صفحه اصلی  »  اجرای سازه  »  نحوه محاسبه ضریب تعدیل به همراه پاسخ به سوال تعدیل در پروژه چیست؟

نحوه محاسبه ضریب تعدیل به همراه پاسخ به سوال تعدیل در پروژه چیست؟

یکی از مهم ترین ضریب های مورد استفاده در صورت وضعیت نویسی ضریب تعدیل است اما نحوه محاسبه ضریب تعدیل به چه صورتی است؟ برای تعدیل مصالح پای کار از چه شاخصی باید استفاده کرد؟ تعدیل کارهای جدید به چه صورتی است؟

در این مقاله جامع ابتدا مفهوم تعدیل در پروژه را بیان خواهیم کرد و سپس در رابطه با تاخیرات، شاخص ها و … صحبت می کنیم و با کمک مثال های متنوع روش محاسبه ضریب تعدیل را بررسی می کنیم. اگر مطالعه متن ها از حوصله شما خارج هستند حتما ویس های این مقاله را گوش دهید.

 

اطلاعات مقاله تعدیل چیست؟

 

با مطالعه این مقاله جامع چه می آموزیم؟

1. تعدیل در پروژه های عمرانی چیست؟

برای درک مفهوم تعدیل بهتر است با یک مثال شروع کنیم. می ­دانیم که آنچه درنهایت یک پیمانکار را خوشحال می­ کند گرفتن مطالبه خود از صورت‌ و ضعیت‌های ماهانه خود است. فرض کنید شما پیمانکار یک پروژه بزرگ هستید اگر زمان عقد قرارداد بین شما و کارفرما سال 1398 باشد و زمان اتمام پروژه سال 1401 باشد در این مدت بدون شک قیمت اجناس و مصالح و حقوق کارگر و راننده ماشین‌آلات و… افزایش خواهد یافت درصورتی‌که شما تا انتهای پروژه ملزم به استفاده از فهرست­ بهای زمان عقد قرارداد یعنی فهرست بهای سال 1398 می­ باشید، بنابراین خسارت این افزایش قیمت ­ها به شما در این مدت چگونه جبران می ­شود؟ آیا هرسال باید از فهرست‌بهای جدید استفاده کنید؟

حدس زدن جواب پاسخ بالا چندان دشوار نیست اما اینکه این افزایش قیمت در سال جدید چگونه وارد محاسبات یک مترور می ­شود موضوع این مقاله است. پس می ­توان گفت هدف از تعدیل جبران خسارت­ های وارده بر پیمانکار به علت تور­م ­های ناشی از گذشت زمان است. اما اگر متوجه تعدیل در پروژه نشده اید حتما ویس زیر که حدودا 14 دقیقه است را گوش دهید تا تمامی ابهام های شما در این رابطه از بین برود.

 

تعدیل چیست؟

شکل1 (تعدیل، جبران خسارت­ های وارده بر پیمانکار به علت تور­م­ های ناشی از گذشت زمان)

 

همان‌ طور که می­ دانید هر صورت‌ و ضعیت در نهایت به یک برآورد قیمت ختم می­ شود که این برآورد قیمت با اعمال چندین ضریب به‌ دست‌آمده است که با این ضرایب در مقالات قبلی متره و برآورد آشنا شدیم. اگر بخواهیم دقیق ­تر به این موضوع بپردازیم باید گفت که شما به­ عنوان یک مترور ابتدا از صورت‌جلسات، نقشه­ های اجرایی، ازبیلت‌ها و … باید مقادیر لازم را جهت متره و ریزمتره به دست ­آورید، سپس با استفاده از فهرست‌بها، بهای آن­ها را برآورد ­کنید. اما این قیمت، قیمت خام برآورد است زیرا در قیمت‌های موجود در فهرست‌بها بسیاری از عوامل تاثیرگذار در نظر گرفته نشده‌اند که باید با اعمال ضرایبی این قیمت‌ها به قیمت‌های واقعی کار انجام‌شده، نزدیک شوند.

در مورد ضرایب صورت ­وضعیت و نحوه اعمال آن­ها در مقاله تعریفصورت ­وضعیت توضیحات کامل داده‌ شده است. در ادامه انواع این ضرایب در قالب یک نمودار درختی آورده شده‌ا‌ند.

 

ضریب تعدیل یکی از ضرایب مورد استفاده در صورت وضعیت است.

شکل2 (نمودار درختی ضرایب مورد استفاده در تهیه صورت وضعیت)

 

در این مقاله قصد داریم با مهم‌ترین ضریب مورد استفاده در صورت ­وضعیت نویسی یعنی ضریب تعدیل آشنا شویم. بنابراین شما به ­عنوان یک مترور باید با نحوه محاسبه ضریب تعدیل و نحوه اعمال آن در صورت­ وضعیت آشنا باشید زیرا جبران خسارت ­های وارد بر شرکت پیمانکار ناشی از تورم و افزایش قیمت ‌سالانه مصالح و دستمزد و … بسته به همین ضریب تعدیل است.

برای تعدیل یک صورت­ وضعیت، بخش­نامه ­ای از سوی سازمان مدیریت و برنامه ­ریزی کشور به شماره 173071/101 به تاریخ 15/09/1382 تحت عنوان “دستورالعمل نحوه تعدیل آحاد بهای پیمان­ ها” تنظیم‌ شده­ است که بر این اساس تعدیل هر صورت ­وضعیت باید انجام شود.

پس متوجه شدیم که آخرین ضریبی که در صورت­ وضعیت باید توسط مترور وارد محاسبات شود تا قیمت واقعی کارکرد پیمانکار محاسبه شود، ضریب تعدیل است.

قبل از آنکه بخواهیم وارد نحوه محاسبه ضریب تعدیل شویم باید با اصطلاحات موجود در مسیر محاسبه ضریب تعدیل آشنا شویم.

1. 1 تعریف دوره

به هر یک از سه ماهه­ های منتهی به خرداد، شهریور، آذر و اسفند یک دوره گفته می­ شود.

  • دوره اول یعنی سه‌ ماهه اول سال ( فروردین – اردیبهشت – خرداد )
  • دوره دوم یعنی سه‌ ماهه دوم سال ( تیر – مرداد – شهریور )
  • دوره سوم یعنی سه‌ ماهه سوم سال ( مهر – آبان – آذر )
  • دوره چهارم یعنی سه ­ماهه چهارم سال ( دی – بهمن – اسفند )

زمانی­ که گفته می ­شود دوره کارکرد سه ماهه­ ی دوم سال 1392 است، منظور چیست؟

در بحث تعدیل با کلمه سه­ ماهه اول یا دوم و … سال زیاد برخورد خواهید کرد. این بدان معناست که پیمانکار در این سه ماه از سال، کارهای اجرایی انجام شده ­ی خود را (بر اساس قیمت­ های این سه ماه)  صورت ­وضعیت کرده است. در ادامه با این موضوع بیشتر آشنا خواهیم شد.

1. 2 تعریف دوره کارکرد

بسته به اینکه مدت پیمان چند ماه یا چند سال است مترور در این مدت با توجه به توافق طرفین (به‌ صورت عرف، هر ماه یک‌بار که بند 37 شرایط عمومی پیمان نیز همین پیشنهاد را دارد) تعدادی صورت­ وضعیت تنظیم و تهیه می ­کند که به فاصله زمانی بین دو صورت ­وضعیت متوالی، دوره کارکرد می‌گویند. دقت داشته باشید که دوره کارکرد هر پروژه می­ تواند متفاوت باشد و این بستگی به قرارداد بین پیمانکار و کارفرما دارد اما طبق بند 37 شرایط عمومی پیمان که اشاره به دوره کارکرد ماهانه دارد برای جلوگیری از افزایش حجم محاسبات بهتر است دوره کارکرد به‌ صورت ماهانه باشد و پیمانکار در پایان هر ماه شمسی یک صورت­ وضعیت تسلیم مهندس مشاور نماید.

 

مدت زمان دوره کارکرد برای تحویل صورت وضعیت به کارفرما

1. 3 تعریف کارکرد دوره

به مبلغ محاسبه‌ شده توسط مترور از کارکرد انجام‌ شده طی آن دوره، شامل عملیات اجرایی، مصالح پای‌ کار و هزینه تجهیز و برچیدن کارگاه، کارکرد دوره گفته می­ شود. بنابراین به مقدار مبلغ برآورد شده از عملیات اجرایی در دوره­ کاکرد، کارکرد دوره گفته می­ شود.

تا اینجا با دو مفهوم دوره کارکرد و کارکرد دوره آشنا شدیم که از لحاظ لغوی نزدیک به یکدیگر هستند ولی دو مفهوم کاملاً متفاوت را به ما القاء می­ کنند. در واقع کارکرد دوره میزان مزد پیمانکار در دوره کارکردش است.

1. 4 تعریف مبلغ کارکرد صورت­ وضعیت

همان‌طور که ­می ­دانید کارکرد صورت­ وضعیت هرماه به‌صورت تجمعی است (ماده 37 شرایط عمومی پیمان به این موضوع اشاره کرده است) یعنی از ابتدای شروع پروژه تا صورت­ وضعیت فعلی مبلغ کل کار، مبلغ صورت­ وضعیت است که برای به دست آوردن مبلغ ماه جاری (مبلغ کارکرد دوره) کافی است مقدار صورت­ وضعیت فعلی از صورت­ وضعیت قبلی کسر گردد.

