آموزش کلیات متره و برآورد ساختمان با کمک 6 ویدئو رایگان

به زبان ساده متره و برآورد در مهندسی عمران به فرآیند محاسبه مقدار مصالح موردنیاز برای اجرای یک پروژه یا اندازه‌گیری آیتم‌های موردنیاز در یک عملیات ساختمانی گفته می‌شود. خروجی متره و برآورد، برای تعیین هزینه نهایی پروژه، بودجه‌بندی، تهیه برنامه زمان‌بندی، تهیه اسناد مناقصه و … به‌کار می‌رود که همین موضوعات باعث اهمیت بالای این فرآیند در پروژه‌های ساختمانی شده است. قطعا همه ما در طول دوران تحصیل با کلیات متره و برآورد ساختمان آشنا شده‌ایم اما حقیقت اینجاست که آنچه که در مورد این علم در طول یک ترم می‌آموزیم تمام ماجرا نیست.

اما متره و برآورد چیست؟ چگونه متره کنیم که به واقعیت نزدیک باشد؟ در متره و برآورد یک پروژه ساختمانی چه نکاتی را باید مد نظر قرار دهیم؟ اصلا از متره باز باید استفاده کنید یا بسته؟ در این مقاله جامع به تمامی سوالات پاسخ خواهیم داد. 6 ویدئو کاربردی و کوتاه از دوره متره و برآورد سبزسازه به صورت رایگان در این صفحه قرار داده شده است که برای یادگیری بهتر مطالب حتما آن ها را مشاهده کنید.

⌛ آخرین به روز رسانی: 23 اسفند 1403

📕 تغییرات به روز رسانی: آپدیت بر اساس فهرست‌بهای 1403

1. متره چیست؟

متره و برآورد (Quantity surveying and estimating) یکی از مهم‌ترین موضوعات در زمان پروژه و به ثمر رساندن آن می‌باشد. در واقع پیمانکار برای آن‌که اقدام به اجرای پروژه کند باید ازنظر مالی دارای بودجه کافی باشد تا نسبت به تهیه مصالح، نیروی انسانی و … اقدام نماید. اگر به چندین مرجع مختلف در مورد متره مراجعه کرده باشید همگی در یک جمله و آن‌هم این‌ که متره به محاسبه و اندازه‌گیری مصالح مورد نیاز برای اجرای یک پروژه یا محاسبه و اندازه‌ گیری مصالح بکار رفته در یک پروژه اجرا شده، گفته می‌شود.

قبل از هر چیز باید این نکته را گوشزد کنیم که علم متره تنها خاص رشته عمران نیست بلکه از این علم در شاخه‌ های دیگر مهندسی مثل مهندسی مکانیک و صنایع یا حتی در زمینه‌های از قبیل خرید و فروش محصولات غذایی یا کشاورزی و… نیز بهره‌ برده می‌شود. متره در واقع به معنای متر کردن است به این معنا که ماقبل و بعد از انجام هر عملیاتِ عمرانی متر می­‌کنیم، اما ممکن است این سؤال پیش بیاید که آیا قبل و بعد از یک عملیات عمرانی اندازه‌ها متفاوت است؟ آیا امکان دارد در پایان پروژه مقادیر محاسبه شده تغییر کند؟

جواب مثبت است. اما سؤالی که شاید الان ذهن شما را درگیر کرده باشد این است که مفهوم متره کردن برای کدام حالت معنا پیدا می‌کند؟ یعنی یک پیمانکار پول کار خود را قبل از اجرای پروژه و با برآورد نقشه‌های تحویلی کارفرما دریافت می­کند یا بعد از آن؟ اصلاً متره کردن یک پروژه توسط چه کسی انجام ­می‌شود؟ پیمانکار یا کارفرما؟ برای متره کردن چه ابزاری لازم داریم؟ اگر به دنبال جواب این سؤالات هستید پس با ما تا انتهای مقاله همراه باشید. البته در همین ویدئو کوتاه 5 دقیقه‌ای که تنها بخش کوتاهی از دوره جامع متره و برآورد سبزسازه است بسیاری از نکات را کامل بیان می کند.

پیمانکاران، کارفرمایان، مهندسان مشاور و … به دلایل متعددی در پروژه‌ها از متره و برآورد استفاده می‌کنند. در ادامه به معرفی برخی از این دلایل پرداخته می‌شود:

2. مترور کیست؟

واضح است که مترور در واقع کسی است که از علم متره بهره برده و محاسبات و برآورد یک کار را قبل، بعد و یا حین پروژه انجام می­دهد. تسلط بر متره و برآورد بر تمامی مهندسان عمران و معماری اجباری می‌باشد تا بتوانند طرح نهایی خود را ازنظر ریالی بررسی کنند و بهینه‌ترین حالت را انتخاب کنند. باتوجه به موارد گفته شده افرادی که باید نسبت به متره و برآورد تسلط کافی داشته باشند، عبارتند از:

نکته‌ای‌ که اینجا بسیار حائز اهمیت است و شاید به جرات بتوان گفت که 50 درصد مسیر تبدیل‌ شدن به یک مترور حرفه‌­ای را شامل می‌­شود، شناخت مترور از مراحل اجرایی پروژه مورد نظر می‌باشد. در واقع یک مترور خوب باید با روش‌های اجرایی (صفر تا صد) یک ساختمان (فلزی یا بتنی) یا پروژه راهسازی و یا پروژه‌­های خاص مثل ساخت ورزشگاه یا سوله‌ های صنعتی و… آشنایی داشته باشد. ویژگی‌های یک مترور خوب عبارتند از:

1.2. دقت

یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های هر مترور حرفه‌ای، دقت اوست. به‌ عنوان‌ مثال پروژه­ای را در نظر بگیرید که در متنِ پیمان، از سیمانِ تیپ 1 به عنوان سیمان مصرفی نام برده شده اما بنّا به دلایل مختلف در بخشی از پروژه، سیمان تیپ 2 استفاده‌ شده است. در این شرایط، در صورتی که مترور به دلیل بی­دقتی، از همان سیمان تیپ 1 در جداول متره و برآورد ساختمان خود استفاده نموده و آیتم “اضافه بهای مصرف سیمان تیپ 2 به جای تیپ 1” را در نظر نگیرد، بدیهی ا­ست که ضرر مالی قابل‌توجهی به گروه پیمانکاری تحمیل می‌شود. بنابراین لازم است یک مترور خوب از اتفاقاتی که در حین اجرای پروژه رخ می­ دهد آگاهی داشته باشد و درصورتی‌که اطلاعی از تغییرات پروژه نداشته باشد با دقت و توجه به اطلاعات در دست، بتواند متوجه این مسئله شود.

2.2. سرعت

هنگامی‌که یک گروه پیمانکاری می­خواهد پیشنهاد قیمت خود را ارائه نماید علاوه‌بر دقت کافی نسبت به برآورد نهایی خود، باید سرعت کافی نیز داشته باشد. امروزه به دلیل رقابتی که بین شرکت‌های مختلف وجود دارد، امر سرعت بسیار حائز اهمیت بوده و باعث می ­شود که گروه پیمانکاری از جانب کارفرما به عنوان تیمی قوی و حرفه‌ای­ شناخته شود. بنابراین مهندسان برای اینکه در بازار رقابتی امروزه بتوانند دست بالا را داشته باشند باید دو ویژگی مهم و اولیه‌ی هر مترور یعنی دقت و سرعت را داشته باشند. اما شاید سؤال کنید که ما تجربه کافی نداریم چگونه می‌توانیم در بازار امروز رقابت کنیم؟

جواب واضح است. اولین کار استفاده از اطلاعات و منابع اطرافمان است که به کمک آن‌ها می‌توان حداقل 70 درصد راه را برای تبدیل شدن به یک مترور حرفه‌ای پیموده و بقیه‌ی راه هم از طریق کسب تجربه در دفاتر فنی پیموده می‌شود.

