیت صنعت بیمه که مدیریت ریسک و خطر می­ باشد؛ لازم دانستیم که در این مقاله با توجه به اینکه در کارگاه­ های ساختمانی با حجم وسیعی از ریسک­ ها و خطرهای بالقوه همراه هستیم به بررسی انواع بیمه­ های کارگاهی بپردازیم.

13.4.4. بیمه‌های کارگاهی

مطابق با دستورالعمل بیمه پروژه ­ها، در قراردادهای پیمانکاری، بر حسب منشأ بروز خسارت، بیمه­ های متعددی در کارگاه­ های ساختمانی می­ تواند وجود داشته باشد که در بخش ­های قبل با الزامی بودن بعضی از آن‌ها آشنا شدیم.

حق بیمه هر بیمه‌نامه، با توجه به عوامل مختلفی از قبیل مبلغ قرارداد، جدول زمان‌بندی اجرای عملیات، مدت و نوع قرارداد و …. تعیین می­ شود که در بخش سوم، دستورالعمل بیمه پروژه­ ها در قرارداد پیمانکاری، راهنمای انتخاب هر بیمه ارائه شده است. از طریق این راهنما شما قادر خواهید بود با پوشش ­های انواع بیمه ­ها آشنا شوید. در ادامه بخش کوچکی از راهنمای پوشش انواع بیمه­ ها، برای علاقه‌مندان ارائه شده است.

شکل 20: انواع بیمه کارگاهی

مطابق با مفاد بند سوم راهنمای پوشش بیمه ­ها، حداقل پوشش ­های لازم بیمه­ ای جهت انواع پروژه­ ها ارائه شده است. به طور مثال در زیر حداقل پوشش بیمه ­ای پروژه­ های متوسط غیر صنعتی ارائه شده است.

با توجه به گستردگی موضوع بیمه و همچنین تعهدات پیمانکاران و کارفرما و سایر عوامل در این مقاله از بررسی سایر مفاد مرتبط خودداری شده است و با توجه به اهمیت موضوع، خواندن دستورالعمل بیمه پروژه­ ها، در قراردادهای پیمانکاری به علاقه‌مندان توصیه می­ شود. فایل این دستورالعمل، از طریق این لینک قابل دسترسی می­ باشد.

14.4.4. تأمین شرایط ایمنی

همان‌طور که در این مقاله مشاهده کردید یکی از مهم‌ترین پارامترهای مؤثر در تمامی عوامل فوق در بحث تجهیز کارگاه، پارامتر ایمنی می­ باشد. پارامتر ایمنی به عنوان یک پارامتر مهم، بر تمامی پارامترهای قبلی تأثیر بسیار مستقیمی دارد و تمامی پارامترهای مؤثر بر تجهیز کارگاه را تحت تأثیر خود قرار می­ دهد.

با توجه به گستردگی و اهمیت بحث ایمنی و با توجه به اینکه بررسی شرایط ایمنی در تمامی فاکتورهای تجهیز کارگاه امر بسیار زمان‌بری می­ باشد و خارج از بحث اصلی این مقاله می ­باشد، در این قسمت تنها به لزوم رعایت کلیه مفاد مبحث دوازدهم مقررات ملی ساختمان و همچنین سایر دستورالعمل­ ها، نشریات ایمنی و … تأکید خاصی شده است که در مقاله­ ای جداگانه به بررسی تخصصی شرایط ایمنی در هر قسمت از فعالیت­ ها ساختمانی خواهیم پرداخت. در اشکال زیر نمونه­ هایی از عدم دقت و بی‌توجهی به اصول ایمنی کارگاه را مشاهده می­ کنید.

5.4. تجهیز کارگاه در فهرست‌بها

در تکمیل بحث تجهیز کارگاه و با توجه به اهمیت این موضوع قصد داریم در این قسمت به بررسی بحث تجهیز کارگاه در فهرست‌بها بپردازیم.

در پیوست پنجم فهرست‌بهای ابنیه ویرایش 1403، توضیحات کاملی در خصوص عملیات تجهیز کارگاه، در قالب چهار بخش تحت عناوین تعاریف، شرایط کلی، روش ­های تهیه‌و‌برآورد و نحوه پرداخت در اختیار خوانندگان قرار گرفته است.

