صفحه اصلی  »  اجرای سازه  »  بررسی 10 روش اجرای سازه نگهبان در گودبرداری مانند نیلینگ و شمع

بررسی 10 روش اجرای سازه نگهبان در گودبرداری مانند نیلینگ و شمع

قطعا شما هم می دانید که اجرای سازه نگهبان باید قبل از خاک‌برداری و در برخی موارد، حتی قبل از تخریب سازه قدیمی صورت گیرد اما روش اجرای سازه نگهبان به چه صورتی است؟ آیا با اجرای سازه نگهبان به روش شمع آشنایی دارید؟

در این مقاله جامع ابتدا با انواع سازه نگهبان از جمله سازه نگهبان نیلینگ، شمع، مهار متقابل و… آشنا خواهیم شد و سپس مراحل اجرای 10 سازه نگهبان را به صورت گام به گام بیان خواهیم کرد.

 

معرفی مقاله جامع انواع سازه نگهبان

 

در این مقاله جامع چه می آموزیم؟

1. مفهوم گودبرداری از منظر مقررات ملی ساختمان

طبق بند 12-9-1-2 مبحث دوازدهم مقررات ملی ساختمان، به هرگونه حفاری و خاک‌برداری در تراز پایین­ تر از سطح طبیعی زمین یا تراز زیر پی ساختمان مجاور، گودبرداری اطلاق می ­شود.

سوالات مرتبط با سازه نگهبان  در چه مواردی خاک‌برداری انجام می‌شود؟

در بسیاری از پروژه‌ های عمرانی و ساختمانی نیاز به عملیات خاک‌برداری و جابه ­جایی خاک از محل اصلی آن می­ باشد. این موارد عبارتند از:

  1. در پروژه­ های راه­سازی، به‌ ویژه در مناطق کوهستانی و ناهموار
  2. در آبیاری، زهکشی و مسائل انتقال آب
  3. در بحث تأسیسات زیر ساختی، حفر کانال برای عبور لوله ­های آب، فاضلاب، گاز و کابل ­های برق و تلفن و …
  4. پی­ کنی برای احداث شالوده ­های مختلف

در همه این موارد، همواره خطر ناپایداری و ریزش خاک دیواره ­ها و احتمال خسارات جانی و مالی وجود دارد. لذا متناسب با شرایط خاک، موقعیت پروژه و امکانات موجود و با رعایت کلیه موارد ایمنی باید نسبت به پایدارسازی خاک اقدام شود.

 

2. دلایل ریزش خاک در گودبرداری چیست؟

همان‌ طور که می­ دانیم از نظر علم فیزیک، سه حالت تعادل برای اجسام صلب ساکن وجود دارد:

  1. تعادل پایدار: هرگاه افتادن یک جسم به‌ خودی‌خود اتفاق نیفتد، آنگاه این تعادل یک تعادل پایدار است (مانند بشکه ­ای که روی قاعده ­اش قرار دارد.)
  2. تعادل ناپایدار: هرگاه افتادن یک جسم در هرلحظه امکان داشته باشد، آنگاه این تعادل یک تعادل ناپایدار است (مانند بشکه­ ای که روی لبه­ ی خود ایستاده است.)
  3. تعادل خنثی: هنگامی‌که با اعمال نیرو تغییری در وضعیت جسم ایجاد نگردد (مانند بشکه ­ای که روی سطح جانبی خود قرارداد.)

خاک­ ها نیز از این قاعده مستثنی نمی ­باشند و بر اساس شرایط مختلف دو دسته عوامل داخلی و خارجی می­ توانند منجر به ناپایداری و ریزش گود برداری شوند. که در مبحث هشتم مقررات ملی ساختمان به‌طورکلی به این مساله جهت انتخاب ساختگاه اشاره‌شده است.

 

پایداری و ناپایداری خاک چیست؟

 

  1. عوامل داخلی که منجر به ریزش گودبرداری می شود:
    • تراکم پایین خاک
    • عدم چسبندگی مناسب دانه­ های خاک
    • خاک‌های مسئله‌دار
    • بروز کشش ثانویه در لایه ­های بالایی خاک براثر آزاد شدن تنش ­ها

 

  1. عوامل خارجی که منجر به ریزش گودبرداری می شود:

ارتعاشات:

  • ارتعاشات ناشی از حرکت وسایل نقلیه سنگین در معابر عمومی مجاور گود.
  • انجام عملیات گودبرداری در مجاورت بزرگراه ­ها، خطوط راه­ آهن شهری یا مراکز و تأسیسات دارای ارتعاش زیاد
  • ارتعاشات ناشی از زلزله و حرکات زمین
  • نزدیک شدن بیش‌ از حد وسایل نقلیه موتوری و ماشین ­آلات سنگین ساختمانی به لبه گود و در نتیجه وارد آمدن فشار بیش‌ از حد به دیواره
  • بارندگی شدید و رطوبت بیش‌ از حد دیواره ­های گودبرداری شده

خطاهای انسانی:

  • عدم لحاظ دقیق فشار سربار ناشی از وزن سازه ­های مجاور در محاسبات گودبرداری و سازه نگهبان
  • عدم انجام مطالعات کامل ژئوتکنیک
  • عدم توجه به ویژگی­ های ذاتی خاک

 

براثر گودبرداری در زمین وضعیت تنش در آن تغییر می­ کند و لازم است تغییر شکل‌ها و ناپایداری‌ های ناشی از گود برداری از جمله موارد ذیل بررسی شوند:

  • برآمدگی و تورم کف گود، که می‌تواند در شرایطی به ناپایداری کف بیانجامد.
  • نشست زمین در نواحی مجاور گود.

 

 

ناپایداری خاک بر اساس عوامل خارجی

(شکل 2) لغزش خاک در اثر ایجاد ترک کششی در لبه فوقانی گود

 

 

 

ریزش خاک در گودبرداری به دلیل عوامل انسانی

(شکل 3) بالا آمدن کف گود در اثر افزایش فشار ناشی از خاک مجاور گود

 

پدیده ناپایداری خاک به دلایل طبیعی

(شکل 4) پدیده جوشش از کف گود هنگامی که سطح آب سفره زیرزمینی بالا باشد .

 

سوالات مرتبط با سازه نگهبان منظور از خاک مسئله‌ دار چیست؟

در مهندسی ژئوتکنیک گروهی از خاک­ ها دارای رفتار خاصی بوده و احداث سازه بر روی آن‌ها باعث بروز مشکلاتی در طی عمر مفید سازه خواهد شد. این خاک ­ها تحت عنوان خاک‌ های مسئله ­دار در پروژه ­های مهندسی شناخته‌ شده‌اند. لذا شناسایی دقیق این خاک ­ها از مهم‌ترین عوامل تضمین ایمنی گودبرداری و سازه ­های اجراشده بر خاک می­ باشد.

مهم‌ترین خاک‌های مسئله ­دار عبارتند از:

  • خاک‌ های منبسط شونده (متورم شونده)
  • خاک‌ های فرو ریزنده (خاک‌ های رمبنده)
  • خاک‌ های آب‌گونه شونده (مستعد روانگرایی)
  • رس ­های سریع (حساس)
  • خاک‌های واگرا 

به غیر از خاک‌ های مستعد پدیده آب‌گونگی، اکثر خاک‌ های مسئله‌ دار متشکل از کانی ­های رسی می­ باشند که به دلیل ریزدانه بودن و قابلیت جذب و نگهداری بالای آب، باعث بروز مشکلاتی برای سازه ­های مهندسی می ­گردند. تورم در زمان جذب آب، روان گرایی، خاصیت خمیری و انقباض زیاد این خاک ­ها در زمان خشک شدن، در صورتی‌ که در مقیاس­ های بزرگ و در محل­ های با خطر بالا صورت گیرد، می ­تواند خطرات بسیار زیادی را به وجود آورد. به‌ طوری‌ که آمارها نشان داده است که خسارت­ های ناشی از عملکرد منفی این نوع خاک ­ها بیش از هریک از بلایای زمین ­شناسی دیگر بوده است.