3.2. کیفیت

اینکه کیفیت نهایی و خروجی کار یک مترور می­ تواند قدم مهمی برای شناخته شدن سریع او باشد حرف گزافی نیست. هر مترور باید یک الگو یا یک چارچوب کاری خاص خود را داشته باشد. فایل‌های نهایی متره و برآورد باید از لحاظ بصری نیز کیفیت لازم را داشته باشند. بنابراین اگر می ­خواهید یک مترور متفاوت باشید علاوه بر دقت و سرعت، چاشنی کیفیت می­ تواند در روند تبدیل شدن شما به یک مترور حرفه­ ای فاکتور بسیار مهمی باشد.

4.2. آشنا با امور و فنون مرتبط با متره

یک مترور خوب باید علاوه براینکه به مسائل عمرانی تسلط پیدا کند، با مسائل مربوط به امور برق و مکانیک یک پروژه هم آشنایی داشته باشد. به‌ طور مثال ممکن است در یک پروژه پل­سازی، ستون برق نزدیک محل پروژه در روند اجرایی پروژه خلل ایجاد کند. بنابراین  یک مترور خوب باید در این مواقع بتواند مراحل جابه‌جایی و حل مشکل ستون برق را تفکیک و در لیست متره و برآوردِ خود بیاورد. این امر مستلزم آن است که مترور تا حد زیادی با اصطلاحات و تکنیک‌های مورد استفاده در زمینه‌ی برق و مکانیک آشنایی داشته باشد. همچنین یک مترور خوب باید بتواند برنامه زمانی دقیقی برای انجام کار­های خود داشته باشد، به عنوان مثال: تنظیم صورت‌جلسات کارگاهی و انجام ریز متره کارهای انجام‌ شده باید در زمان‌های مشخصی به پایان رسانده شوند. یک مترور خوب باید در رابطه با نوع و قیمت مصالح به‌روز باشد و همچنین با شیوه­ های اجرایی جدید آشنایی داشته باشد.به عنوان حسن ختام این بخش باید گفت که یک مترور خوب باید بهترین حالت را بین مثلث زمان، هزینه و کیفیت ایجاد کند.

شکل 1- مثلث حالت بهینه یک متره خوب

3. ملزومات یادگیری متره‌ و برآورد

یک مهندسی مترور برای انجام دقیق متره و برآورد باید بر برخی مسائل مهندسی تسلط و اشراف کامل را داشته باشد تا بتواند کار خود را بدون نقص ارائه دهد. در این قسمت به معرفی برخی ملزومات یادگیری متره و برآورد پرداخته می‌شود:

1.3. تسلط بر نقشه‌خوانی و درک نقشه

یک مترور برای شروع متره یک پروژه باید نسبت به جزئیات نقشه شناخت کافی داشته باشد. درواقع مهندس مترور باید بتواند تمام علائم موجود در نقشه، تعداد اقلام مصرفی، جایگاه المان‌ها و نقششان  و … را از روی نقشه به‌دست آورد. یکی از مهم‌ترین و بهترین راه‌هایی که در خواندن و درک بهتر نقشه به مهندس کمک می‌کند، مشاهده کردن نحوه اجرای عملیات‌های مختلف می‌باشد. به‌عنوان مثال دیدن نقش و تأثیر یک تیر نعل درگاه در ساخت سازه به متره کردن آن توسط مهندس کمک می‌کند.

2.3. تسلط بر نکات اجرایی

در احداث پروژه برخی مراحل و نکات اجرایی انجام می‌شود که در نقشه‌ها به آن اشاره نشده است اما دانستن آن برای مهندس مترور الزامی می‌باشد. به‌عنوان مثال اسپیسری که در فونداسیون‌ها، دیوارها، ستون‌ها و … بر روی میلگرد کار گذاشته می‌شوند تا کاور بتن صورت بگیرد یا مرحله شمشه‌گیری در نقشه‌ها وجود ندارد. دانستن این مراحل می‌تواند هزینه‌های اجرای سازه را تغییر داده و منجر به تولید یک متره دقیق نماید.

3.3. آشنایی با نرم‌افزارهای اتوکد و اکسل

از دیگر مواردی که یک مهندس مترور باید نسبت به آن‌ها شناخت کافی داشته باشد، آشنایی با نرم‌افزارهای اتوکد، اکسل و تسلط بر دستورها و فرمان‌های کلیدی این دو نرم‌افزار می‌باشد. تسلط بر این دو نرم‌افزار می‌تواند بر فرآیند متره کردن به‌خصوص صرفه‌جویی زمان تأثیرگذار باشد. درصورتیکه یک مهندس مترور تسلط کاملی به دستورها و فرمان‌های نرم‌افزارهای نام‌برده شده را داشته باشد زمان انجام متره و برآورد پروژه بطور چشمگیری کاهش می‌یابد. همچنین با استفاده از این نرم‌افزارها احتمال خطای انسانی بسیار کم شده درنتیجه متره حاصل بسیار دقیق‌تر از روش‌های دستی خواهد بود. به‌عنوان مثال اگر زمان لازم برای متره پروژه یک هفته باشد با استفاده از این نرم‌افزارها و تسلط بر فرمول‌های آن می‌توانید پروژه را در 4 روز تحویل کارفرما دهید.

4.3. تسلط بر فهرست‌بها

یکی دیگر از مسائل بسیار مهم در امور متره کردن تسلط به ادبیات فهرست‌بها و ردیف‌های آن می‌باشد. درواقع وجه تمایز اصلی یک مترور عادی و حرفه‌ای همین موضوع می‌باشد. به‌عنوان مثال وقتی در یک پروژه عملیات «کوپلینگ و فورجینگ میلگردها» انجام شده است و مهندس مترور در زمان متره کردن به مرحله آیتم دادن رسیده است، متوجه می‌شود که در لیست فهرست‌بها هیچ اصطلاحی به این اسم وجود ندارد، درحالیکه اصطلاح معادل آن در فهرست‌بها اتصال مکانیکی میلگردها می‌باشد. بنابراین یک مهندس مترور حرفه‌ای باید بر این اصطلاحات تسلط کافی داشته باشد تا مقادیر را به‌درستی وارد نماید.

4. انواع متره

یک مهندس مترور برای متره پروژه می‌تواند از دو روش کلی استفاده کند. بطورکلی متره به دو نوع زیر تقسیم‌بندی می‌شود:

1.4. متره باز

متره باز که با عنوان تجزیه‌بها نیز شناخته می‌شود به روشی گفته می‌شود که کلیه مقادیر همچون نیروی انسانی، مصالح موردنیاز، ماشین‌آلات و ابزار موردنیاز از روی جدول، متره شده و برمبنای تجارب گذشته محاسبه می‌گردد. بطور کلی تجزیه‌بها اجزای تشکیل‌دهنده بهای هر ردیف از فهرست‌بها یا خدمت موردنظر می‌باشد. درصورتیکه از تجزیه‌بها استفاده نشود، برآورد دقیق هزینه‌ها تقریباً غیرممکن می‌باشد. هرچه تجزیه‌بهای به‌کار رفته از لحاظ نیروی انسانی، مصالح و ماشین‌آلات موردنیاز به واقعیت و شرایط اجرای کار نزدیک‌تر باشد، میزان برآورد اولیه پروژه به هزینه اجرایی نزدیک‌تر خواهد بود.

در متره باز به‌طور واضح و شفاف فاکتورهایی همچون نیروی انسانی، ماشین‌آلات و مصالح موردنیاز براساس تجربه و با کمک آنالیزهای سازمان برنامه و بودجه کشور محاسبه می‌شود. در مرحله بعدی متره باز، به‌دست آوردن قیمت کل موردنیاز، ازطریق ضرب کردن مقادیر ذکر شده در قیمت واحد آن‌ها به نرخ روز می‌باشد. درواقع بدین‌صورت که ضرب تعداد نیروی انسانی در قیمت روز، مقدار مصالح در قیمت واحد آن و همچنین ضرب تعداد ماشین آلات مورد استفاده در قیمت واحد آن باتوجه به تعداد ساعات موردنیاز صورت می‌گیرد. درنهایت با انجام محاسبات گفته شده بودجه کل حاصل می‌شود.