مبالغ صورت ­وضعیت­ های شماره 4 و 5 یک پروژه به‌صورت زیر است. سهم هر دوره از کارکرد چقدر است؟

 

مبلغ برآورد (ریال)

تاریخ انجام کارشماره صورت­ وضعیت

891،014،591 

01/03/1392

4

 1،291،115،403 13/06/1392

5

 

همان‌ طور که مشخص است از تاریخ 01/03/1392 تا 13/06/1392 کارکرد پیمانکار توسط مترور در دو صورت‌ وضعیت تنظیم‌شده است که می­ توان گفت دوره کارکرد سه‌ماهه است ولی برای محاسبه کارکرد هر دوره‌ی سه‌ماهه باید گفت که از 01/03/1392 تا آخر آن ماه دوره سه‌ ماهه‌ی اول سال و از اول تیر تا 13/06/1392 دوره سه‌ ماهه­ دوم سال 1392 می­ باشد. کارکرد در دوره اول 31 روز بوده است و در دوره دوم 31+31+13 = 75 روز می­ باشد درنتیجه:

مبلغ کارکرد صورت­ وضعیت 5 اختلاف مبالغ برآوردی صورت­ وضعیت 4 و 5 یعنی 400،100،812 ریال است که باید دید در دو دوره اخیر سهم هر دوره چقدر است:

 

سهم دوره سه‌ماهه دوم

سهم دوره سه‌ماهه اولکل روزهای کارکرد (روز)
283090197= 400100812*( 75/106) 117010614=400100812 * (31/106)

106

 

1. 5 تعریف شاخص

یکی از مولفه هایی که در نحوه محاسبه ضریب تعدیل موثر است شاخص نام دارد اما شاخص، عددی است که متوسط قیمت هر دوره را نسبت به دوره پایه (در ادامه در مورد دوره پایه توضیحات لازم ارائه خواهد شد) به درصد نشان می­ دهد. در واقع این عدد نمایانگر میزان رشد یا نرخ افزایش قیمت آن دوره می­ باشد. این شاخص ­ها با صدور بخش­نامه ­ای توسط سازمان مدیریت و برنامه ­ریزی هرساله منتشر می ­شود. انتشار آن در دو مرحله صورت می ­گیرد که مرحله اول، شاخص­ های دو دوره‌ی اول و دوم سال (سه ماهه‌ی اول و دوم سال) و مرحله دومِ انتشار، دو دوره سوم و چهارم سال را شامل می ­شود. به ­عنوان نمونه در ادامه بخش­نامه شاخص‌های تعدیل سال 1393 را مشاهده می ­کنید.

اگر بخواهیم کمی ساده ­تر به معرفی شاخص بپردازیم باید اینگونه بیان کرد که عدد شاخص، رشد یا تورم مصالح، دستمزد کارگر­ها و ماشین آلات و… را نسبت به قیمت­ های زمان عقد قرارداد را پیمانکار به ما نشان می ­دهد.

در جدول زیر که اعداد شاخص دوره­ های اول و دوم سال 1392 را نشان می­ دهد به عنوان مثال در شاخه ابنیه شاخص دوره دوم 554.3 است، این عدد در واقع میزان رشد تورم یا رشد شاخص را نسبت به شاخص­ های دوره پایه نشان می ­دهد. در قسمت دوره پایه این مثال را تکمیل می ­کنیم.

اما قبل از اینکه بخواهیم وارد بحث محاسبات شویم در اینجا تنها فرمول ضریب تعدیل (که موضوع این مقاله است) را نشان می­ دهیم که در این فرمول آنچه مهم است همین اعداد شاخص می‌باشد:

 

فرمول محاسبه ضریب تعدیل

 

همانطور که مشاهده می­ کنید در فرمول محاسبه ضریب تعدیل از دو شاخص استفاده می­ شود که نحوه تشخیص و بکارگیری آن­ها در ادامه مقاله به طور کامل توضیح داده خواهد شد.

 

روش محاسبه ضریب تعدیل

شکل3 (قسمتی از جدول شاخص­ های رشته­ ای سال 1393 مرحله اول)

 

شاخص های رشته ای مولفه ای موثر در محاسبه ضریب تعدیل فهرست بها

شکل 4 (قسمتی از جدول شاخص ­های رشته ­ای سال 1393 مرحله دوم)

 

1. 6 تعریف دوره پایه

دوره‌ی پایه دوره ­ایست که تمامی شاخص­ های مربوط به آن 100 است. بر این اساس، تعریف دوره ­های پایه ­ای که از سال 1361 تاکنون توسط سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی تعریف‌ شده است، به شرح زیر است:

  1. سه‌ ماهه چهارم 1361
  2. سه‌ ماهه چهارم 1376
  3. سه‌ ماهه چهارم سال 1381

دوره پایه برای پیمان­ هایی که از سال 1381 به بعد بسته شده­ اند سه ماهه ­ی چهارم سال 1381 است که تمامی شاخص ­های آن عدد 100 است. این موضوع را در شکل زیر مشاهده می­ کنید.

 

تاثیر شاخص در نحوه محاسبه ضریب تعدیل

شکل5 (شاخص­ های سه ماهه چهارم سال 1381 تحت عنوان شاخص دوره پایه)

 

همانطور که مشاهده می­ کنید تمامی شاخص­ های سه ماهه ­ی چهارم سال 1381 عدد 100 است. از این رو تمامی شاخص­ هایی که از ابتدای سال 1382 به بعد توسط سازمان مدیریت و برنامه ­ریزی به صورت بخشنامه ارائه می ­شود، نسبت به شاخص دوره پایه که همان عدد 100 است سنجیده می ­شود. به­ عنوان مثال در همین جدول بالا در سال 1382 شاخص رشته ابنیه در سه ماهه سوم برابر 110.1 است. معنای این عدد چیست؟ در واقع این عدد به ما رشد شاخص را از سه ماهه ­ی چهارم سال 1381 (عدد 100 ) تا سه ماهه سوم سال 1382 (110.1 ) نشان می ­دهد. اگر بخواهیم افزایش رشد شاخص دوره پایه (عدد 100) را در این مدت حساب کنیم این مقدار برابر است با:

 

رشد شاخص دوره پایه تا دوره مورد نظر

 

همانطور که مشاهده می ­کنید در این مدت شاخص رشته ابنیه  10.1 درصد افزایش داشته است که به این صورت می­ توان روند افزایش تورم را ملموس ­تر حس کرد. پس نتیجه ­ای که از بحث می­ گیریم این است که هر عدد از جداول شاخص میزان رشد تورم را نسبت به دوره پایه نشان می­ دهد.

2. انواع شاخص

در این قسمت به تعریف انواع شاخص می­ پردازیم و در ادامه‌ی مقاله موارد استفاده از آن­ها را ذکر خواهیم کرد.

2. 1 شاخص کلی

عددی است که متوسط قیمت­ های واحد اقلام تمامی فهرست­ های واحد پایه در هر دوره را، نسبت به دوره پایه نشان می­ دهد. از این شاخص تا دستورالعمل تعدیل آحاد بهای سال 1385 برای تعدیل مبالغ تجهیز و برچیدن کارگاه استفاده می­شد که به دلیل تغییر روش تعدیلِ فصلِ تجهیز کارگاه، از سال 1385 به بعد این شاخص اعلام نمی ­شود. در ادامه شاخص کلی دستورالعمل تعدیل آحاد بهای سال 1384 نمایش داده‌ شده است که همانطور که گفته شد از سال 1385 به بعد اعلام نمی­ شود.

شاخص کلی در واقع میانگین وزنی شاخص ­های تمامی رشته ­های فهرست­ بهاست. عدد مربوط به وزن هر رشته بستگی به جامعه آماری و استفاده از آن رشته در پروژه­ های عمرانی دارد. از آنجا که دیگر استفاده از این شاخص جایی در تعدیل صورت­ وضعیت ­ها ندارد، بیش از این به این موضوع نمی­ پردازیم.

 

شاخص های تعدیل

شکل 6 (شاخص کلی فهارست بها در سال 1384)

 

شاخص­ های رشته­ ای فهرست بها

شکل7 (جدول شاخص­ های رشته­ ای فهارست بها در سال 1385 بدون داشتن شاخص کلی)

2. 2 شاخص دوره کارکرد

به شاخص دوره انجام عملیات اجرایی، شاخص دوره کارکرد می‌گویند. دقت داشته باشید آنچه در اینجا مهم است تاریخ انجام کار مورد نظر است نه تاریخ تهیه و تنظیم صورت­ وضعیت کار مورد نظر. به‌ عنوان‌ مثال ممکن است کار مورد نظر در تاریخ 26/03/1398 انجام‌ شده باشد ولی مترور صورت ­وضعیت را در تاریخ 04/04/1398 تهیه و تنظیم کرده باشد بنابراین آنچه مهم است شاخص دوره کارکرد در تاریخ 26/03/1398 است که مربوط به دوره سه‌ ماهه‌ی اول سال 1398 است.

شاید از خود بپرسید شخصی که در دستگاه­ های اجرایی به عنوان مترور فعالیت دارد از کجا باید بداند کارهای انجام شده در چه تاریخی بوده ­اند؟ در جواب باید گفت که در پروژه­ های عمرانی هر روز گزارشاتی مبنی بر گزارشات روزانه توسط مجری کار به واحد دفترفنی کارگاه تسلیم می­ شود که در این گزارشات میزان حجم عملیات کار، تعداد کارگران، تاریخ انجام کار، و تاریخ اتمام کار و… ذکر شده است که مترور طبق این گزارش­ ها به تاریخ انجام کار پی می­ برد و می­ تواند صورت­ وضعیت مربوطه را تنظیم کند.