1.5.4. تعاریف

در قسمت اول پیوست پنجم فهرست‌بها، تعاریف مربوط به عملیات تجهیز کارگاه، ساختمان­ های پشتیبانی، عمومی و … در قالب 13 بند، در اختیار خوانندگان قرار گرفته است که با توجه به بررسی این تعاریف در قسمت­ های قبل، از بررسی مجدد آن‌ها خودداری شده است.

2.5.4. کلیات

همان‌طور که مشاهده می­ کنید، در قسمت سوم پیوست پنجم فهرست‌بها ویرایش 1403، شرایط کلی مربوط به عملیات تجهیز کارگاه بیان شده، به‌طوری‌که موارد ارائه شده در این قسمت از نظر موضوعی، با نکات ارائه شده در شرایط عمومی پیمان یکسان می­ باشد.

لذا در این قسمت، با توجه به کامل بودن توضیحات ارائه شده در بخش ­های قبل، از بررسی دقیق کلیه بندهای قسمت سوم پیوست پنجم فهرست‌بها، صرف‌نظر شده است.

همچنین مطابق با پیوست ششم فهرست‌بها ویرایش 1403، اگر در چارچوب موضوع پیمان، کارهای جدیدی به پیمانکار ابلاغ شود، برای تعیین قیمت آن‌ها به شرح زیر عمل می‌شود.

3.5.4. روش تهیه برآورد

در قسمت دوم پیوست پنجم فهرست‌بها ویرایش 1403، بحث برآورد تجهیز کارگاه، مورد بررسی قرار گرفته است. بحث برآورد تجهیز کارگاه، به عنوان یک بحث متره و برآوردی خارج از مباحث اجرایی عملیات تجهیز کارگاه و این مقاله می­ باشد و در این مقاله تنها به ارائه بخش کوچکی از مطالب موجود در این قسمت پرداخته‌شده است.

بحث برآورد تجهیز کارگاه در پیوست پنجم فهرست‌بها ویرایش 1403، مشتمل بر 18 بند می باشد که در این 18 بند، نحوه برآورد و نکات مربوط به تمامی هزینه ­های مرتبط با ساخت انواع ساختمان ­ها، مصالح بازیافتی، تأسیسات، تأمین آب، برق، گاز و مخابرات، راه ­های دسترسی، انحرافی، ارتباطی، تعمیر ماشین‌آلات و … به طور کامل شرح داده شده است.

مطابق با مفاد قسمت دوم پیوست پنجم فهرست‌بها ویرایش 1403، هزینه تجهیز کارگاه مطابق با 18 نکته اشاره شده در این قسمت و در قالب ردیف­ های جدول ذیل تهیه و تنظیم و به صورت مقطوع تعیین می ­گردد.

لازم به ذکر است مطابق با مفاد بند 17-2 پیوست چهارم فهرست‌بها، جمع مبالغ مقطوع هزینه تجهیز و برچیدن کارگاه، بدون احتساب هزینه‌های مربوط به ردیف‌های ۴۲۰۳۰۱ تا ۴۲۰۳۰۳ و ۴۲۱۰۰۱ تا ۴۲۱۱۰۴ و 420104 فهرست تجهیز و برچیدن کارگاه نباید از میزان تعیین شده در زیر بیشتر شود. در صورتی که در موارد استثنائی، این هزینه از حد تعیین شده بیشتر باشد، هزینه تجهیز و برچیدن کارگاه، باید قبل از انجام مناقصه یا ترک مناقصه، به تصویب شورای عالی فنی برسد.

▪️کارهای مربوط به فهرست‌های پایه رشته ابنیه، تأسیسات مکانیکی، تأسیسات برقی، راه، راه‌آهن و باند فرودگاه، راهداری، انتقال و توزیع آب روستایی، آبخیزداری و منابع طبیعی، خطوط انتقال آب، شبکه توزیع آب و شبکه جمع‌آوری فاضلاب به میزان ۴ درصد مبلغ برآورد هزینه اجرای کار بدون هزینه‌های تجهیز و برچیدن کارگاه.