 

سوالات مرتبط با سازه نگهبان مفهوم خاک‌های منبسط شونده چیست؟

مشخصات ژئوتکنیکی این خاک ­ها به بخش رسی آن‌ها و وجود مقادیر قابل‌ توجه کانی مونتموریونیت وابسته است. این گروه از خاک­ ها در اثر جذب رطوبت، متورم شده و با از دست دادن آب، منقبض می‌شوند. تغییر حجم زیاد این خاک ­ها براثر تغییرات رطوبت، یکی از مهم‌ترین مسائل و مشکلاتی است که مهندسان با آن روبرو می ­باشند. عواملی نظیر درصد خاک رس، درصد کربنات، آب‌وهوا و شرایط محیطی، وجود ریشه درختان، توپوگرافی زمین، برخی از مهم‌ترین عوامل مؤثر در تورم­پذیری خاک­ ها می ­باشند.

 

سوالات مرتبط با سازه نگهبان خاک‌های فرو ریزنده چیست؟

خاک‌های رمبنده در مقابل آب حساس بوده و اشباع شدگی با آب، منجر به کاهش ناگهانی حجم و نهایتاً باعث ناپایداری و ریزش آن‌ ها می ­شود. این مصالح در طبیعت اغلب به‌ صورت نیمه اشباع یا خشک یافت می‌شوند و مانند خاک‌های منبسط شونده، تا زمانی که رطوبت خاک تغییر نکند، مشکلی برای سازه‌ها ایجاد نمی‌کنند.

 

رفتار خاک های رمبنده

(شکل 5) رفتار خاک‌ های رمبنده تحت شرایط بارگذاری

 

سوالات مرتبط با سازه نگهبان خاک‌های آب‌گونه شونده چیست؟

خاک‌ های مستعد آب‌گونگی (روانگرایی) عمدتاً متشکل از لای و ماسه‌های ریز دانه اشباع با تراکم پایین می‌باشند. در صورتی‌که این خاک ­ها تحت تأثیر بارگذاری ارتعاشی شدید، مانند زمین­ لرزه‌ های طبیعی یا زمین­ لرزه‌ های القایی قرار گیرند، خاک به‌ سرعت متراکم می‌شود. متراکم شدن سریع خاک باعث افزایش ناگهانی فشار آب بین‌ ذره‌ای می‌گردد که در نتیجه آن مقاومت برشی و سختی به‌ سرعت کاهش می‌یابد، تا حدی که گاهی مقاومت برشی به صفر رسیده و خاک مانند مایعات جریان می‌یابد.

روانگرایی خاک در زمین‌های نزدیک رودخانه‌ها، دریا یا اقیانوس بیشتر دیده می‌شود. مانند زلزله گواتمالا در ۱۹۷۶ میلادی که در زمین‌های نزدیک رود موتاگوا روی داد. همچنین روانگرایی عامل اصلی ویرانی‌های سان‌فرانسیسکو در  زلزله ۱۹۸۹ میلادی لوماپریئتا و بندرکوبه در زلزله بزرگ هانشین در سال ۱۹۹۵ میلادی بود. ویرانی‌های شدیدی که در منطقه مسکونی و حومه‌ای کرایست‌چرچ در زلاندنو در طول زلزله ۲۰۱۰ کنتربری و شدیدتر آن در  زلزله ۲۰۱۱ زلاندنو زلزله­های ۱۹۶۴ نیگاتا و ۱۹۶۴ آلاسکا اتفاق افتاد همگی ناشی از پدیده روانگرایی خاک بود.

در بسیاری از کشورهای پیشرفته آیین‌نامه ساخت‌ و ساز مهندسان را مجبور می‌کند که اثرات روانگرایی خاک را در طراحی ساختمان‌ها، پل‌ها، سدها و سازه‌ های نگه‌ دارنده در نظر بگیرند.

 

 

تاثیر عدم پایدار سازی خاک در زلزله نیگاتا

(شکل 6) تأثیر روانگرایی خاک درزمین‌لرزه نیگاتا در سال ۱۹۶۴ میلادی

 

سوالات مرتبط با سازه نگهبان مفهوم رس ­های سریع چیست؟

رس حساس به خاک رسی اشاره دارد که ساختار آن در هنگام تغییر شکل، به‌ طور کامل متلاشی‌ شده و درنتیجه مقاومت برشی آن تقریباً به صفر می‌رسد. در این نوع خاک­ ها عموماً رطوبت طبیعی نزدیک و یا حتی بیش از رطوبت حد روانی LL خاک می ­باشد. هرگونه بارگذاری استاتیکی و خصوصاً بارهای لرزه­ ای می ­تواند منجر به حذف ناگهانی مقاومت این نوع خاک­ ها و تغییر از حالت پایدار به مایع روان و به‌ تبع آن، ناپایداری شیروانی­ ها و یا ایجاد لغزش در پی سازه ­ها گردد.

این خاک در واقع، رس اشباعی است که در برخی نقاط در لایه ­های زمین وجود دارد و معمولاً نهشته‌های یخچالی هستند که در کشورهای اسکاندیناوی و در امتداد رودخانه سن لوران در شرق کانادا یافت می‌شوند. این خاک عامل اصلی اکثر رانش­ های بزرگ و خطرناک رسی زمین در سوئیس، نروژ و کانادا می ­باشد. این نوع خاک در مناطقی از کشورمان از جمله استان خراسان شمالی نیز یافت می­ شود.

 

سوالات مرتبط با سازه نگهبان خاک‌ واگرا چیست؟

خاک­ های واگرا خاک­ های رسی هستند که در آب­ های با غلظت پایین نمک به‌ راحتی شسته می‌شوند. واگرایی،‌ یک پدیده پیش‌ رونده می‌باشد که از یک نقطه با تمرکز جریان آب شروع‌ شده و به‌ تدریج گسترش می‌یابد. نقطه شروع پدیده واگرایی می‌تواند ترک­ های حاصل از انقباض، نشست و یا ترک­ های حاصل از ریشه گیاهان باشد. این پدیده در پروژه ­هایی نظیر سدهای خاکی و کانال­ های آب­رسانی که تمرکز فشار آب در داخل خاک وجود دارد، دارای اهمیت ویژه‌ای می‌باشد و در خاک‌ ریزها، دیواره ­های کانال­ های خاکی و سدهای خاکی مشکلاتی به وجود می ­آورد که غیرقابل‌جبران می­ باشد. این خاک‌ها به‌طور طبیعی در ایران به‌ وفور یافت می­ شوند. لذا شناسایی آن‌ ها قبل از طرح سازه و پیِ آن از اهمیت بسیاری برخوردار است.

واگرایی پدیده‌ای فیزیکی ـ شیمیایی است و نباید با رگاب که پدیده‌ای کاملاً فیزیکی است و براثر شسته شدن ذرات سیلتی خاک رخ می‌دهد اشتباه شود.

 

سوالات مرتبط با سازه نگهبان مفهوم اتساع درژئوتکنیک چیست؟

پدیده اتساع خاک که در سال 1885 میلادی توسط رینولدز کشف شد، عبارت است از افزایش حجم ماسه متراکم که منجر به شل شدن ساختار دانه ­بندی آن می­ شود.

 

3. منظور از ارزیابی سطح خطر گود چیست؟

با توجه به اهمیت بالای شناسایی ویژگی­ های خاک و تأثیر مستقیم آن بر رفتار سازه در زلزله، آئین‌نامه 2800 ایران در موارد زیر انجام مطالعات ویژه ساختگاه جهت طراحی لرزه­ای سازه الزامی نموده است.