فرض کنید شما در حال تنظیم صورت ­وضعیت شماره 4 در تاریخ 02/09/1396 هستید. فهرست‌بهای منظم به پیمان فهرست‌بهای راه و باند 1395 بوده است. در این صورت شاخص دوره کارکرد (طبق شکل زیر) چقدر است؟ (تمامی کارکردهای آبان ماه سال 1396 در این صورت­ وضعیت لحاظ می­ شود).

در اینجا باید از دستورالعمل آحاد بهای سالی که قرار است صورت­ وضعیت کارکرد پیمانکار در آن سال تنظیم شود، استفاده گردد که دستورالعمل آحاد بهای سال 1396 می‌باشد. پس برای پیدا کردن شاخص دوره کارکرد در تاریخ مذکور باید به سراغ سه‌ماهه‌ی سوم سال 1396 برویم که طبق جدول زیر برابر 752.9 است.

 

شاخص های رشته ای فهرست بها که در محاسبه ضریب تعدیل موثر اند

شکل8 (جدول شاخص­ های رشته ­ای فهارست بها در سال 1396)

 

2. 3 شاخص رشته ­ای

عددی است که متوسط تغییرات قیمت­ های واحد اقلام یک‌رشته از فهرست‌بهای واحد پایه در هر دوره را، نسبت به دوره پایه همان فهرست‌بها نشان می ­دهد. به‌ عنوان‌ مثال مطابق شکل قبل شاخص­ های رشته­ های مختلف را در جدول برحسب دوره ­های سال 1396 مشاهده می ­کنید. می ­دانیم که برای رشته ­های مختلف فهرست­ بهای جداگانه داریم و قیمت­ های هرکدام از این فهارست بها با گذشت زمان دستخوش تغییرات قیمت می‌شوند که این تغییرات  اکثراً به صورت افزایش قیمت هستند.

برای هر فهرست بها یک شاخص تحت عنوان شاخص رشته ­ای براساس دوره مورد نظر، محاسبه و از طرف سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی ابلاغ می ­شود. به­ عنوان مثال در شکل بالا شاخص رشته خطوط راه آهن در سه ماهه­ ی دوم سال 1396 برابر  694.8 می­ باشد. موارد استفاده از این شاخص­ ها در ادامه ­ی مقاله مورد بررسی قرار می­ گیرد.

2. 4 شاخص گروهی (فصلی)

شاخص گروهی عددی است که متوسط تغییرات قیمت­ های واحد اقلام یک‌فصل از فهرست‌بهای واحد پایه در هر دوره را نسبت به دوره پایه همان فهرست‌بها نشان می ­دهد. در ادامه جدول شاخص­ های فصلی رشته ابنیه سال 1397 را مشاهده می ­کنید که برای هر دوره مقدار آن­ها آورده شده است. به‌ عنوان‌ مثال فرض کنید که شما به ­عنوان مترور می­ خواهید صورت­ وضعیت مرداد ماه را (درسال 1397) تنظیم کنید. مقدار ضریب شاخص فصل ششم یعنی قالب‌بندی فلزی برابر مقدار 970.5 است.

 

شاخص های فصلی تعدیل 97 رشته ابنیه

شکل9 (جدول شاخص­ های فصلی سال 1397 رشته ابنیه)

 

2. 5 شاخص مبنای پیمان

این شاخص بسته به پیمان اگر با مناقصه (برگزاری جلسه ارائه پیشنهاد قیمت از سمت پیمانکاران) باشد یا ترک تشریفات (در این نوع مناقصه جلسه ­ای برگزار نمی­ شود و تنها یک پیمانکار از طرف کارفرما شرکت می­ کند) به دو صورت زیر است:

1. 5. 1 شاخص مبنای پیمان برای حالت پیمان با برگزاری مناقصه

به شاخص دوره سه‌ ماهه‌ی قبل از دوره سه‌ ماهه‌ای که آخرین روز مهلت تعیین‌شده توسط کارفرما برای ارائه پیشنهاد قیمت پیمانکار در آن است، شاخص مبنای پیمان گفته می‌شود. به‌ عنوان‌ مثال فرض کنید آخرین روز تعیین‌ شده توسط کارفرما برای ارائه پیشنهاد قیمت مناقصه تاریخ 05/02/1398 باشد. این یعنی دوره قبل از سه‌ ماهه اول سال 1398 باید برای تعیین شاخص مبنای پیمان مدنظر باشد که سه‌ ماهه‌ی چهارم سال 1397 خواهد بود. سوالی که اینجا ایجاد می ­شود این است:

 اگر این تاریخ 01/01/1398 باشد و پیمانکار پیشنهاد خود را در تاریخ 29/12/1397 تسلیم کارفرما کند تکلیف چیست؟

طبق تعریف ارائه شده در این خصوص، تاریخی که از طرف کارفرما به عنوان آخرین تاریخ تسلیم پیشنهاد قیمت اعلام شده است ملاک عمل است نه تاریخ تحویل پیمانکار بنابراین در این شرایط سه­ ماهه­ ی قبل از تاریخ 01/01/1398 یعنی سه ماهه­ ی چهارم سال 1397 ملاک عمل است نه سه ماهه­ ی سوم سال 1397.

1. 5. 2 شاخص مبنای پیمان برای حالت پیمان با ترک تشریفات

همان‌ طور که می­ دانید در ترک تشریفات هیچ‌گونه مراسم برگزاری مناقصه­ ای وجود ندارد بنابراین تاریخی برای ارائه پیشنهاد قیمت از سوی کارفرما تعیین نمی­ شود. عقد قرارداد منوط به توافق بین پیمانکار و کارفرما بر سر قیمت نهایی خواهد بود بنابراین شاخص مبنای پیمان برای قرارداد به این سبک، مربوط به سه‌ماهه قبل از دوره سه‌ماهه‌ای­ است که پیمانکار قیمت نهایی خود را تسلیم کارفرما می­ کند.

به‌ عنوان‌ مثال فرض کنید شما به ­عنوان یک پیمانکار در یک پیمان ترک تشریفات پیشنهاد قیمت خود را بعد از جلسات متوالی و مذاکراتی که با کارفرما داشته‌اید، نهایتاً در تاریخ 29/10/1397 به کارفرما ارائه کرده ­اید و قرارداد بین شما جاری‌شده است، بنابراین شاخص مبنای دوره­ ی سه‌ماهه قبل یعنی سه‌ماهه‌ی سوم سال 1397 ملاک عمل خواهد بود (شما در دی‌ماه یعنی سه‌ماهه‌ی چهارم سال 97 پیشنهاد قیمت داده ­اید).

3. انواع تاخیرات

در هر پروژه عمرانی، زمان یکی از مهم‌ترین عامل‌ها است. هرچه زمان یک پروژه به درازا بیانجامد طبیعتاً هزینه­ های بالاسری کار نیز بیشتر خواهد شد. از طرفی پروژه­ای که با تعویق یا تأخیر روبرو شود درآمدزا نیست و تأخیر بیشتر پروژه، یعنی از دست رفتن فرصت­ های شغلی بیشتر پیمانکار. این تاخیرات می­ تواند علل مختلفی داشته باشد که در ادامه به شرح آن­ها می ­پردازیم:

3. 1 تأخیر مجاز (قابل جبران مالی – غیرقابل‌جبران مالی)

به مدت‌ زمانی که بدون قصور پیمانکار، عملیات عمرانی بیشتر از مدت اولیه پیمان (مدت درج شده در عقد قرارداد) به درازا بیانجامد، تأخیر مجاز گویند. این نوع تأخیر براثر عوامل زیر ممکن است رخ دهد:

  1. عوامل طبیعی مانند سیل و زلزله و شرایط جوی بحرانی و….
  2. تغییر در محدوده اجرای پروژه توسط کارفرما
  3. تأخیر به علت بدعهدی کارفرما در تحویل زمین و مصالح تعهدی کارفرما و …
  4. تعطیلی کارگاه به علت اعتصاب کارگران
  5. و…

در این شرایط به میزان تاخیرات مجاز، قرارداد بین طرفین تمدید می­ شود. خسارت مالی ناشی از این نوع تاخیرات باید توسط کارفرما به پیمانکار پرداخت شود. تشخیص اینکه چه نوع تاخیراتی در این دسته قرار می­ گیرند باید در متن قرارداد اولیه آورده شود. موارد 1 و 4 جزو تاخیراتی هستند که غیرقابل‌جبران مالی است و موارد 2 و 3 قابل جبران مالی است.

3. 2 تأخیر غیرمجاز

اگر پیمانکار به دلایلی از جمله کمبود نیروی انسانی، ماشین‌آلات، عدم تأمین به‌ موقع مصالح مورد نیاز و یا استفاده از تجهیزات و ماشین‌آلات کم‌بازده، باعث ایجاد تأخیر در روند پروژه شود، این مدت‌ زمان را تأخیر غیرمجاز پروژه گویند. خسارت ناشی از این تاخیرات بر عهده پیمانکار است.

در ادامه نمودار درختی انواع تاخیرات آورده شده است.

 

بررسی انواع تاخیرات مجاز و غیر مجاز

شکل10 (نمودار درختی انواع تاخیرات)

 

3. 3 مدت پیمان

به مدت اولیه پیمان (مدتی که در عقد قرارداد ذکر شده است ) به‌ اضافه تأخیرهای مجاز پیش‌آمده در پروژه که خارج از قصور پیمانکار بوده است، مدت پیمان گفته می­ شود.