فرض کنید شما به‌عنوان یک مترور برای برآورد هزینه لازم برای تعمیر و بازسازی یک‌ خانه ویلایی بزرگ انتخاب ‌شده‌اید. تنها چیزی که هدف شما و خواسته کارفرمای شماست قیمت نهایی تعمیرات مورد نظر برای این خانه است. برای دست‌یابی به قیمت نهایی چه تدبیری می‌اندیشید؟

اگر خیلی ساده بخواهیم به این موضوع بپردازیم به این شکل است که ابتدا از خود بپرسیم که ما برای ترمیم این بخش از خانه به چه چیز­های نیاز داریم و چه هزینه‌ای باید انجام دهیم؟ به چند کیسه گچ یا گل گچ، چه تعداد کارگر و استادکار، میزان هزینه حمل بار از کارخانه گچ یا محل خرید تا خانه، چند کارگر برای تخریب و تمیزسازی قسمت­ های لازم جهت آماده‌ سازی نازک‌کاری، دستمزد کارگر و استادکار، میزان رنگ مورد نیاز و …نیازمندیم.

توجه داشته باشید که در اکثر مواقع پیمانکاران خود مترور خود هستند. پس یک پیمانکار خوب پیمانکاری است که خودش بتواند امور متره و برآورد ساختمان خود را انجام دهد. در همین مثال اگر شما یک پیمانکار مترور حرفه‌ای باشید حتماً باید تمامی جزییات را در نظر گرفته و حتی باید سوخت مصرفیِ وسیله مورد استفاده برای حمل یا جابه ­جایی مصالح خود را نیز در لیست متره لحاظ کنید.

2.4. متره بسته

به روش محاسبه قیمت‌ها براساس فهرست‌بهای ارائه شده از سوی سازمان برنامه و بودجه کشور روش متره بسته گفته می‌شود. در روش متره بسته مهندس مترور یک جدول ریزمتره تشکیل می‌دهد و سپس به محاسبه مقادیر موردنیاز براساس نقشه‌ها و مشخصات فنی پروژه می‌پردازد و درنهایت با مراجعه به ردیف‌های درج شده در فهارس بهاء سازمان برنامه و بودجه کشور، قیمت خالص مربوط به اجرای پروژه استخراج می‌گردد. پس از تعیین مقدار کلی هزینه، بهای مقادیر مختلفی که در پیمان ذکر شده همچون بهای منطقه، ضریب بالاسری، ضریب طبقات و … نیز افزوده می‌شود.

در بخش قبلی برای ترمیم سقف و دیوارهای خانه ویلایی از یک متره باز استفاده کردیم تا بتوانیم به قیمت نهایی برسیم. به نظر شما اگر برای مجموعه کارهایی که در بخش قبل به عنوان متره باز انجام شد بخواهیم یک تیتر انتخاب کنیم، چه تیتری مناسب است؟

مثلاً “اندود گچ‌وخاک روی سقف به ضخامت 2.5 سانتی‌متر” یا “اندود گچ‌وخاک روی دیوار به ضخامت 2 سانتیمتر” یا “اجرای رنگ‌ روغنی بروی سطوح قائم یا افقی” و…. همان‌طور که از متره باز مشخص بود، ما برای تحویل سقف و دیوارها نیاز به گچ کاری و رنگ‌آمیزی داشتیم که به شرح آن پرداختیم. اما اگر بخواهیم ترمیم و تعمیر این قسمت از خانه را با متره بسته انجام دهیم تمام مراحل و مخارج مربوط به آماده‌ سازی و اجرای نازک ­کاری سقف تنها با یک موضوع یا در اصطلاح متره برآورد، به یک آیتم نیاز داریم که به‌ راحتی می­توانیم آن را در فهرست‌بها پیدا کنیم.

شکل 2- قسمتی از فهرست بهای ابنیه سال 1403 فصل 18

در واقع در متره بسته، ما به ­جای اینکه شرح قدم‌ به‌ قدم صفر تا صد کار را در جدول متره لیست کنیم. تنها با چند آیتم می‌توان کل کار را جمع‌بندی کنیم. به عنوان مثال برای قسمت نازک‌کاری سقف مطابق شکل 2 از دو آیتم 180203 و 180216 برای مراحل اندود گچ و خاک و سفید کاری سقف به راحتی استفاده می‌کنیم که همین دو آیتم با متره باز از قبل محاسبه شده تا به صورت یک آیتم واحد به‌راحتی قابل استفاده باشند.

❓در پروژه‌های عمرانی برای دستیابی به مقدار دقیق مصالح از متره مصالح و متره کارکرد استفاده می‌شود. منظور از متره مصالح و متره کارکرد چیست؟

در زمان اجرای پروژه از متره مصالح برای سفارش محصول به شرکت یا کارخانه مربوطه استفاده می‌شود. به‌عنوان مثال برای ساخت یک دیوار به ابعاد طول 5 متر، ارتفاع 6 متر و ضخامت 10 سانتی‌متر از آجر فشاری سوراخ‌دار، متره مصالح تعداد آجر مصرفی و مقدار ملات موردنیاز برای ساخت این دیوار را مشخص می‌کند. اما متره کارکرد به اندازه‌گیری کارهای انجام شده در یک پروژه را می‌گویند. درواقع به منظور تعیین مقدار کارکرد هر کدام از عملیات اجرایی پیمانکار در پروژه از متره کارکرد استفاده می‌شود. به‌عنوان مثال فرض کنید پیمانکار آرماتوربندی دیوار برشی یک ساختمان را انجام داده است در این شرایط کار مقدار آرماتور بسته شده را برحسب کیلوگرم مشخص می‌کند و میزان کارکرد خود را با این روش تعیین می‌کند.

3.4. ارتباط متره باز و بسته

خیلی ساده اگر بخواهیم ارتباط دو متره باز و بسته را شرح دهیم این است که هر آیتم فهرست‌ بها در واقع به روش متره باز و از طریق آنالیز بها توسط سازمان‌های معتبر دولتی (سازمان برنامه‌ و بودجه کشور، شهرداری تهران و معاونت امور مهندسی) محاسبه و برآورد شده است. در واقع ما با انجام هرمتره بسته­، بصورت غیرمستقیم چندین متره باز را در دل متره بسته خود انجام داده‌ایم. با این تفاسیر چرا باید از متره باز استفاده کنیم؟ قبل از پاسخ به این سوال ابتدا با یک مثال مفهوم متره باز و بسته را دقیق‌تر بیان می‌کنیم.

5. مفهوم متره در قالب یک مثال

فرض کنید شما به‌عنوان یک پیمانکار (که البته به امور متره و برآورد ساختمان هم مسلط هست) برای انجام عملیات عمرانی خانه ویلایی انتخاب ‌شده‌اید و قسمتی از ترمیم کار مربوط به ساخت دوباره دیوار محیطی خانه است. طول کل دیوار 118 متر با ضخامت 35 سانتی‌متر و ارتفاع 2.3 متر می‌باشد. اگر بخواهیم از آجر فشاری به ابعاد 21 × 10 × 5.5 سانتی‌متر و ملات ماسه سیمان با عیار 225 استفاده کنیم، هزینه نهایی اجرای دیوار چقدر است؟

حل:

گام اول: محاسبه حجم کل آجرچینی

V=118 × 0.35 ×2/3 ≅ 95 m³

گام دوم: تعداد آجر مورد نیاز

معمولاً بین دو سوم تا سه چهارم حجم آجرچینی را آجر و یک سوم تا یک چهارم مابقی را ملات تشکیل می‌دهد. بنابراین داریم:

بنابراین تعداد آجر مورد نیاز از تقسیم حجم کل آجر به حجم تک آجر به دست می‌آید:

اگر 5 درصد هم پرت آجر حین بارگیری و استفاده در نظر بگیریم خواهیم داشت:

57538 عدد  = 1.05 × 54789 =  تعداد آجر نهایی

گام سوم: حجم ملات و ماسه مورد نیاز

از آنجا که بعد از ساخت ملات، سیمان فضای خالی بین ماسه‌ها را پر می‌کند و افزایش حجم چشم‌گیری را مشاهده نمی‌کنیم بنابراین معمولاً حجم ماسه را برابر حجم ملات در نظر می‌گیرند.