 

مطالعات ویژه ساختگاه

 

سوالات مرتبط با سازه نگهبان منظور از سطح خطر گودبرداری چیست؟

بر اساس بند 12-9-1-3 مبحث دوازدهم مقررات ملی ساختمان، سطح خطر گودبرداری­ به صورت معمولی، زیاد و بسیار زیاد طبقه‌بندی می‌شود. عوامل تاثیرگذار در سطح خطر گودبرداری عبارتند از:

  • عمق گود
  • نوع خاک
  • وجود آب
  • وجود منبع ارتعاش در مجاورت گود
  • حساسیت ساختمان ­های مجاور پروژه

ارزیابی سطح خطر گودبرداری بر اساس ضوابط و مبحث هفتم مقررات ملی ساختمان (مبحث پی و پی ­سازی) به‌ منظور واگذاری و تفویض مسئولیت به مرجع ذیصلاح، به شرح زیر صورت می­ گیرد:

مفاد بند 7-3-3-4 مبحث هفتم مقررات ملی ساختمان:

۴-۴ – اگر آب جاری باشد (تراوش) آنگاه همواره خطر گود زیاد یا بسیار زیاد می­ باشد.

۴-۵ – اگر خاکی که در آن گودبرداری انجام می ­شود دستی یا فاقد چسبندگی قابل‌ اعتماد باشد، نمی ­توان خطر گود را معمولی در نظر گرفت.

۴-۶ – هرگونه ساختمان در مجاورت گود به‌ عنوان “ساختمان حساس ” ارزیابی می­ شود. چنانچه ساختمان فوق دارای یکی از مشخصات دو بند زیر باشد، به‌ صورت “ساختمان بسیار حساس ” ارزیابی می­ گردد.

الف – ساختمان بدون اسکلت و یا هرگونه ساختمان با نشانه آشکار علائم فرسودگی و ضعف زیاد در باربری.

ب – ساختمان ­هایی که به دلیل ارزش فرهنگی، تاریخی و یا حساسیت کارکرد و یا علل دیگر وقوع هرگونه نشست و تغییر شکل در آن‌ها با خسارات زیادی همراه است.

۴-۷ – جدول 7-3-1 برای ساختمان مجاور گود در شرایطی معتبر است که آن ساختمان بسیار حساس نباشد. در صورتی‌ که در اطراف گود سازه بسیار حساس باشد، خطر گود همواره بسیار زیاد در نظر گرفته می ­شود.

۴-۸ – در صورتی‌ که گود با شیب پایدار اجرا شود جهت تعیین خطر پذیری گود از جدول 7-3-1 استفاده شود:

۵-۵ – در صورتی‌ که گود موقت نباشد باید نیروی زلزله لحاظ شود و در انتخاب ضریب اطمینان مناسب، دوام مصالح نیز مورد توجه باشد.

 

ارزیابی خطر گود با دیوار قائم

 

هر چه عمق بحرانی گود عدد بزرگ‌ تری باشد، نشانگر بهتر بودن جنس و تراکم خاک از لحاظ پایداری است و مطابق جدول 7-3-1 خطر گود کمتر می ­شود. شایان‌ ذکر است که با افزایش مقادیر پارامترهای c و φ خاک، عمق بحرانی خاک نیز افزایش می ­یابد.

 

ارزیابی خطر گود با شیب پایدار

 

  • مسئولیت طراحی، اجرا و نظارت گودبرداری با چه کسانی است؟

بر اساس ضوابط و مقررات مبحث پی و پی­ سازی (مبحث هفتم مقررات ملی ساختمان)، متناسب با سطح خطر گود مسئولیت طراحی، اجرا و نظارت تعیین می­ شود:

 

طراحی نظارت و اجرا گود برداری با چه کسی است؟

 

4. انواع سازه نگهبان

به‌ طورکلی انواع سازه نگهبان برای پایدارسازی و جلوگیری از ریزش خاک در همه‌ی پروژه­ های دارای خاک‌ برداری، مطابق بند 7-5-2 مبحث هفتم مقررات ملی ساختمان به شرح زیر می ­باشد.

 

انواع سازه نگهبان

 

معرفی انواع سازه نگهبان

 

 

تصورات اشتباه در مورد اجرای سازه نگهبان

برخلاف تصور اشتباه عوام، اجرای سازه نگهبان باید قبل از خاک‌برداری و در برخی موارد، حتی قبل از تخریب سازه قدیمی صورت گیرد. چرا که هدف اصلی از احداث سازه نگهبان، محافظت از خاک دیواره گود برداری است. این در حالی است که برخی افراد غیر متخصص در مورد گودهای کم‌عمق در مناطق مسکونی، به تصور مهار دیوار همسایه مجاور گود، اقدام به اجرای مهارهای نامناسب با گچ و الوار به دیوار همسایه، پس از گود برداری نموده ­اند که منجر به حوادث تلخ و جبران­ ناپذیری شده است.

 

انواع سازه نگهبان رایج در پروژه های ساختمانی

از آنجایی‌ که همواره در پروژه ­های ساختمانی با گودبرداری عمیق، احتمال ریزش دیواره گود وجود دارد، بررسی و شناخت دقیق لایه ­های خاک و طراحی دقیق سازه نگه‌ دارنده‌ی گود اهمیت بسیار زیادی داشته و گاهی زمان زیادی صرف مطالعات ژئوتکنیک و طراحی سازه نگهبان می­ گردد. بر اساس دانش مهندسی و بررسی ­های انجام‌ شده یکی از روش ­های زیر یا ترکیبی از آن‌ ها برای پایدارسازی خاک دیواره گودها تعیین می ­شود:

 

  • روش اجرای سپر خاکی (گود برداری محافظت نشده)
  • روش سازه نگهبان خرپایی (Truss Retaining Structures)
  • روش مهار فشاری (مهار متقابل) دیواره‌های گود (Strut)
  • روش میخ‌ کوبی دیواره‌های گود (Nailing)
  • روش دوخت به پشت (Tie back) یا مهار کششی دیواره‌ های گود (Anchorage)
  • دیوار دیافراگمی (Diaphragm Pile Wall)
  • دیوار برلنی (Berliner Wall)
  • روش سپرکوبی (Sheet Pile)
  • روش اجرای شمع (pile)
  • روش ساخت از بالا به پایین (Top/Down Construction)

 

4. 1 روش اجرای سازه نگهبان به روش سپر خاکی (خاک‌برداری بدون حفاظت)

عملیات خاک‌برداری می­ تواند برای املاک مجاور گود خطراتی به دنبال داشته باشد. لذا باید با در نظر گرفتن محدوده تأثیر گودبرداری اقدامات لازم برای محافظت گود و هم‌جواری‌ها انجام گردد.

خاک‌ها متناسب با درصد تراکم و مقاومت شان، دارای یک شیب پایدار ذاتی می‌باشند که تحت آن دچار گسیختگی برشی نمی­ شوند. در روش سنتی اجرای سازه نگهبان به روش سپر خاکی با تکیه‌ بر این خاصیت، در مواردی که خاک با چسبندگی مناسب بوده، خطر گودبرداری معمولی و فونداسیون ملک مجاور خارج از گوه گسیختگی خاک است و در مجاورت گود ارتعاش و لرزش وجود نداشته باشد، اقدام به گودبرداری با حفظ سپر خاکی و با رعایت شیب پایدار می­گردد.