4. نحوه محاسبه ضریب تعدیل

میزان کارکرد تعدیل‌ شده برابر است با:

( کارکرد  ضریب تعدیل) + کارکرد= کارکرد تعدیل‌شده (مبلغ نهایی پس از تعدیل)

 

بنابراین برای محاسبه ضریب تعدیل داریم:

 

نحوه محاسبه ضریب تعدیل

 

کارکرد هر دوره با شاخص­ های دوره متناسب است، به عبارتی نسبت کارکرد تعدیل‌شده به کارکرد، با نسبت شاخص دوره کارکرد به شاخص مبنا متناسب است. بنابراین می­ توان این نسبت را جایگزین رابطه بالا کنیم، به عبارت دیگر:

 

روش محاسبه ضریب تعدیل

 

در رابطه بالا ضریب 0.95 بر اساس مفاد بخشنامه شماره 173071/101 به تاریخ 15/09/1382 می ­تواند مقادیر دیگر داشته باشد. بسته به شرایط مختلف این مقدار برابر است با:

  • در پیمان ­هایی که در مدت اولیه‌ی پیمان، یعنی مدت درج‌ شده در قرارداد (در زمان عقد قرارداد)، به اتمام برسند و تحویل موقت شوند، عدد 0.95 در رابطه بالا برابر 1 در نظر گرفته می ­شود. به عبارت دیگر، در پروژ­ه‌ای که تأخیر نداشته باشد ضریب فوق، 1 خواهد بود.
  • در پیمان ­هایی که عملیات اجرایی پروژه در مدت پیمان (یعنی زمان اولیه پیمان به‌ اضافه تأخیرهای مجاز) به اتمام رسیده است و تحویل موقت داده شده است، عدد 0.95 در رابطه بالا برابر 0.975 در نظر گرفته می­ شود.

شاید برای شما سؤال ایجاد شود که مترور از کجا بداند که آیا پروژه در زمان مقرر تمام می ­شود یا خیر که بخواهد 0.95 را به 1 یا 0.975 تبدیل کند و در صورت‌ و ضعیت‌های موقت خود از آن استفاده کند؟در جواب باید گفت مترور باید از ضریب تعدیل 0.95 در طول پروژه و در زمان تهیه و تنظیم صورت­ وضعیت ­های موقت خود استفاده کند و چنانچه برای پروژه یکی از حالت­ های 1 یا 2 صورت پذیرفت، مبلغ مابه­التفاوت ناشی از تبدیل ضریب تعدیل از 0.95 به 0.975 یا 1 در صورت­ وضعیت قطعی جبران خواهد شد. در مقاله تعریف صورت ­وضعیت در مورد صورت­ وضعیت قطعی توضیحات لازم داده‌شده است.

به نظر شما علت تبدیل ضریب 0.95 به 0.975 و 1 برحسب شرایط چیست؟ با تبدیل این ضرایب مقدار ضریب تعدیل افزایش‌یافته و این به نفع پیمانکار است در واقع بخشنامه این دو بند را برای تشویق پیمانکار جهت تحویل زودتر پروژه به کارفرما در نظر گرفته است.

تا اینجا با انواع شاخص­ ها و اصطلاحات موردنیاز برای تعدیل یک صورت ­وضعیت آشنا شدیم. اما درمورد اینکه کدام شاخص ها در نحوه محاسبه ضریب تعدیل موثر هستند صحبتی نشد. در ادامه به کاربرد هریک از شاخص­ ها خواهیم پرداخت.

ضریب تعدیل باید تا سه رقم بعد از اعشار محاسبه شود و چنانچه رقم چهارم بعد از اعشار از 5 یا  بیشتر از 5 باشد رقم چهارم حذف و یک رقم به رقم سوم اضافه می­ شود و اگر کمتر از 5 باشد رقم چهارم حذف می ­شود.

5. انتخاب شاخص برای محاسبه ضریب تعدیل

برای پیمان­ هایی که بر اساس فهرست­ بها منعقد می­ شوند از شاخص­ های مختلف به‌ صورت زیر استفاده می­ شود.

5. 1 شاخص تعدیل مبلغ کارکرد

برای تعدیل کردن مبلغ کارکرد صورت ­وضعیت از شاخص ­های گروهی (فصلی) استفاده می ­شود. به‌ عنوان‌ مثال اگر آرماتوربندی یکی از فاز­های پروژه در فصل پاییز صورت گرفته باشد برای سه ماهِ این فصل، هرماه مقدار برآورد مترور در صورت­ وضعیت متفاوت است اما در فرمول ضریب تعدیل به دلیل اینکه کارهای انجام‌شده در این سه ماه در دوره سه‌ماهه سوم سال بوده است، شاخص ­های فصلی این سه ماه یک عدد است و با توجه به ثابت بودن شاخص مبنا، بنابراین برای تعدیل هر سه صورت ­وضعیت این سه ماه، از یک ضریب تعدیل برای این فصل از فهرست ­بها استفاده می ­شود.

5. 2 شاخص تعدیل تجهیز و برچیدن کارگاه

همان‌ طور که قبلاً گفته شد تا قبل از سال 1385 در تعدیل مبلغ تجهیز و برچیدن کارگاه، از شاخص کلی استفاده می­شده است که از سال 1385 به بعد نحوه تعدیل مبلغ تجهیز و برچیدن کارگاه با این ضریب صورت نمی­ گیرد بنابراین بخش­نامه شاخص ­ها، شاخص کلی را دیگر ارائه نمی­ کنند. اما تکلیف تعدیل تجهیز و برچیدن کارگاه چیست؟

معمولاً در صفحات ابتدایی بخشنامه­ های ابلاغ شاخص ­ها در هر مرحله، بندی تحت عنوان نحوه محاسبه ضریب تعدیل تجهیز و برچیدن کارگاه آورده می­ شود در اینجا ما از بخشنامه ابلاغ شاخص ­ها سال 1397 استفاده می­ کنیم.

 

تاثیر شاخص ها در نحوه محاسبه ضریب تعدیل

 

در این بند بخشنامه آمده است که اگر تاریخ عقد قرارداد پس از تاریخ این بخشنامه یعنی 29/03/1398 باشد و یا قبل از آن (تا قبل از 1385) منعقدشده است برای تعدیل تجهیز و برچیدن کارگاه باید از میانگین شاخص رشته ­ای فهرست‌بهای منضم به پیمان و فهرست‌بهای ابنیه برای محاسبه ضریب تعدیل استفاده کرد. اما اگر از چندین فهرست‌بها در یک پیمان استفاده شود این بار باید میزان برآورد رشته­ های مختلف را مقایسه کنیم و هرکدام که برآورد بیشتر داشت از شاخص آن رشته و رشته ابنیه برای میانگین ­گیری استفاده کنیم.

در یک پروژه بزرگ دولتی مربوط به یک بزرگراه در اصفهان از فهرست­ بهای راه و باند سال 1390 به ­عنوان فهرست­ بهای منضم به پیمان استفاده‌ شده است. در صورت ­وضعیت 12 ام که در تیرماه سال 1391 تهیه و تنظیم‌شده است، مترور برای تجهیز و برچیدن کارگاه از چه شاخص­ هایی باید بهره گیرد؟

اینکه فهرست‌بهای منضم به پیمان مربوط به چه سالی است برای تعیین شاخص تعدیل اهمیتی ندارد، در اینجا باید به تاریخ کارکردهای صورت­ وضعیت دقت کرد. در این مثال، صورت­ وضعیت در دوره سه‌ماهه‌ی دوم سال 1391 توسط مترور تهیه و تنظیم می ­شود ولی طبیعتاً کارکرد­های این صورت ­وضعیت مربوط به قبل از آن است و در دوره­ سه‌ ماهه‌ی اول سال 1391 انجام‌شده است بنابراین با مراجعه به دستور العمل شاخص­ تعدیل در این سال خواهیم داشت:

 

شاخص های گروهی فهرست بها

شکل11 (شاخص­ های گروهی سال 1391)

 

برای محاسبه­ ی ضریب تعدیل باید از شاخص فصلی دوره کارکرد مربوط به شاخه‌ی ابنیه و شاخه‌ی راه و باند استفاده کرد که به ترتیب عبارت‌اند از 358.8 و 375.3، بنابراین شاخص تجهیز و برچیدن کارگاه در این صورت­ وضعیت برابر است با:

367.05 =2/ (358.8+375.3) = شاخص تجهیز و برچیدن کارگاه

 

اگر همین سؤال مربوط به یک پروژه انبوه‌سازی ساختمان باشد که از سه فهرست‌بهای ابنیه و تأسیسات مکانیکی و برقی در آن بهره می­ گیرد و مقادیر برآورد این سه رشته در زمان پیشنهاد قیمت طوری باشد که شاخه ابنیه بیشترین رقم برآورد را داشته باشد مقدار شاخص تجهیز و برچیدن کارگاه برابر است با:

 

375.3 =2/ (375.3+375.3) = شاخص تجهیز و برچیدن کارگاه

5. 3 شاخص تعدیل مصالح پای‌کار

برای محاسبه مصالح پای‌کار باید از شاخص­ های فصل مربوط به نوع مصالح پای‌کار استفاده کرد و ضریب تعدیل را به دست آورد. به‌ عنوان‌ مثال اگر مصالح پای‌کار تیرآهن است بایستی از شاخص فصل مربوط به خود که در رشته ابنیه فصل 9 می ­باشد، استفاده کرد. طبق تبصره بخشنامه شماره 173071/101 به تاریخ 15/09/1382 برای مصالح شن و ماسه و سیمان باید از شاخص فصل مربوط به بتن درجا استفاده کرد.