اگر 5 درصد هم افت ملات و ماسه حین بارگیری و استفاده در نظر بگیریم خواهیم داشت:

گام چهارم: مقدار سیمان موردنیاز

اگر 5 درصد هم پرت سیمان حین بارگیری و استفاده در نظر بگیریم، خواهیم داشت:

گام پنجم: مقدار آب موردنیاز

از آنجا که هزینه آب مورد نیاز زیاد نمی‌شود و برای این پروژه خاص احتمالاً بر عهده کارفرماست پس می‌توان از آن چشم‌پوشی کرد.

گام ششم: تعداد نیروی انسانی مورد نیاز

تعداد نیروی انسانی مورد نیاز فرمول خاصی ندارد و معمولاً تجربی و برحسب شرایط کار انتخاب می‌شود. معمولاً برای هر مترمکعب دیوار 6 ساعت کاری استاد کار بنّا همراه با 4 نفر کارگر نیاز داریم. بنابراین  برای ساخت 95 مترمکعب دیوار تعداد نفر-روز مورد نیاز عبارت است از:

تعداد نفر روز کارگر برای ساخت ملات برابر است با:

منظور از نفر روز کارگر یعنی تعداد روزهایی که یک کارگر می‌تواند یک کار را تمام کند یا چندین کارگر در زمان کمتر همان کار را تمام کنند. به ‌عنوان ‌مثال 4 نفر روز بنّا یعنی یک کار با 4 بنّا در یک روز تمام می‌شود یا می‌توان همان کار را با یک بنّا در 4 روز تمام کرد.

گام هفتم: محاسبه قیمت:

جدول 1- جدول متره باز مصالح موردنیاز

جدول 2- جدول متره باز نیروی انسانی موردنیاز

در این متره باز، وسایل و ابزار کار از جمله فرغون، بیل و… با این فرض که در انبار کارفرما موجود بوده است، در جدول لحاظ نشده است. همچنین قیمت حمل مصالح را به مصالح اضافه کرده­ایم.

اما اگر هزینه همین عملیات دیوارچینی را به روش متره بسته و از فهرست‌بها بخواهیم تخمین بزنیم، این کار در قالب یک آیتم از فصل 11 فهرست‌بهای ابنیه سال 98 انجام می ­شود.

در این آیتم منظور از ضخامت یک و نیم آجر در شرح ابتدای فصل توضیح داده‌ شده است و به معنای ضخامت 35 سانتی­متر است و ملات ماسه سیمان 1:5 هم به معنای ملات با عیار 225 هست. بنابراین کل مبلغ برآوردی ما برابر است با:

ریال 1671729010 = 2.3 × 0.35 × 17599000 × 118 =  قیمت کل

❓به نظر شما چه زمانی ما باید از متره باز یا بسته استفاده کنیم؟

با توضیحاتی که در مورد متره باز و بسته دادیم مشخص شد که متره باز کار بسیار زمان­بر و البته سختی است. پس مشخص است که متره باز با توجه به زمانی که از ما می‌گیرد در پروژه­های بزرگ مورد استفاده نیست. معمولاً زمانی که پروژه کوچک یا شخصی باشد و ما با پیشنهاد قیمت خصوصی روبرو باشیم و نخواهیم با شرایط دولتی کارکنیم از این روش متره استفاده می‌نماییم. در این حالت برای یک برآورد قابل اعتماد به کمک متره باز، نیاز به یک آنالیز دقیق از مراحل اجرای کار و همچنین قیمت به‌ روز مصالح خواهیم داشت.

در متره بسته ما فقط می­خواهیم به‌ سرعت به یک قیمت نهایی از کار دست پیدا کنیم و این با فهرست‌بها انجام‌شدنی است.

متره باز نیاز به‌ وقت و دقت زیادی دارد و طبیعتاً خروجی حجمی و مالی نهایی مقدار دقیق‌تری را در اختیار ما قرار می­دهد اما چون این نوع متره بسیار وقت ­گیر است نمی­توان در پروژه‌های عمده و بزرگ دولتی که حجم کاری بالایی دارند، از متره باز استفاده کرد. به همین دلیل باید از متره بسته استفاده کنیم که به‌ مراتب راحت­تر از متره باز است.

دقت داشته باشید که این بدان معنا نیست که در یک پروژه دولتی و بزرگ، از متره باز به‌ هیچ‌ عنوان بهره گرفته نمی­شود. در مواردی که شرح آیتم یک عملیات پروژه در فهرست‌بها موجود نیست و یا جزو موارد خاص محسوب می‌شود، متره باز مورد استفاده قرار می‌گیرد.

اما اگر خواندن تمامی نکات و این متن در حوصله شما نیست حتما ویدئو کوتاه 2 دقیقه‌ای را مشاهده کنید و به صورت کامل و سریع مفهوم متره باز و بسته را متوجه شوید.

❓متره و برآورد اولیه و تقریبی چه زمانی مورد استفاده قرار می‌گیرند؟

پیمانکاران و کارفرمایان قبل از شروع عملیات اجرایی پروژه برای تعیین مقادیر مصالح و هزینه‌های موردنیاز از متره و برآورد اولیه استفاده می‌کنند. در واقع این عملیات براساس اطلاعات موجود و به‌صورت تقریبی توسط مهندسان مشاور یا دستگاه‌های اجرایی انجام می‌شود. در متره و برآورد اولیه ابعاد و جزئیات دقیق پروژه هنوز مشخص نیستند و صرفا براساس اطلاعات اولیه در دست و به روش تخمینی انجام می‌شود. از متره و برآورد تقریبی پیمانکاران برای شرکت در مناقصه و ارائه پیشنهاد خود استفاده می‌کنند. به‌طور کلی متره و برآورد اولیه و تقریبی برای محاسبه تقریبی مصالح و هزینه‌های موردنیاز برای اجرای یک پروژه مورد استفاده قرار می‌گیرند.

6. برآورد چیست؟

برآورد در علم متره و برآورد یعنی تعیین قیمت هر بخش از متره­ای که ما در اجرای عملیات پروژه محاسبه کرده‌­ایم. در هر پروژه موضوع مهم و نهایی که باعث می‌شود پروژه به یک گروه پیمانکاری تحویل داده و قرار داد بسته شود، همین مسئله‌ برآورد نهایی پروژه است. اصولاً وقتی یک پیمانکار یا کارفرما می‌خواهد بودجه یک پروژه را محاسبه کند تا تعیین شود پروژه موردنظر با چه هزینه‌ای ساخته می‌شود از برآورد استفاده می‌کند. به‌طور کلی پس از متره کردن قسمت‌های مختلف سازه، مقادیر حاصل از متره، قیمت‌گذاری می‌شود و بدین‌صورت برآورد آن پروژه انجام می‌شود. بنابراین می‌توان نتیجه گرفت برآورد به قیمت‌گذاری مقدار مصالح به‌دست آمده از فرآیند متره برای اجرای پروژه گفته می‌شود. به‌عنوان مثال برای متره و برآورد ساختمان در ابتدا مقدار تمام مصالح مصرفی همچون آرماتور، سیمان، تیرآهن، لوله و اتصالات داربست و … توسط مهندسین مترور اندازه‌گیری می‌شود سپس با استفاده از فهرست‌بهای ابلاغی از سوی سازمان برنامه و بودجه کشور قیمت‌گذاری (برآورد) صورت می‌گیرد.