 

روش اجرای سازه نگهبان

(شکل 7) شیب پایدار خاک و محدوده تأثیر آن بر املاک مجاور

 

 

مراحل اجرای سازه نگهبان به روش سپر خاکی عبارتند از:

  1. امکان خاک‌ برداری ایمن تا سطح فوقانی شالوده ملک همسایه وجود دارد.
  2. خاک‌برداری با حفظ حداقل یک متر سپر خاکی از بالای فونداسیون همسایه و ادامه دادن آن با یک شیب پایدار
  3. اجرای آرماتوربندی کف فونداسیون در تراز موردنظر (در بخش ­هایی که سپر خاکی به محدوده فونداسیون پیشروی دارد باید سر آرماتورها رزوه مناسب شود تا در مرحله بعد با استفاده از اتصالات مکانیکی (Coupler) به بخش بعدی فونداسیون متصل گردد.)
  4. بتن‌ریزی فونداسیون
  5. اجرای ستون‌ های طبقه اول در فضای میان سپرهای خاکی
  6. اجرای سقف اول
  7. تکمیل خاک‌برداری و حذف سپرهای خاکی
  8. تکمیل فونداسیون با رعایت اصول آرماتوربندی و بتن­ ریزی

نکته: بر اساس بند 9-11-2 مبحث نهم مقررات ملی ساختمان، خم کردن میلگردهایی که یکسر آن‌ها در بتن قرار دارد مجاز نیست. لذا باید از خم کردن آرماتور انتظار فونداسیون در محل سپر خاکی اجتناب شود و فقط از طریق اجرای اتصال مکانیکی نسبت به تکمیل فونداسیون اقدام شود.

 

4. 2 روش اجرای سازه نگهبان خرپایی (Truss Retaining Structures)

این روش سنتی، یکی از آسان ­ترین و متداول­ ترین روش­ های اجرای سازه نگهبان در مناطق شهری برای گود برداری­ های با عمق کم است. اجرای آن نیاز به تجهیزات و تخصص بالایی ندارد و در عین‌ حال قابلیت انعطاف زیادی از نظر اجرا در شرایط مختلف دارد.

 

مراحل اجرای سازه نگهبان خرپایی عبارت است از:

  1. حفر چاهک در محل اعضای قائم خرپا، که در مجاورت دیواره‌ی گود قرار دارند. عمق این چاه‌ها برابر با عمق گود به‌ اضافه مقداری اضافه برای اجرای شمع انتهای تحتانی عضو قائم خرپا است.
  2. آرماتوربندی شمع انتهایی به طول طراحی‌شده
  3. قرار دادن عضو قائم در داخل شمع و اجرای بتن‌ریزی شمع
  4. خاک‌برداری در امتداد دیواره‌ی گود با یک شیب مطمئن تا تراز کف گود (شیب حفاری مایل باید به‌گونه‌ای باشد که خاک پایدار بماند.)
  5. اجرای فونداسیون پای عضو مایل و جانمایی صفحه بیس پلیت (Base Plate)
  6. اتصال عضو مایل از یک‌ طرف به عضو قائم و از طرف دیگر به ورق کف ستون بالای فونداسیون
  7. تکرار عملیات فوق برای کلیه‌ی خرپاهای سازه نگهبان در امتداد دیواره به‌ صورت هم‌زمان
  8. خاک‌برداری مرحله‌ای خاک محصور بین اعضای قائم و افقی خرپاها را در سرتاسر امتداد دیواره
  9. تکمیل تدریجی خرپا با اجرای مرحله‌ای اعضای افقی و قطری خرپا

 

روش اجرای سازه نگهبان خرپایی

(شکل 8) مراحل اجرای سازه نگهبان خرپایی

 

مراحل اجرای سازه نگهبان خرپایی

(شکل 9) سازه نگهبان خرپایی

 

4. 3 روش اجرای سازه نگهبان مهار فشاری (مهار متقابل) دیواره‌های گود (Strut)

روشی ساده برای پایدارسازی جداره‌ های گود برداری و جلوگیری از تغییر مکان‌های جانبی خاک در گودهایی با عرض کم در محیط‌های شهری می‌باشد.

 

مراحل اجرای این نوع سازه نگهبان عبارت است از:

  1. حفر چاهک‌های متقابل در دو طرف گود، در فواصل معین از یکدیگر

نکات اجرای سازه نگهبان  طول این چاهک‌ها برابر با عمق گود به‌اضافه‌ی حدود ۲۵/. تا ۳۵/. برابر عمق گود به‌منظور تأمین گیرداری انتهـای تحتانی پروفیل‌های قائم می‌باشد.

  1. نصب پروفیل‌های فولادی H یا I شکل در درون چاهک‌ها

نکات اجرای سازه نگهبان   طول این پروفیل‌ها را معمولاً به‌گونه‌ای در نظر می‌گیرند که انتهای فوقانی آن‌ها تا حدی بالاتر از تراز بالایی گود قرار گیرند.

  1. اتصال قسمت­ های فوقانی هر دو پروفیل قائم متقابل به کمک تیرها یا خرپاهایی به یکدیگر
  2. شروع عملیات گودبرداری به‌ صورت مرحله‌ای
  3. اجرای سیستم مهار متقابل در نقاط دیگری از ارتفاع پروفیل‌های قائم در صورت لزوم
  4. نصب الوارهای چوبی یا اعضای مناسب دیگر در بین اعضای قائم در صورتی‌ که خاک از نوع ریزشی باشد.

نکات اجرای سازه نگهبان سیستم مهار متقابل، باید در جهت عمود بر سیستم قابی آن، یعنی در امتداد طول گود، به‌ صورت مناسب مهاربندی شود.

 

مراحل اجرای سیستم مهار متقابل

(شکل 10) سیستم مهار متقابل

 

4. 4 روش اجرای سازه نگهبان نیلینگ

روشی مؤثر برای مسلح نمودن درجای توده خاک موجود در دیواره گود، با نصب میلگردهای فولادی (Nails) در فواصل نزدیک به هم، روی یک سطح قائم یا شیب‌دار با اجرا از بالا به پایین (Top/Down Construction) می‌باشد. روش میخ‌کوبی یا همان نیلینگ اولین بار در سال ۱۹۶۰ به‌عنوان سیستم پایدارسازی خاک، در حفر تونلی در استرالیا به کار گرفته شد. به‌ مرور زمان، این فن در سطح جهانی گسترش یافت. امروزه میخ‌کوبی (Nailing) یکی از کاربردی‌ترین روش‌های پایدارسازی خاک به‌ویژه در ساخت‌ و سازهای شهری می‌باشد.

 

مراحل اجرای سازه نگهبان نیلینگ  (Nailing) عبارت است از:

  1. حفر گمانه‌ های افقی یا مایل در فواصل معین و به طول محاسبه‌شده
  2. قرار دادن میلگردها داخل گمانه‌ها
  3. تزریق دوغاب سیمان در داخل گمانه‌ها به‌ منظور انتقال مناسب ­تر نیروها بین خاک و میلگردها و جلوگیری از خوردگی آن‌ها
  4. اجرای یک شبکه فولادی روی سطح خارجی خاک
  5. اجرای شاتکریت جهت جلوگیری از فرسایش سطحی خاک

نکات اجرای سازه نگهبان اجرای سازه نگهبان نیلینگ (Nailing)، بر عملکرد مقاوم (Passive) خاک استوار بوده و اثر خود را از طریق اندرکنش خاک و میلگرد (Bar-Soil Interaction)  ناشی از ایجاد تغییر شکل در خاک اعمال می‌کند. به این معنا که این مکانیزم در صورتی که خاک شروع به حرکت نماید فعال شده و پیش از آن نیرویی به خاک اعمال نمی‌گردد. در موارد حساس به تغییرمکان های ناشی از گودبرداری مانند هم‌جواری گود با سازه‌های حساس، قدیمی و فرسوده (مبحث هفتم مقررات ملی ساختمان) و یا گودبرداری در خاک‌های نرم با سختی و مقاومت متوسط، به‌ طور کلی توصیه نمی‌گردد.

نکات اجرای سازه نگهبان برای جلوگیری از تبعات حقوقی و قانونی در این روش حتماً باید از قبل، نسبت به اخذ رضایت املاک مجاور گود اقدام شود.