توجه داشته باشید که مصالح پای‌کار هنوز مورد استفاده اجرا قرار نگرفته است و در پای‌کار یا انبار نگهداری می ­شود لذا یک آیتم جداست. به‌ طور مثال اگر پیمانکار در تاریخ 01/02/1398 مقدار 100 تن آهن­آلات وارد کارگاه کرده است ولی در تاریخ 09/03/1398 مقدار 40 تن را در اجرا مصرف کرده است در صورت ­وضعیت اردیبهشت‌ماه 100 تن مصالح پای­‌کار با ضریب 0.7 لحاظ می ­شود و در صورت ­وضعیت بعدی یعنی خردادماه 40 تن به‌ عنوان کارکرد و 60 تن مصالح پای‌کار با ضریب 0.7 لحاظ خواهد شد.

 

نکته:

برای به دست آوردن شاخص مصالح پای‌کار تاریخ ورود مصالح به کارگاه مهم است نه تاریخ خرید یا کارکرد مصالح. در صورتی که تاریخ کارکرد مصالح مورد استناد قرار می‌گرفت ممکن بود پیمانکار مصالح را خریداری کرده و وارد کارگاه کند اما در ماه یا ماه‌های بعد این مصالح را استفاده نماید تا ضریب تعدیل بیشتری را به کارفرما تحمیل کند. به‌ عنوان‌ مثال اگر تاریخ ورود مصالح در تاریخ 29/12/1397 باشد و پیمانکار از آن در تاریخ 10/01/1398 استفاده کند برای تعدیل مصالح پای‌کار باید از شاخص سه‌ماهه چهارم سال 1397 استفاده کند نه سه‌ماهه اول سال 1398.

بنابراین تاریخ ملاک برای تعیین شاخص مصالح پای‌کار تاریخ ورود مصالح به کارگاه است که باید با حضور مهندس مشاور مقدار و  نوع مصالح به همراه تاریخ ورود به کارگاه صورت‌جلسه شود. این مصالح بر اساس جدول زمان­بندی پروژه تهیه و وارد کارگاه می ­شوند.

 

5. 4 شاخص تعدیل کارکرد در دوره تأخیر

برای تعدیل کارکردهای انجام‌شده در زمان تأخیرهای مجاز یا غیرمجاز پیش‌آمده در پروژه، به‌صورت زیر از شاخص ­ها استفاده می­شود.

5. 4. 1 شاخص تعدیل کارکرد در دوره تأخیر مجاز

هر عملیاتی که در دوره تأخیر مجاز انجام‌ شود با استفاده از شاخص ­های دوره مربوط به انجام کار، تعدیل می­ شود. علت اینکه از شاخص ­های دوره کارکرد در تعدیل برآورد دوره تأخیر مجاز استفاده می ­شود این است که مقصر این تاخیرات پیمانکار نبوده است بنابراین جریمه­ ای مبنی بر استفاده از شاخص با رقم پایین ­تر شامل پیمانکار نخواهد شد. همین موضوع در مورد تاخیرات غیرمجاز شامل جریمه می ­شود که در ادامه به آن می ­پردازیم.

5. 4. 2 شاخص تعدیل کارکرد در دوره تأخیر غیرمجاز

هر عملیاتی که در زمان تأخیر غیرمجاز انجام‌ شده است بایستی با استفاده از متوسط شاخص­ های دوره­ های مربوط به مدت پیمان ( مدت‌ زمانی که در عقد قرارداد درج‌ شده است به‌ اضافه مدت‌زمان تمدید پیمان به علت تأخیر مجاز) تعدیل شود. در واقع، این نوعی جریمه برای پیمانکار است که بایستی از یک شاخص کمتر (میانگین شاخص ­های دوره­ه ای مربوط به مدت پیمان) به جای شاخص­ های دوره تأخیر غیرمجاز استفاده کند. همچنین ضریب 0.95 موجود در فرمول ضریب تعدیل همین مقدار باقی می­ ماند تا جریمه دوم نیز شامل حال پیمانکار شود.

در طرح­ های غیر عمرانی این جریمه برای پیمانکار سنگین ­تر است زیرا در صورت تأخیر غیرمجاز پیمانکار، ضریب تعدیل باید با شاخص­ های اولین دوره سه‌ماهه‌ی شروع عملیات محاسبه شود که از این بابت جریمه سنگین ­تری نسبت به حالت قبل شامل حال پیمانکار خواهد شد.

5. 5 شاخص ­های علی­ الحساب برای دوران تأخیر

قبل از توضیح درمورد شاخص علی الحساب، فرض کنید مدت اولیه یک پیمان 15 ماه بوده است ولی در پایان ماه 15ام کار پروژه تمام نشده است و پروژه در ماه 17 ام همچنان ادامه دارد. همچنین علت تاخیرات ایجاد شده هنوز مشخص نیست که ناشی از قصور پیمانکار است یا خیر در این شرایط تکلیف مترور برای تعدیل صورت­ وضعیت­ ها چیست؟

در جواب این سؤال باید گفت که در پایان مدت اولیه و یا هر تمدید پیمان، پیمانکار درخواست خود را به کارفرما مبنی بر مشخص کردن شاخص ­های تعدیل کارکرد دوره­ های بعد، ارائه می­ دهد. تا زمان رسیدگی به این درخواست، تعدیل کارهایی که بعد از مدت اولیه یا تمدید پیمان انجام می­ شود برحسب مورد، باید با شاخص ­های دوره سه‌ماهه‌ی مربوط به پایان مدت اولیه یا تمدید پیمان، محاسبه شوند و به‌ صورت علی ­الحساب به پیمانکار پرداخت گردد.

در ادامه این موضوع در قالب یک مثال روشن­ تر خواهد شد.

پروژه­ ابنیه ­ای را فرض کنید که آخرین مهلت پیشنهاد قیمت توسط پیمانکار 04/04/1392 بوده است و در متن قرارداد آن مدت اولیه پیمان 13 ماه می­باشد و تاریخ شروع پروژه ابتدای بهمن سال 1392 و تأخیر مجاز پروژه تا انتهای سال 1393 می­باشد. بنابر قصور پیمانکار این پروژه تا 11/02/1394 به درازا انجامیده است. مبلغ برآوردی و تائید شده کارفرما در صورت­ وضعیت برای فصل 9 ام بالغ بر 2،309،129،001 ریال می ­باشد. 24 درصد از این مبلغ در زمان تأخیر غیرمجاز برآورد شده است. مبلغ تعدیل زمان تأخیر غیرمجاز این پروژه چه مقدار است؟

حل:

در نمودار زیر دوره­ های کارکرد تا زمان تأخیر غیرمجاز مشخص‌ شده است:

 

نحوه محاسبه ضریب تعدیل با کمک مثال

شکل12 (نمودار دوره­ های کارکرد از بهمن 1392 تا اردیبهشت 1394)

 

همان‌طور که از صورت سؤال مشخص است از ابتدای سال 1394 به بعد تاخیرات غیرمجاز پروژه است بنابراین باید از میانگین شاخص­ های ابتدای پروژه تا ابتدای سال 1394 استفاده کرد که با رجوع به جداول مربوط و فصل نهم فهرست بهای ابنیه داریم:

 

شاخص تعدیل 93

شکل 13 (جدول شاخص ­های فصلی سال 1393 ابنیه)

 

به دلیل تأخیر غیرمجاز پیمانکار باید از میانگین شاخص­ های فصل 9 از ابتدای پروژه به‌ اضافه زمان تأخیر مجاز استفاده کرد که داریم:

 582.72= 5 / (580.1+588.6+ 588.4+594.8+561.7) = میانگین شاخص­ های فصل 9

 

از آنجا که آخرین مهلت ارائه پیشنهاد قیمت توسط پیمانکار 04/04/1392 است، شاخص مبنای پیمان برای فصل نهم، سه‌ ماهه اول سال 1392 است و همانطور که در شکل زیر مشاهده می­ کنید برابر 577 خواهد بود.

 

شاخص فصلی تعدیل 92

شکل14 (جدول شاخص­ های فصلی سال 1392 ابنیه)

 

بنابراین مقدار ضریب تعدیل برابر است با:

نحوه محاسبه ضریب تعدیل

بنابراین قیمت کارکرد بعد از تعدیل‌ آن برابر است با:

ریال 559178679 = 0.24 × 2309129001 × 1.009 = قیمت نهایی بعد از تعدیل

 

همانطور که گفته شد 24 درصد از مبلغ کل پیمان در زمان تأخیر غیرمجاز برآورد شده است. لازم به ذکر است که با توجه به توضیحات ارائه شده در بخش‌های قبل، در صورتی که پیمانکار تأخیر غیرمجاز نداشت ضریب 0.95 در فرمول ضریب تعدیل به 0.975 تبدیل می‌شد و همچنین از شاخص ­های بزرگ‌تری نسبت به شاخص میانگین بهره می­برد و درنهایت مبلغ نهایی بعد از تعدیل مقداری بیشتر بود.

6. نحوه تعدیل کارکردهای صورت­ وضعیت و ارائه آن

در مقاله تعریف صورت­ وضعیت از بخش ­های مختلف یک صورت­ وضعیت و همچنین ضرایبی که باید در صورت­ وضعیت لحاظ شوند، توضیحات کافی و لازم ارائه شد. تنها ضریبی که در مقاله مذکور در مورد آن به دلیل حجم زیاد مطالب صحبتی نشد، ضریب تعدیل بود که البته این ضریب باید بعد از تائید صورت­ وضعیت از سمت کارفرما، به وسیله مترور اعمال شود که در ادامه به آن می ­پردازیم.