7. انواع برآورد براساس زمان انجام کار

برآورد نیز همانند متره به چند دسته تقسیم می‌شود که هرکدام اهمیت خاص خودشان را دارند. براین اساس می‌توان گفت متره و برآورد در یک پروژه در 3 برهه زمانی می‌تواند مورد استفاده قرار بگیرد که عبارتند از:

1.7. برآورد قبل از انجام کار

اگر شما به ­عنوان یک شرکت پیمانکار دعوت به مناقصه شوید و بخواهید پیشنهاد قیمت بدهید، بعد از دریافت نقشه ­های اجرایی پروژه باید بتوانید قیمت نهایی خود را پیشنهاد دهید. اینجاست که موضوع دقت، تجربه و البته سرعت کار یک مترور به‌کار می‌آید. اینکه شما چقدر از یک پروژه می‌توانید سود کنید بستگی به مهارت و تجربه شما در برآورد قیمت قبل از انجام کار دارد چون اگر شما مهارت کافی را در این زمینه نداشته باشید حتی اگر کارفرما (که خود یک گروه مترور قوی دارد و برآورد پروژه خود را از قبل انجام داده است) شما را به‌ عنوان پیمانکارِ خود انتخاب نماید هم ممکن است دچار مشکل شوید. به این دلیل که اگر شما برآورد درستی از بخش‌های مختلف پروژه انجام نداده باشید، برآورد حین انجام کار می­تواند باعث ضرر شما شود. مخصوصاً در بازار مصالح امروز که قیمت‌ها هر لحظه تغییر می­کند.

به‌طور کلی می‌توان گفت مشخص کردن هزینه تمام شده یک پروژه همچون پروژه‌های ساخت و ساز شهری بدین منظور انجام می‌شود که کارفرما با دید گسترده‌تری نسبت به سرمایه‌گذاری خود اقدام کند. البته ناگفته نماند استفاده از متره و برآورد فقط برای پروژه‌های خصوصی کاربرد ندارد بلکه در پروژه‌های دولتی و عمومی همچون احداث سد، مسکن مهر، بنیاد مسکن، احداث نیروگاه و … برای محاسبه هزینه تمام شده پروژه از متره و برآورد استفاده می‌کنند.

برای کسب اطلاعات بیشتر درمورد نحوه شرکت در مناقصه به مقاله «راهنمای جامع نحوه شرکت در مناقصات؛ از آغاز تا برنده شدن» مراجعه شود.

2.7. برآورد حین انجام کار

این نوع برآورد برای بعد از قبولی در مناقصه است. یعنی شما بعد از اینکه پروژه را تحویل گرفتید باید صورت ­وضعیت موقت کارهای خود را هر ماه یا هر دو ماه یک‌بار تحویل گروه مشاور دهید. در این نوع برآورد علاوه بر نقشه­ های اجرایی، با جدول­ های صورت‌ وضعیت، قیمت مصالح، نیروی انسانی و ماشینی و …. (برای آیتم‌های ستاره‌دار که در ادامه با آن­ها آشنا خواهیم شد.) و همچنین دستور کارها و فهارست بها سروکار داریم. درواقع می‌توان گفت هدف از انجام برآورد حین انجام کار توسط پیمانکار، تعیین سود و زیان در پروژه می‌باشد. پیمانکار با انجام برآورد مالی در زمان اجرای پروژه تعیین می‌کند باتوجه به کارکردهای داشته و هزینه‌های صورت گرفته در پروژه، چه مقدار درآمد کسب کرده است.

3.7. برآورد بعد از انجام کار

بعد از اتمام پروژه یا تحویل صورت‌ وضعیت‌های موقت مسائلی از جمله لایحه تاخیرات و دعوا و کلیم می­تواند برای پیمانکار پول‌ساز شود و این نیاز به برآورد دارد. ذکر این نکته خالی از لطف نیست که هر گروه پیمانکاری نیاز به یک دفتر فنی قوی و هر دفتر فنی قوی نیاز به یک کلیم­کار قوی دارد.

به‌ عنوان‌ مثال در طول پروژه ممکن است قسمتی از نقشه اجرایی ناقص باشد و پیمانکار با اینکه نامه درخواست نقشه اصلاح‌ شده را تحویل گروه مشاور داده اما به‌ موقع نقشه به دست پیمانکار نرسیده و چندین روز تأخیر در کار پیمانکار به وجود آمده است. پیمانکار بعد از تحویل نقشه و اتمام کار می‌تواند مدعی این تأخیر چند روزه باشد و از آن به نفع خود استفاده نماید که در اصطلاح به آن نوعی کلیم گفته می­شود که بعد از انجام کار در لیست متره و برآورد قرار می­گیرد. البته این مثال به همین سادگی نبوده و به شرایط کار و کارگاه هم‌ بستگی دارد مثلاً اگر پیمانکار می­توانست در این مدت‌ زمان چند روزه یا چند ماهه به قسمت­ های دیگر پروژه رسیدگی کند بدون اینکه در قسمتِ ناقص نقشه خللی ایجاد شود، مشاور می‌تواند ادعای پیمانکار را رد نموده و به عنوان مثال بگوید پیمانکار می­توانسته در این مدت، عملیات بتن‌ریزی بخش دیگری از کار را شروع نماید تا نقشه‌ی مورد نظر آماده و به دست ایشان برسد.

بنابراین نتیجه می‌شود که برآورد بعد از اتمام کار و موارد مربوط به لایحه تاخیرات کار بسیار حرفه­ ای و مستلزم تجربه چندین ساله مترور یا پیمانکار می­باشد.

اما تمامی این مطالب را با بیانی روان در یک ویدئو 6 دقیقه ای بیان کرده‌ایم. حتما یک بار این ویدئو رایگان را مشاهده کنید و سریع بیاموزید.

8.انواع برآورد براساس نحوه انجام آن

بعد از آنکه به ‌مقتضای شرایط کار، متره باز یا بسته را انجام دادیم با مقادیر به‌ دست‌ آمده از متره، برآورد نیز انجام می­شود که با توجه به نوع متره، برآورد هم باز یا بسته خواهد بود. در این حالت تنها کافیست مقادیر انجام کار را در قیمت واحد ضرب کنیم تا برآورد متره ما به دست آید.

• برآورد از طریق متره باز: در این روش مقادیر مصالح، نیروی انسانی، ماشین‌آلات و … به‌صورت مجزا محاسبه شده و در جداول مربوطه درج می‌گردد سپس در انتهای هر ستون جمع کل اقلام موردنظر محاسبه می‌شود. اگر این جمع کل را در قیمت واحد مربوطه ضرب کنیم قیمت کل تمامی واحدها محاسبه می‌شود. به این روش محاسبه مجزا اقلام گفته شده و قیمت‌گذاری جداگانه برآورد ازطریق متره باز گفته می‌شود.
• برآورد از طریق متره بسته: اما در روش متره بسته تمامی این مقادیر بصورت آیتم‌هایی در فهارس‌بهای مربوطه مشخص شده است و کافیست با محاسبه مقادیر و وارد کردن اعداد به‌دست آمده در جدول و سپس ضرب آن‌ها در قیمت واحد، قیمت هر مجموعه محاسبه شود.

ویدئو زیر تنها بخش کوتاهی از دوره جامع متره و برآورد ساختمان سبزسازه است حداقل یک بار این ویدئو را مشاهده کنید.