▪️کارهای مربوط به فهرست پایه رشته آبیاری تحت فشار و آبیاری و زهکشی، به میزان 5 درصد مبلغ برآورد هزینه اجرای کار بدون هزینه‌های تجهیز و برچیدن کارگاه.

▪️در کارهایی که برای برآورد هزینه اجرای آن‌ها بیش از یک رشته فهرست‌بها استفاده می­ شود، هرگاه حد مبلغ تجهیز و برچیدن کارگاه رشته­ های به کار رفته که طبق بندهای 2-17-1 و 2-17-2 تعیین می ­شود، یکسان نباشد، عددی بین 4 درصد تا 5 درصد به تناسب مبلغ برآورد مربوط به هریک از رشته­ ها محاسبه می­ شود.

4.5.4. نحوه پرداخت

در فهرست‌بهای سال ۱۳۸۸ در خصوص نحوه پرداخت هزینه تجهیز و برچیدن کارگاه در عملیات با پایه رشته ابنیه، در پیمان‌هایی که برآورد هزینه اجرای آن‌ها کمتر از ۲۵۰ میلیون تومان بوده است، روش ۴۵%، ۴۵%، ۱۰% پیش‌بینی شده بود. به این ترتیب که ۴۵% از مبلغ مقطوع تجهیز و برچیدن پس از اجرای بخشی از تجهیز کارگاه که انجام آن برای شروع عملیات پیمان لازم است به پیمانکار پرداخت می‌شود، ۴۵% به تناسب پیشرفت عملیات موضوع پیمان و ۱۰% مابقی پس از برچیدن کارگاه به پیمانکار پرداخت خواهد شد. از فهرست‌بهای سال ۱۳۹۲ به بعد هزینه هریک از ردیف‌های تجهیز و برچیدن کارگاه، به تناسب پیشرفت عملیات مربوط به همان ردیف، محاسبه شده و در صورت وضعیت‌ها درج می‌شود. لازم به ذکر است، هزینه تجهیز و برچیدن کارگاه، پس از احتساب تخفیف یا اضافه پیشنهادی پیمانکار، در صورت وضعیت‌ها منظور می‌شود.

نحوه پرداخت در پیوست پنجم فهرست‌بها ویرایش 1403، به سه نوع اول، دوم و سوم دسته‌بندی می‌شود که هزینه هر یک از ردیف‌های تجهیز و برچیدن کارگاه به شرح زیر محاسبه می‌شود.

6.4. تأخیر در تجهیز کارگاه

همان‌طور که در بخش تحویل کارگاه مشاهده کردید، ایجاد تأخیر در بحث تحویل کارگاه، شرایط متعددی را با خود به همراه دارد. حال شاید این سؤال برای شما مطرح شود که:

▪️آیا در شرایط عمومی پیمان، برای تأخیر در تجهیز کارگاه نیز شرایطی وجود دارد؟

بر اساس مفاد بند الف-3 ماده 46 شرایط عمومی پیمان، چنانچه پیمانکار بیش از نصف مدت تعیین شده در بند «ج» ماده 4 موافقت‌نامه نشریه 4311 سازمان برنامه و بودجه دچار تأخیر شود، کارفرما می­تواند مطابق با این بند نسبت به فسخ پیمان اقدام نماید.

لازم به ذکر است متن موافقت‌نامه نشریه 4311 سازمان برنامه و بودجه دارای یک فرمت خاص بوده و بر اساس توافقات طرفین تکمیل و تنظیم می ­گردد.

برای درک بهتر به مثال زیر دقت کنید.

در یک پروژه مسکونی، در بند ج ماده 4 موافقت‌نامه، طی توافقات طرفین، مدت زمان لازم جهت تجهیز کارگاه، 1 ماه پس از تاریخ شروع کار، تعیین شده است. لذا مطابق با مفاد بند الف– 3 ماده 46 شرایط عمومی پیمان، پیمانکار می ­تواند حداکثر 15 روز پس از اتمام 1 ماه اشاره شده در موافقت‌نامه (به عبارتی دیگر، حداکثر 45 روز از تاریخ تعیین شده برای شروع کار) دچار تأخیر در تجهیز کارگاه شود، در غیر این صورت کارفرما می­ تواند نسبت به فسخ قرارداد اقدام نماید.