مترور پس‌ از آنکه صورت­ وضعیت مربوط به کارکرد پیمانکار (معمولاً یک‌ماهه) را تهیه و تنظیم کرد، آن‌ را تسلیم مهندس مشاور می­ کند و مهندس مشاور آن ­را بررسی و اصلاح می ­کند. پس از اصلاحات لازم و ارسال آن برای کارفرما و بررسی و تأیید کارفرما، یک نسخه از نسخه­ ی تأیید شده­ ی کارفرما به پیمانکار عودت داده می­ شود. حال مترور می­ تواند مبلغ تأیید شده­ ی کارفرما را تعدیل کند. در واقع مترور یک دفترچه دیگر تحت عنوان دفترچه تعدیل فهرست ­بها آماده می­ کند و طبق بند 37 شرایط عمومی پیمان آن­ را تسلیم مهندس مشاور می­ کند.

طبق بند 9-2 بخشنامه شماره 173071/101 مورخ 15/09/1382 داریم:

 

نحوه محاسبه ضریب تعدیل دوران کارکرد پیمانکار

 

طبق این بند نحوه محاسبه ضریب تعدیل دوران کارکرد پیمانکار بستگی به این دارد که شاخص مربوط به دوره­ های کارکرد پیمانکار ابلاغ‌شده باشد یا خیر. به‌ عنوان‌ مثال فرض کنید پیمانکاری در سه‌ماهه‌ی چهارم سال 97 سه صورت‌ وضعیت تسلیم کارفرما کرده است اما هنوز شاخص­ های تعدیل این دوره سه­ ماهه از طرف سازمان مدیریت و برنامه ­ریزی ابلاغ نشده است (این بخشنامه برای نیمه دوم سال 1397 در تاریخ 29/03/1398 ابلاغ‌ شده است) بنابراین تکلیف پیمانکار برای صورت ­وضعیت ­هایی که هنوز تعدیل نشده ­اند چیست؟

بند 9-2 شماره 173071/101 مورخ 15/09/1382 به این موضوع جواب داده است:

تا زمانی که ابلاغیه مربوط به شاخص­ های تعدیل صادر نشده است، مترور بایستی بر اساس آخرین شاخص­ های ابلاغی، تعدیل کارکردهای خود را انجام دهد در این مثال مترور باید از شاخص ­های دوره سه‌ ماهه‌ی اول و دوم سال 1397 برای تعدیل صورت ­وضعیت ­های تأییدی کارفرما استفاده کند. در این صورت پرداختی کارفرما به پیمانکار به‌ صورت علی ­الحساب خواهد بود و طبیعی است بعد از ابلاغ شاخص­ های دوره­ های کارکرد، بر اساس شاخص­ های جدید، مبلغ کارکرد تعدیل شده و پرداخت به پیمانکار به‌ صورت قطعی انجام خواهد شد.

6. 1 تعدیل اقلام ستاره ­دار

پس از تهیه برآورد قیمت ردیف­ های غیر پایه یا ستاره ­دار (ردیف ­هایی که یا شرح آن­ها یا بهای واحد آن­ها در فهرست بها دیده نشده است)، تعدیل آن­ها بایستی مشابه سایر ردیف ­ها فصل مربوط به خود انجام شود.

6. 2 تعدیل کارهای جدید

قیمت کارهای جدیدی که از فهرست­ بهای منضم به پیمان انتخاب می ­شوند، با شاخص گروهی (فصلی) مربوطه تعدیل می­ شوند. شاخص مبنای تعدیل این کارها همان شاخص مبنای پیمان است. شاخص مبنای تعدیل این نوع کارها، شاخص دوره سه‌ماهه‌ای است که بر اساس قیمت­ های آن دوره، قیمت کار جدید تعیین و تصویب‌ شده است. به عنوان مثال فرض کنید در حین انجام پروژه کارفرما به پیمانکار ابلاغ کند که آرماتور­های سفره پایینی فونداسیون به جای نمره 18 باید نمره 20 باشد. از آنجا که این مورد در نقشه­ های اجرایی نبوده و در حین انجام کار به پیمانکار ابلاغ شده است کارجدید و در نتیجه قیمت جدید محسوب می­ شود و نحوه تعدیل کردن آن به شیوه زیر خواهد بود.

برای محاسبه تعدیل در این حالت ابتدا قیمت کار جدید باید به عددِ محاسبه‌ شده در رابطه‌ی زیر تقسیم شود تا به قیمت ­های دوره سه‌ماهه مربوط به دوره مبنای پیمان تبدیل شود، سپس مانند سایر ردیف­ های قیمت منضم به پیمان، تعدیل ­گردد. در اصطلاح به این عمل تعدیل معکوس گفته می­ شود.

 

تعدیل کارهای جدید

 

در واقع این روش که در بخشنامه 173073/101 مورخ 15/09/1382 آورده شده است، قیمت برآورد کارهایی که مشمول قیمت جدید می ­شوند را به قیمت دوره­ ی سه‌ماهه مربوط به مبنای پیمان تبدیل می­کند و از این به بعد مانند سایر ردیف­ های منظم به پیمان با آن برخورد می ­شود. به این معنا که ضرایب پیمان و منطقه و بالاسری و در نهایت تعدیل آن مانند سایر آیتم ­ها فهرست­ بها اعمال خواهد شد.

مترور باید شاخص دوره قیمت جدید را تاریخ انجام کار در نظر بگیرد نه تاریخ آنالیز بهای قیمت جدید، چرا؟

زیرا در مواردی که ابلاغیه انجام کار جدید از سوی کارفرما در پایان فصل­ های سال باشد و تاریخ انجام کار جدید در فصل جدید، چنانچه برای محاسبه ضریب تعدیل، تاریخ آنالیز بهای قیمت جدید در نظر گرفته شود با توجه به نرخ افزایش شاخص­ ها (در اکثر موارد)، پیمانکار متضرر نشود.

شاید برای شما نیز این سؤال ایجاد شده باشد که مگر پیمانکار قیمت جدید را از طریق آنالیز بها و با قیمت‌های روز به دست نمی ­آورد پس چه نیاز به تعدیل داریم وقتی قیمت به‌روز است و تورم و افزایش شاخص نداریم؟ این روش ارائه‌شده برای تعدیل قیمت جدید برای چیست؟ این روش به نفع پیمانکار است یا به ضرر او؟ جواب این سؤالات را در قالب یک مثال بهتر لمس خواهیم کرد.

فرض کنید شما به‌ عنوان یک پیمانکار در تاریخ 22/08/1395 در یک مناقصه پیروز شده­ اید و پس از تحویل زمین و شروع کار در تاریخ 23/03/1396 کارفرما از شما کاری را می­ خواهد که در فهرست ­بها آیتم و قیمتی ندارد ولی مشمول فصل 16 ابنیه می­ شود.

این کار جدید باید از تاریخ 03/04/1396 شروع شود. بنابراین شما از گروه مترور خود می­ خواهید که قیمت جدید این ابلاغیه را محاسبه کند. پس از محاسبه فرضاً قیمت واحد به‌دست‌آمده 146000 ریال می­باشد. حال می ­خواهیم بدانیم قیمت کار جدید ابلاغیه چگونه توسط مترور تعدیل می­ شود؟ (در این سؤال فرض کنید که پروژه در مدت پیمان و با تأخیر مجاز به اتمام رسیده است)

 

حالت اول) اگر از فرمول بخشنامه استفاده نشود

در این صورت همان‌طور که در مقاله تعریف صورت ­وضعیت نیز اشاره شد برای برآورد نهایی قیمت جدید، از ضریب بالاسری (ضریبی که به مواردی از جمله بیمه کارگرها، هزینه دفتر مرکزی، هزینه ایاب و ذهاب کارمندان و… تعلق می­گیرد) استفاده می­ شود. (این ضریب برای طرح عمرانی برابر 1.3 است) که در این صورت نتیجه نهایی کار برابر است با:

 ریال 189800 = 146000× 1.3 = قیمت برآوردی بعد از اعمال ضریب بالاسری

بنابراین قیمت جدید واحد کار بر اساس آنالیز بها در خردادماه 1396 برابر  189800 ریال است.

در این روش در واقع ما با قیمت‌های آنالیز بها برای قیمت جدید سروکار داریم که نتیجه بعد از اعمال ضریب بالاسری مقدار 189800 ریال شده است.

 

حالت دوم) اگر از فرمول بخشنامه استفاده شود

شاخص دوره سه‌ماهه‌ای که بر اساس آن دوره قیمت کار جدید محاسبه‌ شده است باید با توجه به تاریخ انجام کار به دست آید. بنابراین طبق توضیحات سؤال از شاخص سه‌ماهه‌ی دوم سال 1396 استفاده شود که این مقدار با توجه به جدول ارائه‌شده در زیر برابر 638.4 است.

 

جدول شاخص تعدیل 96

شکل15 (جدول شاخص­ه ای فصلی سال 1396 ابنیه)

 

محاسبه شاخص مبنای پیمان

با توجه به اینکه در تاریخ 22/08/1395 در مناقصه پیروز شده­ اید و طبق بخشنامه 173073/101 مورخ 15/09/1382 شاخص مبنای پیمان سه‌ماهه‌ی قبل از این تاریخ یعنی سه‌ماهه دوم سال 1395 است. این مقدار طبق جدول مربوط به آن برابر با 515.5 است.

 

شاخص تعدیل 95

شکل16 (جدول شاخص­ه ای فصلی سال 1395 ابنیه)

 

بنابراین ضریب مورد نظر بخشنامه برابر است با:

نحوه محاسبه ضریب تعدیل

 

بنابراین قیمت معادل شده برای دوره مبنای پیمان برابر است با:

 

 ریال 119086.46 =(1.226 / 146000)= قیمت معادل شده به دوره مبنای پیمان

 

در واقع ما اکنون با کار جدیدی که کارفرما به پیمانکار ابلاغ کرده است مانند سایر ردیف ­ها برخورد می­ کنیم و از الان به بعد نحوه تعدیل شبیه تعدیل سایر ردیف­ هاست.