 

 

اجرای سازه نگهبان نیلینگ

(شکل 11) نحوه اجرای سازه نگهبان نیلینگ (Nailing)

 

4. 5 روش اجرای سازه نگهبان دوخت به پشت (Tie back) یا مهار کششی دیواره‌های گود (Anchorage)

اجرای این روش نیز مشابه روش نیلینگ می‌باشد. با این تفاوت که در روش دوخت به پشت، از اعمال نیروی پس تنیدگی کابل‌ها جهت تسلیح خاک دیوار گود استفاده می‌شود. این روش در مقایسه با روش نیلینگ، از قابلیت و توانایی بیش­تری در مهار نیروی رانش برخوردار است و در گودبرداری‌های عمیق‌تر گزینه مناسب‌ تری می‌باشد. اما هزینه‌های اجرایی بیشتری دارد.

 

مراحل اجرای سازه نگهبان دوخت به پشت عبارت است از:

  1. حفر گمانه‌ های افقی یا قائم با استفاده از دستگاه‌های حفاری ویژه.
  2. قرار داد کابل در داخل گمانه.
  3. تزریق دوغاب سیمان در انتهای گمانه.
  4. کشیدن کابل‌ها با جک مخصوص پس از گذشت مدت زمان مناسب جهت عمل آوری دوغاب سیمان و اعمال نیروی پس ­تنیدگی تا مقدار موردنظر طراحی.
  5. مهار انتهای بیرون آمده کابل‌ها بر روی سطح دیواره گود با نصب صفحه سرکابل و مهره.
  6. خاک‌برداری.
  7. اجرای شبکه مش و شاتکریت.
  8. آزاد کردن جک‌ها پس از سخت شدن بتن و کسب مقاومت کافی تا کابل‌ها با اعمال نیروی پیش تنیدگی، فشار مضاعفی به خاک در راستای پایداری آن وارد نمایند.

 

روش اجرای سازه نگهبان دوخت به پشت

(شکل 12) جزئیات روش دوخت به پشت (Tie back) یا مهار کششی دیواره‌های گود (Anchorage)

 

4. 6 نحوه اجرای سازه نگهبان دیوار دیافراگمی (Diaphragm Wall/ Slurry Wall)

یکی دیگر از روش­ های مقابله با خطر ریزش گودبرداری‌ های عمیق، استفاده از روش پایدارسازی با دیوار دیافراگمی است که در ایالات‌ متحده امریکا به نام Slurry Wall شناخته‌شده است. این روش، اولین بار در سال 1950 میلادی توسط یک شرکت ایتالیایی در ساخت متروی شهر میلان مورد استفاده قرار گرفت و پس‌ از آن در آمریکا و سایر کشورها گسترش یافت. دیوارهای دیافراگمی به‌ صورت بتن درجا، پیش‌ساخته و پیش کشیده اجرا می‌شوند. این روش جهت جلوگیری از نشت آب در زیر هسته سدهای خاکی کاربرد بسیار دارد.

از مزایای روش دیوار دیافراگمی می‌توان به ایمنی و سرعت اجرای بسیار زیاد، کاربرد دومنظوره این سیستم به‌ عنوان سازه نگهبان موقت و دیوار حائل دائمی، مناسب بودن برای حفاری‌ها و گودهای با طول زیاد (تونل، بزرگراه و …) اشاره نمود.

از معایب روش دیوار دیافراگمی می‌توان به هزینه بسیار بالا برای گودبرداری‌های با حجم کم، نیاز به فضای کار زیاد جهت فعالیت دستگاه‌های حفاری در محدوده گود برداری، نیاز به دستگاه‌های حفاری ویژه و نیاز به نیروهای متخصص برای کار با دستگاه‌های حفاری که مستلزم هزینه‌های بالاست، اشاره نمود.

 

مراحل اجرای سازه نگهبان دیوار دیافراگمی عبارتند از:

  1. حفر محل دیوار نگهبان با استفاده از دستگاه‌ های حفاری ویژه (از قبیل Hydroferez یا Grab)
  2. تزریق هم‌زمان گل بنتونیت و سیمان یا مواد پایه پلیمری جهت جلوگیری از ریزش خاک دیوارهای حفاری‌شده
  3. استقرار شبکه آرماتوربندی دیوار در داخل محل حفاری‌شده
  4. اجرای بتن‌ریزی دیوار با بتن‌های روان با کارایی زیاد و تشکیل دیوار دیافراگمی پیوسته

 

روش اجرای سازه نگهبان دیوار دیافراگمی

(شکل 13)  مراحل اجرای دیوار دیافراگمی (Diaphragm Wall)

 

ماشین آلات حفاری سازه نگهبان

(شکل 14) ماشین‌آلات حفاری ویژه

 

4. 7 روش اجرای سازه نگهبان دیوار برلنی (Berliner Wall)

دیوار برلنی ترکیبی از شمع‌ های فولادی دارای مقطع I، H و یا بتنی (Soldier Pile) به همراه رویه بتنی (Shotcrete) است. در برخی موارد جهت جلوگیری از ریزش خاک دیواره، فضای بین Soldier Pile ها را الوار کوبی می‌نمایند.

شمع‌ها به‌ منظور تأمین گیرداری لازم برای پروفیل‌ها بوده و عمق مدفون آن‌ها به میزان ۲۵ تا ۳۵ درصد از عمق کل گود در نظر گرفته می‌شود. دیوار برلنی برای گودبرداری در خاک‌های رسی که حداقل کمی پیش تحکیم یافته باشند، یا تمام خاک‌های واقع در بالای تراز سفره آب زیر زمینی درصورتی‌ که خاک کمی چسبندگی داشته باشد و یا در خاک‌های همگن زهکش پذیر که عمل خشک‌سازی مناسب در آن‌ها اجراشده باشد، گزینه مناسبی است. لذا اجرای سیستم دیوار برلنی در رسه‌ای نرم و ماسه‌های سست، به علت وقوع تغییر شکل­ های قابل‌توجه در خاک مجاور گود و ریزش خاک در دیوارها جوابگو نیست.

 

مراحل اجرای سازه نگهبان دیوار برلنی عبارتند از:

  1. استقرار پروفیل‌های فولادی (Soldier Pile) در فواصل مشخص در دیواره گود
  2. حفاری تا عمق موردنظر
  3. آرماتوربندی یا اجرای مش بین پروفیل‌های فولادی (Soldier Pile)
  4. شاتکریت دیواره گود

 

 

مراحل اجرای سازه نگهبان دیوار برنلی

(شکل 15) اجرای سازه نگهبان دیوار برلنی (Berliner Wall)

4. 8 روش اجرای سازه نگهبان سپرکوبی (Sheet Pile)

سپرکوبی یکی از مفیدترین روش­ های پایدارسازی و مناسب گودهایی با خاک خیلی سست و ریزشی است که اطراف محل گودبرداری دارای فضای کافی برای فعالیت دستگاه سپرکوب (چکش) موجود باشد. سپرها عبارتند از صفحات فولادی گالوانیزه که به‌صورت عمودی در خاک کوبیده شده و به‌عنوان حائل در برابر فشار خاک عمل می­ نمایند.

از مزایای این روش می‌توان به‌سرعت و ایمنی بالا، مناسب بودن برای اجرای کانال‌ها و گودبرداری‌های با طول زیاد و جلوگیری از تراوش آب به داخل گود به دلیل گالوانیزه بودن آن‌ها اشاره نمود. به همین دلیل در مناطق با سطح آب زیرزمینی بالا صرفاً از روش سپرکوبی به‌ عنوان آب­بند استفاده می­ شود. معایب این روش عبارتند از: نیاز به دستگاه‌های ویژه سپرکوبی، نیاز به نیروی کار متخصص و همچنین نیاز به فضای لازم برای فعالیت دستگاه‌ها.

بنابراین این روش پایدارسازی برای گودبرداری­های با عرض کم مناسب‌تر است.