9. آموزش متره و برآورد

مهندسان عمران در زمان دانشجویی باید درسی باعنوان درس متره و برآورد را بگذرانند. این درس یکی از اصلی‌ترین و مهمترین دروس رشته عمران به حساب می‌آید. مهندس عمرانی که نتواند متره و برآورد را در دانشگاه فرا گیرد به هیچ عنوان قادر نخواهد بود مقدار مصالح موردنیاز پروژه و دستمزد نیروی انسانی را محاسبه کند و این به‌عنوان یک ضعف بزرگ مهندس عمران به‌شمار می‌رود. برخی از مهندسان عمران پس از فارغ‌التحصیلی از دانشگاه برای ورود به محیط کاری بر روی اندک آموخته‌های خود از دروس دانشگاه متره و برآورد تکیه می‌کنند و از این‌رو قصد دارند در این شاخه مشغول به‌کار شوند. برای فراگیری صفر تا صد متره و برآورد یک مهندس باید مسیرهای زیادی را طی کند، در پروژه‌های مختلفی حضور داشته و از مراحل اجرایی یک پروژه آگاهی داشته باشد تا بتواند نسبت به متره کردن آن اقدام کند.

بطور کلی می‌توان گفت حرف اول و آخر هر پروژه عمرانی و غیر عمرانی را بودجه و لوازم موردنیاز آن برای ساخت و اجرای آن می‌زنند بنابراین یادگیری این علم بر تمامی مهندسان الزامی می‌باشد. به‌عبارت دیگر یک پیمانکار، ناظر، مجری، مشاور و … باید قادر به متره کردن یک پروژه باشد حتی اگر مسئولیت متره و برآورد در شرکت برعهده افراد دیگر باشد مدیر پروژه، سرپرست پروژه و … به‌عنوان راس مجموعه باید نسبت به این موضوع آگاهی لازم را داشته باشند. یک مهندس برای یادگیری انجام متره و برآورد پروژه باید گام‌های زیر را طی کند:

10. معرفی نرم‌افزارهای متره و برآورد

همانطورکه از ابتدای مقاله گفته شد متره به معنای محاسبه و اندازه‌گیری مقدار مصالح موردنیاز برای ساخت و اجرای یک پروژه ساختمانی یا محاسبه مقادیر مصالح به‌کار رفته و مصرف شده در پروژه می‌باشد. محاسبات انجام شده در متره اصولاً در یک‌سری جداول خاص همچون جدول ریزمتره، خلاصه متره و … قرار می‌گیرد. برای سهولت در کار محاسبه متره و برآورد و افزایش دقت از برخی نرم‌افزارهای کاربردی و تخصصی موجود استفاد می‌کنند. استفاده از این نرم‌افزارها فرآیند متره را برای مهندسان مترور تا حد بسیار زیادی آسان کرده و مقادیر حاصله نیز دقیق‌تر محاسبه می‌شود. مشابه تمامی مراحل طراحی و ساخت و ساز یک پروژه اجرایی در بخش متره نیز از نرم‌افزارهای مختلفی به منظور افزایش سرعت، دقت و آسان‌تر کردن روند پروژه استفاده می‌شود. در متره و برآورد که یکی از مراحل مهم در پروژه‌های عمرانی به‌شمار می‌رود از نرم‌افزارهای مختلفی به منظور محاسبه و تعیین میزان مصالح ساختمانی استفاده می‌شود زیرا دقت و سرعت در بخش محاسبات متره بسیار حائز اهمیت می‌باشد. البته در این بخش میزان تسلط مهندس مترور روی بخش‌نامه‌ها، فهارس‌بها و نحوه انجام متره و برآورد نیز مهم است زیرا میزان سود و ضرر پیمانکار و کارفرما به این بخش مرتبط بوده و اطلاعات بسیار مهمی برای کارفرما در اختیار دارد. برخی از فواید استفاده از نرم‌افزارهای متره و برآورد در شکل زیر آورده شده است:

برای متره و برآورد نرم‌افزارهای متعددی وجود دارد که هرکدام قابلیت‌ها و توانایی‌های منحصر به‌فرد خود را دارند. در ادامه به معرفی برخی از این‌افزارها پرداخته می‌شود.

1.10. نرم‌افزار اکسل (Microsoft Excel)

یکی از مهم‌ترین و کاربردی‌ترین نرم‌افزارهای متره و برآورد که برای تهیه صورت‌وضعیت و انجام محاسبات مورد استفاده قرار می‌گیرد، نرم‌افزار اکسل می‌باشد که توسط شرکت مایکروسافت ساخته شده و در اختیار افراد قرار داده شده است. از این نرم‌افزار در بیشتر شرکت‌های مالی، حسابداری، شرکت‌‌های مهندسی استفاده می‌شود. اکسل یکی از کاربردی‌ترین برنامه در امور مربوط به متره و برآورد می‌باشد که اکثر شرکت‌های مهندسی و عمرانی محاسبات و تهیه جداول را با استفاده از آن انجام می‌دهند. ازجمله ویژگی‌های نرم‌افزار اکسل داشتن امکانات بسیار در زمینه طبقه‌بندی داده‌ها و اطلاعات، فرمول‌بندی، نمایش داده‌ها به شکل نمودار و … می‌باشد. با استفاده از برنامه اکسل می‌توان بر روی پروژه‌های کوچک و بزرگ کار کرد و محاسبات آن‌ها را در کمترین زمان ممکن انجام داد و از قابلیت‌های این نرم‌افزار نهایت استفاده را کرد.

شکل 3 – نمونه‌ای از صفحه نرم‌افزار اکسل

2.10. نرم‌افزار تدکار (Tadkar)

در قراردادهای عمرانی موضوع مالی یکی از موضوعات بسیار مهم به حساب می‌آید. از این‌رو در ابتدای انجام پروژه‌های عمرانی برآورد و تخمین مالی پروژه‌ها بسیار حائز اهمیت می‌باشد؛ زیرا هرچقدر برآورد مالی یک پروژه با دقت بیشتری انجام شود به همان اندازه در زمان پرداخت صورت‌وضعیت‌ها مشکلات کمتری بین عوامل پروژه رخ می‌دهد. یکی از نرم‌افزارهایی که در پروژه‌های عمرانی مورد استفاده قرار می‌گیرد، نرم‌افزار تحت ویندوز تدکار می‌باشد که توسط شرکت تدکار نرم‌افزار براساس نیازهای مهندسان دفتر فنی و عوامل پروژه‌های عمرانی طراحی شده است. از این نرم‌افزار بسیاری از عوامل پروژه‌های عمرانی همچون پیمانکاران، مشاوران و دستگاه‌های اجرایی نیز استفاده می‌کنند.

شکل 4- نمونه‌ای از صفحه نرم‌افزار تدکار

3.10. نرم‌افزار تدبیر (Tadbir)

یکی دیگر از نرم‌افزارهای عمرانی که برای انجام محاسبات متره و برآورد مورد استفاده قرار می‌گیرد، نرم‌افزار تدبیر می‌باشد. این نرم‌افزار در سال 1364 طراحی و وارد عرصه مهندسی شد. یکی از ویژگی‌های برجسته این نرم‌افزار کاهش مدت زمان و حذف خطاهای انسانی در امور محاسبات متره و برآورد می‌باشد. از تدبیر برای برآورد هزینه پروژه‌های ساختمانی استفاده می‌شود.

شکل 5- نمونه‌ای از صفحه نرم‌افزار تدبیر

4.10. نرم‌افزار تکسا (Taksa)

یکی دیگر از نرم‌افزارهای عمرانی که در امور متره و برآورد مورد استفاده قرار می‌گیرد، نرم‌افزار تکسا می‌باشد. این نرم‌افزار توسط یک شرکت فنی و مهندسی کدنویسی و تهیه شده و در سه نسخه جامع وارد بازار کار شده است. نرم‌افزار تکسا یک ابزار جهت متره و برآورد پروژه‌های عمرانی می‌باشد که در بهینه کردن روند متره و برآورد نقش اساسی دارد. یکی دیگر از قابلیت‌های این نرم‌افزار برآورد کلی عملیات اجرایی پروژه ازطریق تعیین و محاسبه احجام و هزینه اجرای عملیات اجرایی می‌باشد.