5. برچیدن کارگاه شامل چه اقدمات و عملیاتی می‌شود؟

برچیدن کارگاه معمولاً در چهار مرحله صورت می‌گیرد:

1) جمع‌آوری مصالح ساختمانی:

پس از اتمام پروژه، مصالح باقی‌مانده باید توسط پیمانکار جمع‌آوری شده و تحویل کارفرما شود.

2) تخریب سازه‌های موقت و جمع‌آوری کانکس‌ها:

تمامی سازه‌های موقت که در مرحله تجهیز کارگاه احداث شده بودند و همچنین تمامی کانکس‌ها باید پس از اتمام پروژه با رعایت ایمنی و بدون آسیب به سازه اصلی تخریب و یا جمع‌آوری شوند.

3) خارج نمودن تمامی ماشین‌آلات و سایر تجهیزات مربوطه:

پس از جمع‌آوری سازه‌های موقت، پیمانکار موظف است تمامی ماشین‌آلات و سایر تجهیزات مرتبط را از کارگاه خارج نموده و آن‌ها را تحویل کارفرما دهد.

4) اقدامات ترمیمی محل پروژه:

پس از جمع‌آوری مصالح، تخریب سازه‌های موقت و خارج نمودن ماشین‌آلات چنانچه زمین‌های تحویلی نیاز به ترمیم داشته باشند، پیمانکار موظف است آن‌ها را ترمیم نماید. همچنین محل استقرار کانکس‌ها و سایر تجهیزات باید ترمیم شود.

مطابق با بند “د” ماده دوازدهم شرایط عمومی پیمان، نشریه شماره ۴۳۱۱ سازمان برنامه و بودجه و فهرست‌بهای ابنیه ویرایش 1403، برچیدن کارگاه به شرح زیر تعریف می‌شود.

1.5. مواردی که در برچیدن کارگاه باید به آن‌ها توجه شود:

در برچیدن کارگاه باید موارد زیر رعایت شوند:

– برچیدن کارگاه باید طبق زمان‌بندی و تحت نظر کارفرما انجام شود.

– تخریب ساختمان‌های موقت و جمع‌آوری کانکس‌ها باید پس از برچیدن تأسیسات مکانیکی و الکتریکی صورت گیرد.

– برچیدن کارگاه باید بدون تخریب سازه اصلی صورت گیرد.

– رعایت کامل نکات ایمنی در هنگام برچیدن کارگاه ضروری است.

– در صورت به وجود آمدن خسارات جزئی پیمانکار موظف است نسبت به ترمیم آن‌ها اقدام نماید.

– پس از خارج نمودن کانکس‌ها، سیلوهای سیمان و … محل استقرار آن‌ها باید تسطیح شود.

یکی از نکات مهم در این زمینه را که بر سر آن ممکن است اختلاف نظرات فراوانی وجود داشته باشد را می توانید در ویدئو زیر مشاهده کنید.

❓سؤال : چگونه می‌توان مدت زمان لازم برای برچیدن کارگاه را محاسبه کرد؟

▪️برنامه‌ریزی دقیق مراحل برچیدن.

▪️زمان‌بندی حمل‌ونقل تجهیزات و مصالح مازاد.

▪️ارزیابی شرایط سایت برای سرعت‌دهی به فرآیند.

❓سؤال : شاخص تعدیل چگونه بر هزینه برچیدن کارگاه تأثیر می‌گذارد؟

▪️افزایش شاخص تعدیل ممکن است هزینه حمل‌ونقل و بازیافت تجهیزات را افزایش دهد.

❓سؤال : چه مدارکی برای تأیید نهایی برچیدن کارگاه لازم است؟

▪️صورت‌جلسه تحویل سایت به کارفرما.

▪️گزارش نهایی برچیدن و بازیافت تجهیزات.

❓سؤال : برچیدن کارگاه چگونه بر برنامه‌ریزی زمانی سایر فعالیت‌های پروژه اثر می‌گذارد؟

▪️تأخیر در برچیدن ممکن است تحویل سایت به کارفرما را به تعویق بیندازد.