 

 

مراحل اجرای سازه نگهبان سپر کوبی

(شکل 16) سپرکوبی در محلی با سطح بالای آب

 

 

مراحل اجرای سازه نگهبان سپرکوبی عبارتند از:

  1. کوبیدن صفحات فولادی به ضخامت مناسب و با احتساب طول گیرداری کافی در خاک طرفین گود به‌عنوان سپر.
  2. خاک‌برداری تا تراز دو سوم عمق فرورفته سپر (درصورتی‌که گودبرداری عمیق باشد)
  3. اتصال سپر جدید بالای سپر مدفون توسط جوشکاری
  4. کوبیدن مجدد سپر تا عمق لازم و در صورت لزوم تکرار مراحل فوق تا رسیدن به تراز باربری کف پی
  5. نصب تیرهای پشت‌بند افقی در کمرکش سپرها و بر روی آن‌ها
  6. اتصال قیدهای قائم فشاری (به‌صورت عمود بر صفحه سپرها) به پشت‌بندهای افقی در خاک‌های سست و درگودبرداری­های با ارتفاع و عرض زیاد

 

نکات اجرای سازه نگهبان  سپرها و پشت‌بندها و قیدهای فشاری در گودبرداری با عرض کم و خاک‌های غیر سست، معمولاً از نوع چوبی می‌باشند ولی در عرض­ های بیشتر و خاک‌های سست‌تر استفاده از سپرها و پشت‌بندها و قیدهای فشاری فلزی اجتناب‌ناپذیر است.

 

 

روش اجرای سازه نگهبان سپر کوبی

(شکل 17) اجرای سازه نگهبان سپرکوبی (Sheet Pile)

 

9.4 اجرای سازه نگهبان به روش شمع (Pile)

استفاده از شمع به‌عنوان راهکاری جهت افزایش پایداری شیب­ ها و در مواردی به‌ عنوان پی­ عمیق، از سال 1950 میلادی در آمریکا و اروپا رواج یافته است. در این روش پایدارسازی، با توجه به نوع خاک و مشخصات گود، سطح آب­ های زیر زمینی و نوع بارگذاری، می ­توان یکی از انواع شمع ­ها را طراحی و اجرا نمود. انواع شمع از نظر نوع مصالح عبارتند از:

  1. شمع بتنی پیش­ ساخته
  2. شمع بتنی درجا (مسلح یا غیرمسلح)
  3. شمع فولادی
  4. شمع مختلط (ترکیب شمع فولادی با بتنی یا ترکیب شمع بتنی با چوبی)
  5. شمع چوبی

 

 

شماتیک انواع شمع برای سازه نگهبان

(شکل 18) نمای شماتیک انواع شمع

 

1.9.4 شمع بتنی پیش ­ساخته (Precast Pile)

شمع‌های بتنی پیش‌ساخته با استفاده از میلگردهای آجدار معمولی و یا کابل­ های پیش ­تنیده پر مقاومت، به‌ صورت پیش­ تنیده در کارخانه تولید می­ شوند. مقطع این شمع‌ها به‌ صورت مربع، دایره، هشت‌ضلعی یا T شکل می ­باشد. میلگردها به‌ منظور مقاوم نمودن شمع در مقابل خمش احتمالی ناشی از حمل‌ و نقل، بلند کردن و اعمال نیروی جانبی خاک به شمع و همچنین افزایش مقاومت فشاری، مورد استفاده قرار می‌گیرند. شمع ­های پیش ­ساخته با طول محاسباتی با در نظر گرفتن عمق مدفون لازم، در کارخانه ساخته‌شده و تحت شرایط مناسب رطوبت، عمل ­آوری می ­شوند تا به حد مقاومت مطلوب برسند. پس‌ از آن به محل پروژه حمل می‌شوند و در زمین با فواصل مناسب کوبیده می­شوند.

 

اجرای سمع بتنی پیش ساخته

(شکل 19) شمع بتنی پیش ­ساخته

 

2.9.4 شمع بتنی درجا (Cast-in-Situ Pile)

در گود برداری ­های عمیق مناطق شهری با شرایط متنوع اعم از زمین سخت، سست و نرم، به‌ طور گسترده ­ای از شمع­ های بتنی درجا جهت حفاظت جانبی خاک و در مواردی که سطح آب زیر زمینی بالاست، به‌ عنوان سیستم آب­ بند نیز استفاده می ­شود. طراحی شمع ­ها بر مبنای سختی بالا به‌ منظور کنترل حرکات زمین ناشی از گود برداری به­ ویژه در مناطق شهری متراکم، صورت می­گیرد. فشار جانبی خاک توسط شمع‌ها که به‌ صورت طره می‌باشند، تحمل می‌شود و معمولاً طول گیرداری انتهای شمع (عمق مدفون)، معادل 30% ارتفاع شمع در نظر گرفته می ­شود.

جهت افزایش باربری انتهای شمع ­های درجاریز، مقطع انتهایی آن‌ ها را به‌ صورت انباره و بزرگ‌تر از مقطع بدنه شمع طراحی و اجرا می­ نمایند. شکل مقطع انباره می ­تواند به‌ صورت دایره باشد. اصطلاحاً به این نوع شمع ­ها، شمع گرزی یا بتنی فشرده یا فرانکی نیز می­ گویند. شکل دیگر انباره می­ تواند به‌ صورت مخروطی (معروف به زنگوله ­ای یا Bell) اجرا گردد.

پایدارسازی گود توسط شمع­ های بتنی درجا در موارد زیر به‌ عنوان گزینه برتر، جهت حفاظت جانبی گود مطرح می ­باشد:

  1. در گودهایی که امکان کوبیدن و نصب سپر فولادی وجود نداشته باشد یا سختی و تراکم زمین بیش‌ از حد و سپرکوبی مشکل باشد.
  2. در گودهایی که به دلیل بالا بودن سطح آب‌های زیرزمینی علاوه بر پایدارسازی خاک، نیاز به آب­ بندی هم‌زمان دیواره گود باشد.
  3. در گودهایی که امکان اجرای نیلینگ یا انکراژ در زیر ساختمان­ ها وجود ندارد و یا در تلاقی با تأسیسات زیر بنایی شهری و سازه‌های زیرزمینی (تونل) باشد.
    4. در مواردی که کاربرد دو منظوره سازه نگهبان به‌عنوان بخشی از سازه باربر اصلی (دیوار حائل) مدنظر طراح باشد.

نکات اجرای سازه نگهبان مراحل اجرای شمع بتنی درجا را می توانید در مقاله طراحی و اجرای شمع مطالعه کنید.

 

3.9.4 شمع‌های فولادی (Steel Pile)

شمع­­ های فولادی از نوع کوبشی هستند و با سر و صدای بسیار زیاد داخل زمین کوبیده می­ شوند. انواع متداول شمع­ های فولادی عبارتند از:

  1. شمع­ های فولادی لوله ­ای در دو حالت انتهای بسته و انتهای باز
  2. شمع ­های فولادی ساخته‌شده از پروفیل­ های I و  H شکل

استفاده از تیرآهن­ های با مقطع  H شکل، به علت برابری ضخامت بال و جان معمولاً ترجیح داده می­ شوند. در اغلب موارد، داخل شمع ­های لوله ­ای پس از کوبیده شدن در زمین، با بتن پر می­ شوند.

 

 

اجرای سازه نگهبان به روش شمع

(شکل 20) کوبیدن شمع فولادی در زمین

 

4.9.4 شمع ­های چوبی (Timber Pile)

شمع ­های چوبی در واقع تنه­ های درخت­ های سالم، بدون ترک، صاف و بلندی هستند که پس از حذف شاخ و برگ و کندن پوست آن‌ها، به‌ دقت تراشیده شده ­اند. حداکثر طول اغلب شمع ­های چوبی بین 10 تا 20 متر می ­باشد. این روش بیشتر در کشورهایی که دارای منابع چوب فراوان هستند، متداول است.