نحوه محاسبه ضریب تعدیل

از آنجا که پروژه در مدت اولیه پیمان به‌ اضافه تأخیر مجاز به اتمام رسیده است بجای ضریب 0.95 از ضریب 0.975 در فرمول ضریب تعدیل استفاده می­ کنیم:

 

نحوه محاسبه ضریب تعدیل

 

شاخص کارکرد دوره برای کار جدید ابلاغی مقدار 638.4 به دست آمد. بنابراین:

روش محاسبه ضریب تعدیل با مثال

بنابراین قیمت نهایی پس از اعمال ضرایب بالاسری و ضریب تعدیل برابر است با:

 

 ریال 190728.87 = 1.232 × 1.3 × 119086.46 = مبلغ کل محاسبه‌شده با احتساب ضرایب

 

با مقایسه با مقدار به‌دست‌آمده برای حالت اول (189800 ریال) می­بینیم که این به نفع پیمانکار است اما برای حالتی که پیمانکار یا تأخیر نداشته باشد یا تأخیر مجاز باشد درواقع نوعی تشویق می­توان قلمداد کرد. اگر این مورد را برای تأخیر غیرمجاز بخواهیم محاسبه کنیم مقدار زیر به دست می­ آید:

 

روش محاسبه ضریب تعدیل

 

بنابراین قیمت نهایی پس از اعمال ضرایب بالاسری و ضریب تعدیل برابر است با:

 

ریال 189800 = 1.226 × 1.3 × 119086.46 = مبلغ کل محاسبه‌شده با احتساب ضرایب

 

مشاهده می­ شود که برای حالتی که تأخیر غیرمجاز باشد در واقع مثل این است که تعدیل معکوسی انجام‌ نشده است و قیمت همان قیمت آنالیز بهای قیمت جدید با اعمال ضریب بالاسری است.

بخشنامه 173073/101 مورخ 15/09/1382 در واقع با روش تعدیل معکوس دو هدف را زیر نظر دارد اول اینکه در تهیه صورت ­وضعیت ­های تعدیل، کار آسان­تر شود چون با تعدیل معکوس قیمت جدید به زمان مبنای پیمان می‌رسد و مانند سایر آیتم ­ها با آن برخورد خواهد شد و هدف دوم همان‌طور که گفته شد تشویق پیمانکار برای تحویل پروژه در مدت اولیه پیمان یا نهایت با تأخیر مجاز است.

ضریب تعدیل معکوس چیست؟ حتما ویس زیر را گوش کنید تا به درستی متوجه این موضوع شوید.

 

 

6. 3 تعدیل پیمان­ هایی که فهرست‌بهای واحد پایه برای آن‌ها ابلاغ نشده

برای تعدیل پیمان­ هایی که برای آن­ها فهرست بهای پایه ابلاغ نشده است، تطبیق فهرست‌بهای موردنظر با انواع فهرست­ های پایه و فصل­ های مربوط به آن‌ها، هنگام تهیه فهرست مقادیر و برآورد کار و قبل از ارجاع کار، توسط دستگاه­ اجرایی انجام می ­شود. نرخ پیمان این نوع کارها، مطابق دستورالعمل تعدیل آحاد بهاء مورد تعدیل قرار می­ گیرد.

6. 4 تعدیل بخش ارزی

در پیمان­ های که مشمول فهرست‌بهای پایه نیستند برای جبران نوسانات ارزی و قیمت اجناس، سازمان برنامه‌ و بودجه در تاریخ 15/12/1397 بخشنامه شماره 701059/97 را ابلاغ کرد که این بخشنامه برای قراردادهایی که پیشنهاد قیمت پیمانکار در بازه 01/05/1391 تا 01/01/1397 و بازه کارکرد 01/01/1396 تا 29/12/1397 باشند، مورد استفاده است. شکافتن این موضوع خارج از حوصله این مقاله است بنابراین برای اطلاعات بیشتر در این مورد به بخش­نامه مذکور رجوع کنید.

در ادامه نمودار درختی مربوط به انتخاب نوع شاخص که تاکنون در مورد آن صحبت کردیم آورده شده است.

 

انتخاب شاخص مناسب برای محاسبه ضریب تعدیل

شکل 17 (نمودار درختی انتخاب نوع شاخص)

 

6. 5 تعدیل منفی

در برخی مواردی ممکن است در یک سال شاخص دوره کارکرد، از سالی که شاخص مبنای پیمان برداشت شده، مقدار کمتری داشته باشد در اینصورت مقدار ضریب تعدیل منفی خواهد شد. در این مواقع، پیمانکار بدهکار می­ شود و مقدار کارکرد تعدیل شده‌ی صورت­ وضعیتِ عملیات اجرایی در آن ماه، منفی خواهد شد و از حساب پیمانکار کم می‌شود. به عنوان مثال در سال 1394 در بخشنامه شماره 661740/95 در بند 4 این موضوع آورده شده است.

 

تاثیر شاخص های قطعی در تعدیل منفی

 

در سال 1394، در سه ماهه­ های سوم و چهارم شاخص­ های بعضی فصول افت کرد و باعث ضرر پیمانکاران شد و سازمان برای کمتر کردن این خسارت و به حمایت از پیمانکاران، تعدیل منفی را بدون اعمال ضریب بالاسری در نظر گرفت. برای بهتر روشن شدن این قضیه فرض کنید تاریخ آخرین مهلت پیشنهاد قیمت در یک مناقصه 06/02/1393 باشد؛ در این­صورت شاخص­ های مبنای پیمان، سه ­ماه­ی چهارم قبل از این دوره (دوره اول سال 1393) یعنی سه­ ماه­ی چهارم سال 1392 خواهد بود. شاخص ­های فصول این دوره بصورت زیر است.

 

شاخص های فصلی تعدیل93

شکل18 (جدول شاخص­ های فصلی سال 1393 ابنیه)

 

همانطور که مشاهده می ­کنید شاخص­ های مبنای پیمان برای فصول 7 و 9 که جزو فصول مهم فهرست ­بها است به ترتیب 540.1 و 561.7 می­ باشد. اگر پیمانکاری در این مناقصه پیروز شده باشد و در بازه­ی 01/11/94 تا 29/11/94 عملیات اجرایی مربوط به آرماتوربندی و یا اجرای تیر و ستون فولادی یک ساختمان اسکلت فلزی را انجام داده باشد، در موقع تعدیل، صورت ­وضعیت با ضریب تعدیل منفی روبرو خواهد شد.

 

شاخص تعدیل 94

شکل19 (جدول شاخص های فصلی سال 1394 ابنیه)

 

محاسبه ضریب تعدیل منفی

 

 

 

 

این اتفاق (منفی شدن ضریب تعدیل) معمولاً کم اتفاق می­افتد ولی به هرحال پیمانکار متضرر و کارفرما خوشحال خواهد شد!

7. بخش­ های تشکیل‌دهنده دفترچه تعدیل صورت­ وضعیت

در مقالهصورت­ وضعیت بخش ­های مختلف تشکیل‌دهنده صورت­ وضعیت را موردبررسی قراردادیم. صورت­ وضعیت مقادیر برآورد کارکرد، پس از تائید کارفرما و تهیه یک نسخه از آن و ارجاع به پیمانکار، آماده تعدیل می ­شود. در واقع دفترچه تعدیل صورت­ وضعیت یک دفترچه جدا از دفترچه صورت ­وضعیت کارکرد است که بعد از تأیید دفترچه صورت­ وضعیت کارکرد توسط کارفرما، باید توسط مترور آماده شود. این دفترچه شامل بخش­ های زیر است.

7. 1روکش

در این برگه که نمونه آن نیز در بخشنامه 173073/101 مورخ 15/09/1382 آورده شده است 4 جدول موجود است که موضوع آن­ها عبارت‌اند از:

  • مشخصات پیمان،
  • مشخصات صورت­ وضعیت ­ها،
  • دوره­ ها،
  • خلاصه محاسبه تعدیل و وضعیت تعدیل قرارداد تا صورت­ وضعیت موجود.

برای آشنایی بهتر با پر کردن روکش دفترچه تعدیل مثالی را در ادامه بررسی می‌کنیم.

پروژه­ ابنیه­ ای را در نظر بگیرید که آخرین روز تسلیم پیشنهاد قیمت آن تاریخ 14/01/1391 بوده است و در تاریخ 12/02/1391 پیمان آن عقد شده است. مدت اولیه پیمان 11 ماه است. اگر تاریخ شروع کار را 11/03/1391 فرض کنیم و تاریخ تهیه اولین صورت ­وضعیت را 05/05/1391 در نظر بگیریم جداول 1 و 3 روکش به‌صورت زیر پر خواهند شد.

دوره مبنای پیمان با توجه به آخرین روز تسلیم پیشنهاد پیمان دوره سه‌ماهه‌ی چهارم سال 1390 است.

از تاریخ شروع کار تا تنظیم اولین صورت ­وضعیت، دو دوره‌ی کاری وجود دارد که باید محاسبه کنیم در هر دوره چند روز، کار انجام‌شده است.

  • دوره اول :
    سه‌ماهه‌ی دوم سال 1391 از تاریخ 11/03/1391 تا پایان همین ماه (31/03/1391) به عبارتی 21 روز
  • دوره دوم :
    سه‌ماهه‌ی سوم سال 1391 از تاریخ 01/04/1391 تا 05/05/1391 به عبارتی 36 روز

درمجموع 57 روز کارکرد برای صورت­ وضعیت شماره 1 که سهم هر دوره عبارت‌ است از:

سهم دوره اول برابر است با 21/57 و سهم دوره دوم برابر  36/57 که باید در جدول شماره 3 وارد شود.