▪️برنامه‌ریزی صحیح برچیدن باعث تحویل به‌موقع پروژه می‌شود.

❓سؤال : نقش پیمانکاران در مراحل برچیدن کارگاه چیست؟

▪️برنامه‌ریزی دقیق: تهیه جدول زمان‌بندی برای برچیدن و هماهنگی با کارفرما و ناظر.

▪️جداسازی و حمل تجهیزات: تفکیک تجهیزات قابل استفاده مجدد و حمل آن‌ها به انبار یا محل تعیین‌شده.

▪️رعایت ایمنی: انجام مراحل برچیدن با رعایت استانداردهای ایمنی برای جلوگیری از حوادث.

▪️مدیریت پسماند: تفکیک، انتقال زباله‌ها به مکان‌های مجاز و پاک‌سازی محیط کارگاه.

▪️تحویل زمین به کارفرما: بازگرداندن زمین یا فضای کارگاه به حالت اولیه و تعمیر آسیب‌های احتمالی.

▪️گزارش‌دهی: ارائه گزارش نهایی شامل وضعیت تجهیزات و مراحل برچیدن.

▪️رعایت قوانین: دریافت مجوزهای لازم و اجرای برچیدن مطابق مقررات زیست‌محیطی و ساختمانی.

❓سؤال : چگونه می‌توان اثربخشی و کارایی برچیدن کارگاه را افزایش داد؟

▪️استفاده از تجهیزات مناسب برای برچیدن سریع و ایمن.

▪️تدوین دستورالعمل‌های شفاف برای مراحل برچیدن.

❓سؤال : بهترین روش‌های مدیریت پسماند  در پایان مرحله برچیدن کارگاه چیست؟

▪️تفکیک پسماندها: دسته‌بندی پسماندها به مواد قابل بازیافت، خطرناک و غیرقابل بازیافت.

▪️بازگشت مواد به چرخه تولید: بازیافت و استفاده مجدد از مواد مانند فلزات، چوب و بتن.

▪️آموزش کارکنان: آموزش نحوه صحیح مدیریت پسماندها و استفاده از مواد بازیافتی.

▪️مقابله با مواد خطرناک: جمع‌آوری و دفع ایمن مواد سمی و خطرناک.

▪️همکاری با شرکت‌های مدیریت پسماند: استفاده از خدمات متخصصین برای جمع‌آوری و بازیافت.

▪️مستندسازی: ثبت مراحل مدیریت پسماندها برای پیگیری و ارزیابی.

▪️استفاده از فناوری‌های نوین: بهره‌گیری از تجهیزات پیشرفته برای بهبود فرایند بازیافت و تفکیک.

❓سؤال : چه پیش‌بینی‌هایی می‌توان برای کاهش تأخیرات در برچیدن کارگاه انجام داد؟

▪️تدوین برنامه‌ریزی دقیق برای تفکیک و بازیافت تجهیزات.

▪️ارزیابی پیشاپیش مشکلاتی که ممکن است در مراحل برچیدن ایجاد شود.

2.5. صورت‌جلسه برچیدن کارگاه چیست و شامل چه مواردی باید باشد؟

صورت‌جلسه عبارت است از تأییدیه مقدار و صحت کارهای اجراشده طبق نقشه‌های اجرایی یا دستور کار ابلاغ ‌شده. به این صورت‌جلسه اصطلاحاً صورت‌جلسه تحویل نیز گفته می‌شود. هر صورت‌جلسه باید دارای موضوع، تاریخ و شماره باشد و باید به تأیید تمام عوامل اجرایی اعم از پیمانکار، مهندس مشاور و کارفرما برسد. (شکل 26)

شکل26: فرم خام صورت‌جلسه

صورت‌جلسه برچیدن کارگاه، گواهی انجام کار برچیدن کارگاه است که شامل جمع‌آوری مصالح ساختمانی، تخریب سازه‌های موقت، جمع‌آوری کانکس‌ها، خارج نمودن ماشین‌آلات و … در چارچوب قرارداد می‌باشد و به امضا رئیس کارگاه، پیمانکار، مهندس ناظر، مشاور و یا کارفرما می‌رسد.

در ادامه نمونه‌ی صورت‌جلسه برچیدن کارگاه را مشاهده می‌نمایید.