اگر شمع چوبی در خاک کاملاً اشباع کوبیده شود، عمر آن تقریباً بی‌نهایت خواهد بود. اما در آب‌ و هوای سواحل دریا، شمع ­های چوبی تحت حملات ارگانیسم ­های مختلف قرار گرفته و ظرف مدت چند ماه، صدمات جدی در آن‌ها ظاهر می­شود. شمع چوبی در بالای سطح آب زیر زمینی، تحت حملات حشرات قرار می­گیرند. با انجام بعضی اصطلاحات، ازجمله محافظت آن‌ها توسط روغن کروزت، می ­توان عمر آن‌ها را افزایش داد. به‌ منظور جلوگیری از خرابی سطح فوقانی شمع چوبی در حین کوبیدن، معمولاً از یک کلاهک فلزی مقاوم استفاده می­ شود.

 

مراحل اجرای سازه نگهبان به روش شمع

(شکل 21) شمع­ های چوبی

 

5.9.4 شمع ­های مرکب (Composite Pile)

در شمع­ های مرکب، قسمت­ های فوقانی و تحتانی شمع از مصالح مختلف ساخته می­ شوند. این نوع شمع وقتی مورد استفاده قرار می ­گیرد که طول لازم برای تأمین ظرفیت باربری با استفاده از ظرفیت شمع بتنی درجای ساده به‌تنهایی تأمین نشود. به همین علت شمع­ های مختلط به دو صورت زیر طراحی و اجرا می ­شوند:

  1. شمع­ های مرکب از شمع فولادی در قسمت تحتانی و شمع بتنی درجا در قسمت فوقانی.
  2. شمع ­های مرکب از شمع چوبی در قسمت تحتانی و شمع بتنی درجا در قسمت فوقانی: در این حالت جهت امکان باربری دائمی شمع چوبی، قسمت تحتانی به‌طور کامل و دائمی در سفره آب زیر زمینی قرار می­گیرد.

از آنجا که ایجاد اتصال مناسب در محل تلاقی دو مصالح مختلف، مشکل بوده و نیازمند مطالعه و طراحی و اجرای بسیار دقیق است، شمع ­های مختلط دارای کاربرد وسیعی نیستند.

 

نحوه اجرای سازه نگهبان به روش شمع

(شکل 22) شمع کامپوزیت

6.9.4 میکروپایل (Micro Pile)

میکروپایل­ ها نوع دیگری از شمع‌ها با قطر کمتر از 300 میلی‌متر هستند که به‌ منظور انتقال بارهای سازه به بستر مناسب خاک، بهبود مشخصات مکانیکی (مقاومتی و رفتاری) خاک، مقاومت در برابر نشست پی کاربرد وسیعی در مهندسی عمران دارند. اجرای میکروپایل نسبت به انواع دیگر شمع، روشی سریع ­تر و آسان ­تری بوده و نیاز به تجهیزات خاصی ندارد.

میکروپایل به‌طور کلی به دو منظور اصلاح و بهسازی خاک و بهسازی و مقاوم ­سازی لرزه­ ای سازه­ های جدید و قدیمی استفاده می­ شود، به عبارت دیگر این دو هدف عبارتند از:

  1. جلوگیری از وقوع پدیده روانگرایی، پایدارسازی شیب‌ها، احداث سازه نگهبان، حفاظت شیمیایی بخشه‌ای مدفون سازه‌ها و اصلاح و بهسازی برجای خاک و …
  1. تأمین باربری ستون‌های روی پی و انتقال بار روسازه به لایه‌های عمیق‌تر خاک، کنترل نشست پی، مقاوم‌سازی لرزه ­ای پی سازه قدیمی و … .

 

نحوه اجرای میکروپایل ها

(شکل 23)  روند اجرای ریز شمع یا میکروپایل ها

 

 

10.4 روش ساخت از بالا به پایین (Top/Down Construction)

این روش به‌عنوان تحول عظیمی در ساخت سازه‌ های بزرگ زیرزمینی (تونل)، برای اولین بار در دهه ۷۰ میلادی، در ساخت ایستگاه‌های متروی شهرهای پاریس و میلان مورداستفاده قرار گرفت و به نام روش Cut & cover شناخته شد. اساس این روش بر مبنای پیشرفت سازه تونل درون گودبرداری و سپس پر کردن محیط خارجی تونل با مصالح خاک‌ریزی پس از تکمیل سازه تونل می‌باشد. این روشِ ساخت، بیشتر برای ساخت تونل‌های سطحی اقتصادی و قابل‌قبول می‌باشد.

عملیات تونل سازی به روش (Cut & cover) به دو نوع مختلف معرفی‌شده است:

  • روش ساخت از بالا به پایین (top-down)
  • روش ساخت پایین به بالا (bottom-up)

در سال 1935 میلادی در توکیو ژاپن، گودبرداری یک ساختمان دارای زیر زمین به علت افزایش سرعت ساخت، با این روش انجام شد. در سال 1950 میلادی در شهر میلان ایتالیا کمپانی ICOS ترکیب دیوار و ساخت بالا به پایین را اجرا نمود. به‌ مرور زمان تحقیقات بسیاری در امریکا، اروپا و بخصوص شرق آسیا در این زمینه صورت گرفت. این روش نوین ساخت‌وساز، تاکنون در کشورهای مختلفی چون انگلستان، امریکا، فنلاند، چین، روسیه، ویتنام، سنگاپور و ایران متناسب با نوع نیاز ساختگاه، در پروژه‌های زیر زمینی (تونل و مترو) و برج‌های بلند دارای زیر زمین‌های متعدد، مورد استفاده قرارگرفته است.

 

مراحل اجرای تاپ-دان به شرح زیر است:

۱- اجرای دیوارهای حائل محیطی

2- حفاری محل شمع‌های باربر میانی از زیر تراز ستون‌ها و دیوارهای تراز همکف و نصب ستون‌ های باربر میانی

۳- اجرای دال همکف (سقف نهایی سازه زیر زمینی)

۴- شروع خاک‌برداری از طبقه زیر همکف

۵- تکرار مرحله ۴ تا رسیدن به اجرای فونداسیون

6- اجرای آرماتور بندی و بتن‌ ریزی لایه تکمیلی دیوارهای پیرامونی و ستون‌های میانی

 

 

اجرای روش ساخت از بالا به پایین

(شکل 24) مراحل مختلف روش تاپ دان در یک نگاه

 

 

نکات اجرای سازه نگهبان برای آشنایی کامل با این روش به مقاله اجرای روش تاپ دان سبزسازه مراجعه نمایید.

 

5. نکات ایمنی در مرحله گودبرداری

مبحث دوازدهم مقررات ملی ساختمان در فصل 9 در رابطه با ایمنی گودبرداری صحبت کرده که در ادامه در رابطه با بندهای مهم این فصل توضیح داده خواهد شد.

بند 12-9-2 گودبرداری (حفر طبقات زیرزمین و پی‌ کنی ساختمان­ ها)

12-9-2-1 درصورتی‌که در عملیات گودبرداری و خاک‌برداری احتمال خطری برای پایداری و سرویس ­دهی دیواره­ های گود، دیوارها و ساختمان ­های مجاور و یا مهارها وجود داشته باشد، باید قبل از گودبرداری و خاک‌برداری، ایمنی و پایداری آن‌ها با استفاده از روش‌هایی نظیر نصب شمع، سپر و مهارهای مناسب و رعایت فاصله لازم و ایمن گودبرداری و در صورت لزوم با اجرای سازه‌های نگهبان تأمین گردد.

12-9-2-2 سازنده موظف است در عملیات گودبرداری و پایدارسازی جداره­ های گود مفاد مبحث “پی و پی‌سازی (مبحث هفتم مقررات ملی ساختمان)” و دستورالعمل اجرایی گودبرداری ­های ساختمانی ابلاغی وزارت راه و شهرسازی را رعایت نماید.