در جدول 2 روکش مقادیر محاسبه‌شده در جداول صفحات بعد که مربوط به تعدیل صورت­ وضعیت است باید وارد شود در واقع این جدول در انتهای تکمیل دفترچه تعدیل پر خواهد شد.

جدول شماره 4 نیز مثل جدول 2 پس از تعدیل مقادیر صورت­ وضعیت پر خواهند شد.

 

جداول روکش دفترچه تعدیل صورت وضعیت

شکل 20 (جداول روکش دفترچه تعدیل)

 

7. 2 برگه تعدیل صورت ­وضعیت

صفحه بعد مربوط به جداول تعدیل صورت­ وضعیت است. در این جداول همان‌طور که مشاهده می­ کنید در ستون­ های مختلف، دوره­ کارکرد و شماره صورت­ وضعیت و شاخص ­ها و… نوشته‌ شده است. در اینجا مقادیر مبلغ­ ها فرضی می­ باشد. شاخص­ های جدول از ابلاغیه­ های سال­ های 90 و 91 برداشت‌ شده است. مبالغ صورت ­وضعیت بعد از اعمال ضرایب بالاسری طبقات، منطقه و … در این جدول آورده می­ شود. ستون مربوط به نسبت دوره کارکرد همان مقادیری است که از جدول 3 روکش محاسبه کردیم.

 

شاخص های گروهی تعدیل 91

شکل 22 (جدول شاخص­ های گروهی سال 1391 ابنیه)

 

جدول تعدیل صورت وضعیت

شکل 23 (جدول تعدیل صورت­ وضعیت)

 

توجه شود که فرمت اکثر جدول­ های تعدیل به همین شکل است و ممکن است در بعضی­ پروژه ­ها چند ستون اضافه­ تر یا کمتر باشد. مقادیر مربوط به تجهیز و برچیدن کارگاه به همین فرمت در انتهای این جدول آورده می­شود.

نتیجه گیری

بحث تعدیل و نحوه محاسبه ضریب تعدیل بحث بسیار مهمی در برآورد قیمت نهایی پروژه‌های عمرانی است. در این مقاله سعی بر این شد که مطالبی جامع، همراه با مثال ­های متنوع ارائه شود تا دید شما مهندسین عزیز نسبت به موضوع تعدیل بیشتر باز شود. آنچه واضح است این پایان مسیر یادگیری تعدیل یک صورت­ وضعیت نیست و قطعاً شما تا با پروژه ­های مختلف و شرایط کاری مختلف روبرو نشوید نمی­ توانید به بحث تعدیل مسلط شوید زیرا هر پروژه برحسب شرایطی که برای آن پیش می ­آید ممکن است شما را به‌ عنوان مترور به چالش­ های جدیدی روبرو کند که در هیچ کتاب یا مقاله­ ای آن‌را نخواهید یافت.

اگر سوالی دارید در قسمت کامنت های همین صفحه مطح کنید من به شما قول می دهم حتما به آنها پاسخ دهیم.

منابع:

    • نشریه 289
    • دستورالعمل نحوه تعدیل آحاد بهای پیمان­ ها (بخشنامه 173073/101 مورخ 15/9/1382)
    • شرایط عمومی پیمان
    • مهندس محمد کرایلو – وبسایت همیارمترور
    • وبسایت مترور
    • وبسایت عمران سافت
    • وبسایت برنامه ریزی و کنترل پروژه کاربردی

 

خرید لينک هاي دانلود

دانلود رایگان اعضای ویژه

دانلود رایگان این آموزش و ده ها آموزش تخصصی دیگر به ازای پرداخت فقط 29 هزار تومان (+ اطلاعات بیشتر)

خرید با اعتبار سایت به ازای پرداخت فقط 2 هزار تومان

دانلود و ذخیره فقط همین آموزش ( + عضو شوید و یا وارد شوید !)

دانلود سریع و بدون نیاز به عضویت به ازای پرداخت فقط 2 هزار تومان

پیش از همه باخبر شوید!

تعداد علاقه‌مندانی که تاکنون عضو خبرنامه ما شده‌اند: 14,661 نفر

تفاوت اصلی خبرنامه ایمیلی سبزسازه با سایر خبرنامه ها نوآورانه و بروز بودن آن است ، ما تنها تازه ترین های آموزشی ، تخفیف ها و جشنواره ها و ... مورد علاقه شما را هر هفته به ایمیل تان ارسال می کنیم

نگران نباشید، ما هم مثل شما از ایمیل های تبلیغاتی متنفریم ، خاطر شما را نخواهیم آزرد!

تولید کنندگان آموزش
با ارسال پنجمین دیدگاه، به بهبود این محتوا کمک کنید.
نظرات کاربران
  1. m_sh_1958@yahoo.com

    با سلام و خسته نباشید: با سایت سبز سازه تازه آشنا شدم. متاسفانه در موقع ارسال مشخصاتم به سایت شما با error مواجه شدم. چه جوری ارسال کنم. از هر نظر سایت خوب و دارای محتواهای ارزنده می باشد.

    پاسخ دهید

  2. مهندس مرضیه صبور (پاسخ مورد تایید سبزسازه)

    سلام مهندس
    چه اطلاعاتی رو میخواستید ارسال کنید و چه اروری داده؟
    مهندس اگر توضیح دادن در مورد این موضوع برای شما سخت هست با پشتیبان فنی، خانم شکوه شیخ زاده با شماره تماس ۰۵۶۳۲۴۳۴۴۴۰ در ارتباط باشید حتما کمکتون میکنند.
    خیلی ممنون از لطف شما امیدوارم بهتر از اینها بتونیم خدمت کنیم.

    پاسخ دهید

  3. حسین محمودی

    سلام چند سوال داشتم
    در قسمت ۳-۱ این متن اومده “خسارت مالی ناشی از این نوع تاخیرات باید توسط کارفرما به پیمانکار پرداخت شود” در مواردی که اوردید فقط تاخیر در تحویل زمین شامل خسارت میشه (طبق ۴۳۱۱) و برای دیر تحویل دادن مصالح فرمولی پیش بینی نشده و در شرایط عمومی پیمان بحثی در خصوص بالاسری جذب نشده بحثی نداریم و اون زمان دادگاه و به صورت حقوقی انجام میشه و در خصوص تغییر محدوده کار با توجه به مقدار افزایش و کاهش مقادیر زمان تغییر می کنه و مبلغ در صورت وضعیت پرداخت میشه و چیزی به عنوان خسارت مطرح نشده همچنین در خصوص اعتصاب کارگران اعتصاب سراری باعث فورس ماژور میشه ولی مثلا اعتصاب کارگران پیمانکار مثلا به دلیل دیر پرداخت شدن مطالبات جزو تاخیر مجاز نیست لطفا این قسمت رو بیشتر توضیح بدید. همچنین در مورد تاخیرات مجاز ناشی از عدم پرداخت به موقع صورت وضعیت ها نیز توضیح بدید. البته در EPC موارد یه مقدار فرق میکنه و سود معقول هم در شرایطی به پیمانکار پرداخت میشه که البته موضوع این بحث نیست.
    لطفاً سند یا بخشنامه یا … این متن رو ذکر کنید.
    “در طرح­ های غیر عمرانی این جریمه برای پیمانکار سنگین ­تر است زیرا در صورت تأخیر غیرمجاز پیمانکار، ضریب تعدیل باید با شاخص­ های اولین دوره سه‌ماهه‌ی شروع عملیات محاسبه شود که از این بابت جریمه سنگین ­تری نسبت به حالت قبل شامل حال پیمانکار خواهد شد.”

    پاسخ دهید

  4. مهندس محمدجواد زاهدی (پاسخ مورد تایید سبزسازه)

    سلام مهندس
    برا تحویل با تاخیر مصالح از سمت کارفرما خود نشریه ۴۳۱۱ (شرایط عمومی پیمان) ماده ۳۰ مورد الف بند ۳ اشاره شده بهش (اینکه شما میگین فرمولی در نظر گرفته نشده) توی این بند جز تاخیرات مجاز هست دیگه.
    در مورد اعتصاب کارگران منظور تجمع و اعتصاب کارگران بخاطر تاخیر کاری که علتش کارفرما هست و هزینه های اضافی که به پیمانکار تحمیل میشه که مشخصه علت تاخیر و اعتصاب پیمانکار نیست. مثلا کارفرما در پرداختی پیمانکار تاخیر داشته باشه از اون طرف پیمانکار هم در پرداختی کارگر که این موضوع بین پیمانکار و کارفرما در خصوص نوع تاخیر می‌تونه حل بشه.
    در مورد تاخیر مجاز ناشی از عدم پرداخت به موقع صورت وضعیت به بخشنامه ۵۰۹۰ رجوع کنید. این مورد خارج از حوصله این مقاله هست.

    در مورد منبع اون جمله ای هم که فرمودید متاسفانه چون روند نوشتن مقالات حداقل ۱ ماه طول میکشه و مقالات ما مقالات آموزشی هستن نه کنفرانسی منابع رو تنها در انتهای مقالات ذکر می کنیم دقیقا به خاطر ندارم منبع آن کجاست.

    پاسخ دهید

؟

فقط کافیست ایمیلتان را وارد کنید

در کمتر از 5 ثانیه اطلاعاتتان را وارد کنید و 3 ایبوک طراحی سازه بتنی در ایتبس را به همراه هدیه ویژه آن در ایمیلتان دریافت کنید
برایم ایمیل شود
نگران نباشید ایمیل های مزاحم نمی فرستیم
close-link