شکل 6- نمونه‌ای از صفحه نرم‌افزار تکسا

5.10. نرم‌افزار رویت (Revit)

یکی دیگر از نرم‌افزارهای محبوب برای رشته‌های مهندسی نرم‌افزار رویت می‌باشد. این نرم‌افزار محصول شرکت اتودسک است و درواقع یک مدل‌سازی اطلاعاتی ساختمان (BIM) می‌باشد که با استفاده از آن می‌توان مدل‌سازی‌ها را بهبود بخشید. با استفاده از این نرم‌افزار می‌توان میزان سرمایه لازم و هزینه‌های ساخت و ساز را برای کارفرمایان و یا مجریان طرح برآورد نمود. از ویژگی‌های منحصر به‌فرد رویت می‌توان به سرعت بخشیدن امور طراحی و به‌روز رسانی سریع پروژه در زمان اعمال تغییرات اشاره کرد. این نرم‌افزار بصورت خودکار می‌تواند پروژه موردنظر را متره کند و دقیق صورت حساب مقادیر را تخمین بزند. به‌عبارتی می‌توان گفت نرم‌افزار رویت یک ریزمتره می‌باشد که توانایی خروج داده‌هایی همچون نوع، طول، عرض، ارتفاع، ضخامت، مساحت، حجم، متریال و … را دارد. در این نرم‌افزار دقت متره ارتباط مستقیمی با مدل ایجاد شده در نرم‌افزار رویت دارد. به عبارت دیگر هرچه مدل‌سازی دقیق‌تر انجام شود متره نرم‌افزار هم به همان مقدار دقیق‌تر خواهد بود.

شکل 7- نمونه‌ای از صفحه نرم‌افزار رویت

6.10. نرم‌افزار اکسیر (EXIR)

از دیگر نرم‌افزارهای کاربردی متره و برآورد می‌توان به نرم‌افزار اکسیر اشاره کرد. این نرم‌افزار ریزمتره ساختمان را براساس تفکیک فهرست‌بها انجام می‌دهد. استفاده از این نرم‌افزار بصورت آفلاین نیز ممکن می‌باشد و امکان دریافت گزارش از هر مرحله کار یا به تفکیک فصول فهرست‌بها امکان‌پذیر می‌باشد. از آنجاییکه این نرم‌افزار تحت اکسل است کار کردن با آن آسان‌تر می‌باشد. یکی از قابلیت‌های این نرم‌افزار امکان به‌روز رسانی فهرست‌بها بصورت خودکار یک ماه پس از ابلاغ فهرست‌بهای سال جدید می‌باشد.

شکل 8- نمونه‌ای از صفحه نرم‌افزار اکسیر

در بخش قبلی نمونه‌ای از انواع نرم‌افزارهای پرکاربرد در متره و برآورد ارائه شد. اما سؤالی که ممکن است برای کاربران پیش بیاید این است که چگونه بهترین نرم‌افزار متره و برآورد را انتخاب کنیم؟ برای انتخاب نرم‌افزار مناسب برای متره و برآورد باید به برخی عوامل مهم توجه شود که این عوامل عبارتند از:

11. فهرست‌بها چیست؟

همان‌طور که از اسم آن مشخص است فهرست‌بها لیست یا فهرست قیمت کارهای انجام‌ شده‌ی یک فعالیت عمرانی است. برای اجرای کارهای عمرانی نیز دولت هرساله فهرست‌بهای رشته­ های مختلف پروژه­های عمرانی را (زیر نظر سازمان برنامه ‌و بودجه) منتشر نموده تا پیمانکاران و مشاورانی که قصد انجام پروژه­ های بزرگ دولتی را دارند از آن استفاده نمایند. فهرست‌بهای واحد پایه به مجموعه شرح ردیف‌های کار (اصطلاحاً آیتم‌های انجام هر فعالیت پروژه همچون تخریب، خاک‌برداری، بتن‌ریزی، انجام کارهای فولادی سبک و سنگین، قالب‌بندی و …) و قیمت‌های واحد مربوط به هر ردیف در رسته‌ها و رشته‌هایی گفته می‌شود که ازسوی سازمان برنامه و بودجه کشور به تمامی دستگاه‌های اجرائی، مهندسان مشاور و پیمانکاران ابلاغ شده است.

فهرست‌بها در قالب یک سند یا فایل اکسل تهیه می‌شود که در آن قیمت‌های واحد کارها و مصالح براساس اطلاعات موجود درنظر گرفته می‌شود. قیمت‌های موجود در فهرست‌بها با گذر زمان ممکن است بر اثر تورم‌های سالانه دچار تغییر شوند که براساس شرایط فعلی به‌روز رسانی شده و تعدیل صورت می‌گیرد. براساس مطالب گفته شده فهرست‌بها به‌عنوان یک ابزار مهم و اساسی در مدیریت پروژه‌ها و برنامه‌ریزی هزینه‌های ساخت به‌شمار می‌رود. اهمیت و کاربردهای فهرست‌بها عبارتند از:

12. دلیل و اساس تهیه فهرست‌بها

هر ساله وجود تورم سبب ایجاد تغییرات در قیمت‌های مصالح، دستمزد نیروی انسانی، هزینه ماشین‌ آلات و … شده و بهای واحدِ انجام کارهای عمرانی در فهرست‌بها نیز نیاز به تغییر خواهد داشت. بنابراین دولت در پایان هرسال فهرست‌ بهای سال بعد را ابلاغ می‌نماید. برای تهیه فهرست‌ بهای هرسال، از قیمت‌های مربوط به سه ماهه‌ی چهارم سال قبل استفاده می­شود. به‌ عنوان‌ مثال برای تهیه فهرست‌ بهای سال ۹۸ از قیمت‌های سه ماهه‌ی چهارم سال ۹۷ (دی- بهمن- اسفند) استفاده می‌شود. از فهرست‌بها در برنامه‌ریزی و اداره پروژه‌های ساختمانی استفاده متعددی می‌شود؛ زیرا استفاده از این فهرست مزایای بسیاری دارد که ازجمله آن‌ها عبارتند از:

• فهرست‌بها برای شناسایی هزینه‌ها و قیمت‌های پروژه‌های ساختمانی مورد استفاده قرار می‌گیرد.
• استفاده از فهرست‌بها به پیمانکاران و کارفرمایان این امکان را می‌دهند تا از ابتدا هزینه‌ها را تخمین بزنند و برنامه‌ریزی مالی داشته باشند.
• این فهرست زمینه را برای شرکت‌های پیمانکاری تأمین می‌کنند تا به‌راحتی با شرکت‌های ثالث همچون تهیه‌کنندگان مواد و تجهیزات ارتباط برقرار کنند و هزینه‌ها را ارزیابی کنند.
• استفاده از فهرست‌بها امکان کنترل هزینه‌ها و مدیریتشان را برای شرکت‌ها تأمین می‌کند.

13. شاخه‌بندی فهرست‌بها

هر فهرست‌بها از چند شاخه تشکیل‌ شده است که در ادامه به این تقسیم‌بندی اشاره شده است:

هر رسته از فهرست‌بها از چندین رشته تشکیل‌ شده است. در ادامه چند نمونه از رسته‌های مختلف و زیرشاخه‌های آن آورده شده است.

و رشته‌های متفرقه مثل رشته‌ ترمیم و بازسازی نوار حفاری در معابر شهری که می­توان در مواقع موردنیاز به آن­ها رجوع کرد.

در ادامه به عنوان نمونه، فهرست فصول رشته ابنیه از رسته ساختمان و ساختمان صنعتی مشاهده می‌شود که شامل 29 فصل به علاوه 5 پیوست می‌باشد.

14. قسمت‌های تشکیل‌دهنده فهرست‌بها

به‌طور کلی اکثر فهارس‌بها ساختار مشابهی دارند. از این‌رو هر فهرست‌بها از دستورالعملِ کاربرد، کلیات فهرست‌بها، مقدمه فصول و شرح و بهای ردیف‌ها و پیوست تشکیل‌شده است.