6. هزینه برچیدن کارگاه

هزینه‌های تجهیز و برچیدن کارگاه درصدی از برآورد قیمت پروژه را تشکیل می‌دهد که معمولا با یکدیگر محاسبه می‌شوند. این نوع هزینه‌ها معمولاً به دو دسته تقسیم می‌شوند:

الف) هزینه‌های دائم:

هزینه‌های دائم هزینه‌ی تجهیزات و تأسیسات کارگاه بوده که توسط کارفرما پرداخت می‌شود و بلافاصله پس از اتمام پروژه باید به کارفرما تحویل گردد.

ب) هزینه‌های موقت:

هزینه‌های موقت کارگاه هزینه‌هایی است که پیمانکار در مدت پیمان به منظور اجرای عملیات موضوع پیمان حسب مورد برای تجهیز و برچیدن کارگاه پرداخت می‌نماید.

البته همان‌طور که گفته شد، هزینه‌ی تجهیز و برچیدن کارگاه بر اساس پیوست پنجم فهرست‌بها ویرایش 1403 محاسبه می‌شود.

7. برچیدن کارگاه در فهرست بها

همان‌طور که قبلاً ذکر شد، در پیوست پنجم فهرست‌بهای ابنیه ویرایش 1403 به این موضوع پرداخته شده است. در ادامه به برخی از مفاد این پیوست اشاره می‌شود.

8. پرسش و پاسخ

 9. نتیجه‌گیری

یکی از عوامل مهم و تأثیرگذار در پیشرفت پروژه و کنترل منابع مالی و انسانی، بحث تحویل و تجهیز کارگاه می ­باشد که هر کدام از این عملیات دارای نکات بسیار فراوانی می­ باشد. عدم دقت در بحث تحویل و تجهیز کارگاه می ­تواند باعث بروز خسارات جبران‌ناپذیری برای گروه­ های پیمانکاری و حتی کارفرمایان و ناظران شود لذا لزوم دقت در این خصوص امری بسیار ضروری و غیرقابل چشم‌پوشی می ­باشد. همچنین برچیدن کارگاه از اقدامات مهم هر پروژه‌ی عمرانی بوده که باید با رعایت نکات ایمنی و بدون تخریب به سازه‌ی اصلی صورت گیرد و تمامی نکات ذکر شده در مبحث 12 مقررات ملی ساختمان با دقت رعایت شود. هزینه برچیدن کارگاه پس از اتمام عملیات و برچیدن کارگاه در صورت‌وضعیت منظور و پرداخت می‌شود. در پیوست پنجم فهرست‌بهای ابنیه به صورت مفصل و کامل به این موضوع پرداخته شده است. علاوه بر آن در صورتی که هزینه از حد تعیین شده در بند 3 که بدان پرداختیم، بیش‌تر شود باید به تصویب شورای عالی فنی برسد.

در این قسمت گروه سبز سازه قصد دارد به طور خلاصه نکاتی که می ­بایست در بحث تجهیز و تحویل کارگاه رعایت شود را در قالب چک‌لیست به علاقه‌مندان ارائه دهد که فایل اصلی آن نیز از طریق لینک های زیر قابل دسترسی می­ باشد:

دانلود چک لیست تحویل و تجهیز کارگاه

دانلود چک لیست برچیدن کارگاه

10. منابع

1. نشریه شماره ۴۳۱۱ سازمان برنامه و بودجه بخش شرایط عمومی پیمان
2. فهرست‌بهای ابنیه 1403
3. کتابخانه آنلاین عمران
4. مبحث دوازدهم مقررات ملی ساختمان، 1403
5. مبحث پنجم مقررات ملی ساختمان، 1396
6. مبحث نهم مقررات ملی ساختمان، 1399
7. نشریه شماره 55 سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور
8. مقاله «حداقل ­های لازم برای تجهیز کارگاه»؛ شرکت کیسون
9. مبحث دوم مقررات ملی ساختمان، 1384
10. دستورالعمل بیمه پروژه­ ها، در قراردادهای پیمانکاری سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی کشور
11. دستورالعمل نحوه آحاد بهای پیمان­ ها