12-9-2-3 در مواردی که عملیات گودبرداری در مجاورت بزرگراه­ ها، خطوط راه‌ آهن یا مراکز و تأسیسات دارای ارتعاش انجام می­ شود، باید اقدامات لازم را برای جلوگیری از لغزش یا ریزش جداره ­ها صورت گیرد.

12-9-2-4 در موارد زیر باید دیواره ­های محل گودبرداری، همچنین دیوارها و ساختمان ­های مجاور، توسط شخص ذیصلاح مورد بررسی و بازدید قرار گرفته و در نقاطی که خطر ریزش، لغزش یا تغییر شکل‌های غیرمجاز به وجود آمده است، مهارها و وسایل ایمنی لازم از قبیل شمع و سپر نصب و یا مهارهای موجود تقویت گردند. این موارد عبارتند از:

الف: قبل از پایدارسازی کامل، به‌صورت روزانه و بعد از پایدارسازی، حداقل هفته ­ای یک‌بار

ب: بعد از وقوع بارندگی، طوفان، سیل، زلزله و یخبندان

پ: بعد از هرگونه عملیات انفجاری

ت: بعد از ریزش ناگهانی

ث: بعد از وارد آمدن صدمات اساسی به مهارها

12-9-2-5 برای جلوگیری از بروز خطرهایی نظیر پرتاب سنگ، سقوط افراد، حیوانات، مصالح ساختمانی و ماشین ­آلات، سرازیر شدن آب به داخل گود و نیز برخورد افراد و وسایل نقلیه با کارگران و وسایل و ماشین ­آلات حفاری و خاک‌برداری، باید اطراف محل گودبرداری و خاک‌برداری با رعایت مفاد بخش 12-5-2 به نحو مناسب محصور و محافظت شود. درصورتی‌که گودبرداری و خاک‌برداری در مجاورت معابر و فضاهای عمومی صورت گیرد، باید این حصار با رعایت مفاد بخش­ های 12-5-2 و 12-5-9 و در فاصله حداقل 5/1 متر از لبه گود احداث و با علائم هشدار دهنده که در شب و روز و از فاصله دور قابل‌ رؤیت باشند مجهز گردد.

12-9-2-6 در گودبرداری ­هایی که عملیات اجرایی به علت محدودیت ابعاد آن با مشکل نور و تهویه هوا مواجه می­ گردد، لازم است نسبت به تأمین وسایل روشنایی و تهویه هوا اقدام لازم به عمل آید.

12-9-2-7 مواد حاصل از گودبرداری نباید به فاصله کمتر از 1 متر لبه گود ریخته شوند. همچنین این مواد نباید در پیاده ­روها و معابر عمومی به نحوی انباشته شوند که مانع عبور و مرور گردیده یا موجب بروز حادثه گردند.

12-9-2-8 محل استقرار ماشین‌آلات و وسایل مکانیکی از قبیل جرثقیل، بیل مکانیکی، لودر، کامیون یا انباشتن خاک‌های حاصل از گودبرداری و یا مصالح ساختمانی در مجاورت گود، باید توسط شخص ذی­صلاح بررسی و حداقل فاصله مناسب تعیین گردد، این فاصله باید دقیقه از لبه گود رعایت شود.

12-9-2-9 در گودهایی که عمق آن‌ها بیش از 1 متر می ­باشد، نباید کارگر در محل کار به‌تنهایی به کار گمارده شود.

12-9-2-10 در گود برداری ­ها، عرض معابر و راه ­های شیب‌دار (رمپ) احداثی ویژه وسایل نقلیه نباید کمتر از 4 متر باشد.

12-9-2-11 در محل گودبرداری ­های عمیق و وسیع، باید یک نفر نگهبان مسئولیت نظارت بر ورود و خروج کامیون­ ها و ماشین ­آلات سنگین را عهده‌دار باشد. برای آگاهی کارگران و سایر افراد، باید علائم هشداردهنده در معبر و محل ورود و خروج کامیون ­ها و ماشین ­آلات مذکور نصب گردد.

 

منابع

  1. مبحث هفتم مقررات ملی ساختمان (ویرایش 1392)
  2. مبحث دوازدهم مقررات ملی ساختمان (ویرایش 1392)
  3. مبحث هشتم مقررات ملی ساختمان (ویرایش 1392)
  4. آئین‌نامه 2800 زلزله ایران (ویرایش چهارم)
  5. Micropile Design and Construction Guidance Implementation Manual. FHWA-SA-97-070.
  6. Design and Construction of Driven Pile Foundations – Volume I
  7. Design Implementation of Pile Foundation
  8. Technical Specs for CB Slurry Wall
  9. Structural Slurry Wall Manual | Drilling Rig | Prestressed Concrete
  10. Steel Sheet Piling Design Manual, Updated and reprinted by U. S. Department of Transportation /FHWA with permission. July 1984
  11. Diaphragm walls, www.soilmec.it
  12. Analysis and design of cast in situ walls (diaphragm walls), Authors: G. J. Tamaro, and J. P. Gould, Published Online: July 07, 2015, © The Authors and the Institution of Civil Engineers
  13. Review of Available Methods for Evaluation of Soil Sensitivity for Seismic Design, Osama Abuhajar, University of Western Ontario, Canada M. Hesham El Naggar University of Western Ontario, Canada Tim Newson University of Western Ontario, Canada

 

 

 

 

خرید لينک هاي دانلود

دانلود رایگان اعضای ویژه

دانلود رایگان این آموزش و ده ها آموزش تخصصی دیگر به ازای پرداخت فقط 29 هزار تومان (+ اطلاعات بیشتر)

خرید با اعتبار سایت به ازای پرداخت فقط 2 هزار تومان

دانلود و ذخیره فقط همین آموزش ( + عضو شوید و یا وارد شوید !)

دانلود سریع و بدون نیاز به عضویت به ازای پرداخت فقط 2 هزار تومان

پیش از همه باخبر شوید!

تعداد علاقه‌مندانی که تاکنون عضو خبرنامه ما شده‌اند: 14,661 نفر

تفاوت اصلی خبرنامه ایمیلی سبزسازه با سایر خبرنامه ها نوآورانه و بروز بودن آن است ، ما تنها تازه ترین های آموزشی ، تخفیف ها و جشنواره ها و ... مورد علاقه شما را هر هفته به ایمیل تان ارسال می کنیم

نگران نباشید، ما هم مثل شما از ایمیل های تبلیغاتی متنفریم ، خاطر شما را نخواهیم آزرد!

تولید کنندگان آموزش
با ارسال پنجمین دیدگاه، به بهبود این محتوا کمک کنید.
نظرات کاربران
  1. رضا بختیاری

    سلام مطالب تون سایت تون و کلا کارتون واقعا درسته ممنون وسپاس

    پاسخ دهید

  2. مهندس مرضیه صبور (پاسخ مورد تایید سبزسازه)

    سلام جناب مهندس، واقعا ممنون از لطفتون
    مهندس شما شهریادگیری سبزسازه رو هم دیدید؟
    خوشحال میشیم پیشنهادات و انتقادات شما عزیزان رو دریافت کنیم.

    پاسخ دهید

  3. شهرام پیام

    بسیار عالی بود. ممنون از مقاله زیباتون🌷

    پاسخ دهید

  4. مهندس مرضیه صبور (پاسخ مورد تایید سبزسازه)

    سلام جناب مهندس
    خیلی ممنون از لطفتون
    اگر پیشنهادی برای بهتر شدن سایت دارید حتما مطرح کنید خوشحال میشیم

    پاسخ دهید

؟

فقط کافیست ایمیلتان را وارد کنید

در کمتر از 5 ثانیه اطلاعاتتان را وارد کنید و 3 ایبوک طراحی سازه بتنی در ایتبس را به همراه هدیه ویژه آن در ایمیلتان دریافت کنید
برایم ایمیل شود
نگران نباشید ایمیل های مزاحم نمی فرستیم
close-link