1.14. دستورالعمل کاربرد

هر رشته از فهرست‌بها دستورالعمل کابرد مختص به خود را دارد. در این قسمت از فهرست‌بها توضیحات کلی در مورد ساختار فهرست‌بها، نحوه استفاده از فهرست‌بها، تعریف آیتم­ و نحوه شماره­ گذاری آن­ها، انتخاب ضرایب ازجمله ضریب بالاسری، ضریب منطقه‌ای، ضریب طبقات و مسائلی از این قبیل ارائه می‌شود.

2.14. کلیات

در این قسمت از فهرست‌بها در مورد فصول فهرست‌بها، مشخصات فنی مصالحِ استفاده‌ شده، محدودیت­های آن­ها و همچنین مواردی ازجمله نحوه پرداخت برای مصالح پای‌کار، هزینه بارگیری، چگونگی پرداخت ضرایب فهرست‌بها، نشریات، دستورالعمل‌ها، نحوه محاسبه هزینه حمل، چگونگی تهیه و تنظیم و رسیدگی به صورت جلسات عملیات‌های اجرایی و… توضیحاتی داده ‌شده است. البته در هر کدام از رشته‌های فهرست‌بها این توضیحات متفاوت می‌باشد اما موضوعات مشترک نیز وجود دارد.

یکی از موارد مهمی که در کلیات فهرست‌بها به آن اشاره شده است مقدار سیمان مورد استفاده در انواع ملات‌ها می‌باشد. به‌عنوان مثال با استفاده از جدول 1-1 کلیات فهرست‌بها برای ملات ماسه سیمان 1:6 مقدار سیمان موردنیاز 200 کیلوگرم در متر مکعب ملات می‌باشد. جدول 1-1 کلیات فهرست‌بهای ابنیه به‌صورت زیر می‌باشد:

3.14. مقدمه فصول

در این قسمت از فهرست‌بها، قبل از هر فصل، توضیحاتی در مورد برخی از آیتم‌ها برای شفاف‌سازی و درک بهتر آن­ها و چگونگی انجام کارها داده‌ شده است. بنابراین یک مترور خوب قبل از آنکه از آیتم ­های فهرست‌بها استفاده کند باید به مقدمه فصل‌های فهرست‌بها تسلط داشته باشد. در صورت عدم تسلط مترور به مقدمه فصول و عدم توجه به آن می­تواند ضرر مالی قابل‌ توجهی را متوجه پیمانکار کند. به‌ عنوان‌ مثال بند 12 از الزامات عمومی فصل دهم (سقف تیرچه و بلوک) به شرح زیر است:

«درصورتیکه سقف تیرچه و بلوک به‌صورت شیب‌دار اجرا شود، به بهای واحد ردیف‌های اجرای سقف، 15 درصد اضافه می‌شود.»

اگر یک مترور در یک پروژه بزرگ (که قسمتی از آن پروژه، سقف تیرچه و بلوک است.) به‌ خوبی به فصل دهم تسلط نداشته و مقدمه این فصل را به‌ درستی مطالعه نکرده باشد، با خیال اینکه هزینه شیب‌دار بودن سقف نیز در آیتم مذکور لحاظ شده است، این هزینه را در نظر نگرفته و ضرر مالی قابل‌ توجهی را به پیمانکار وارد خواهد نمود.

4.14. شرح و بهای ردیف‌ها

قابل‌ توجه‌ترین قسمت فهرست‌بها، جداول مربوط به شرح ردیف‌های فصل موردنظر و بهای آن­ها می‌باشد. در این جداول هر آیتم با یک شماره (در ادامه در مورد آیتم و انواع آن صحبت خواهیم کرد) نمایش داده می‌شود. روبروی هر آیتم شرح عملیات مربوط به آن نوشته ‌شده است و درنهایت بهای واحد آن آورده شده است. هر آیتم همان‌طور که از شکل زیر پیداست (به­ عنوان نمونه) از چهار قسمت شماره ردیف، شرح، واحد و بهای واحد تشکیل‌شده است.

یک مترور خوب و حرفه­ ای با به‌ کارگیری به‌جا و درست از آیتم‌ها، می‌تواند با برآورد دقیق، سود بیشتری را به مجموعه پیمانکاری برساند. بنابراین  اگر یک مترور تسلط کافی به فهرست‌بها و شرح آیتم‌ها نداشته باشد ناخودآگاه ممکن است از حجم زیادی از عملیات اجرایی عبور نموده و آن­ها را نادیده بگیرد.

15. آیتم در فهرست‌بها

به مجموعه فصل، گروه و ردیف، آیتم فهرست‌بها گفته می‌شود. به این معنا که هر آیتم با یک عدد شش‌رقمی شناخته می‌شود. به دو رقم آخر (سمت راست) شماره یا آدرس ردیف آیتم، به دو رقم وسط گروه آیتم و به دو رقم اول (سمت چپ) شماره فصل موردنظر گفته می­شود. به‌ عنوان‌ مثال آیتم شماره ۱۲۰۸۰۳ فهرست‌بهای سال 1403 نشان‌دهنده فصل ۱۲ آم از گروه ۸ آم و ردیف سوم فهرست‌بهاست. فصل دوازدهم بتن پیش‌ساخته و بلوک چینی، گروه هشتم در مورد بنّایی با بلوک‌های بتنی پیش‌ساخته بوده که در ردیف سوم این گروه، به ضخامت بین ۱۵ تا ۲۰ سانتی‌متر اشاره دارد. شماره‌گذاری آیتم­ها برای دسترسی سریع­تر و مرتب‌سازی فهرست­ بها انجام ‌گرفته است.

16. آیتم پایه چیست؟

به آیتم ­هایی که در جداول فهرست‌بها دارای شرح و بهای واحد می‌باشند، آیتم پایه می‌گویند. در قسمت مقدمه‌ی فصول، درصورتیکه اقلامی در کلیات یا مقدمه فصل‌ها وجود داشته باشد که بهای آن‌ها  به‌صورت درصدی از بهای واحد ردیف یا روش دیگر تعیین شده باشد، می‌بایست بصورت ردیف جداگانه و شرح مناسب در گروه مربوطه پیش‌بینی شود و بهای واحد که به روش تعیین شده محاسبه می‌شود در مقابل ردیف یاد شده درج گردد. به این ردیف‌ها نیز ردیف پایه گفته می‌شود. به‌طور مثال در فصل دهم بند 13 الزامات عمومی فصل به شرح زیر است:

«درصورتی‌که در سقف‌های تیرچه و بلوک، تیرچه‌گذاری بصورت مضاعف (دوبل) اجرا شود، به ردیف‌های اجرای سقف، 15 درصد اضافه می‌شود.»

فهرست‌بها 15 درصد اضافه‌بها را برای سختی اجرای کار در نظر گفته است که می­بایست این 15 درصد در قالب یک آیتم پایه به صورت جداگانه در زیر آیتم مربوط به اجرای سقف تیرچه و بلوک، آورده شود.

نمونه‌ای از آیتم پایه در ادامه آورده شده است.

17. آیتم ستاره‌دار چیست؟

در برخی موارد اجرای عملیات عمرانی نیاز به مصالح با مشخصات فنی ویژه­ای دارد یا ممکن است اجرای خاصی موردنیاز باشد که در شرح آیتم­های فهرست‌بها ذکر نشده باشد. در این موارد شرح آیتم جدید در انتهای گروه مربوطه، با شماره ردیف جدید درج می­شود. در کنار شماره این آیتم‌ها علامت ستاره گذاشته می‌شود که به اسم ردیف‌های ستاره‌دار یا آیتم ستاره‌دار معرفی می‌شوند. همچنین ردیف‌هایی که بهای واحد ندارند نیز به‌ عنوان ردیف ستاره‌دار معرفی می‌شوند. توجه داشته باشید آیتم‌های ستاره‌دار قبل از برگزاری مناقصه و در هنگام تهیه برآورد توسط گروه مشاور به‌عنوان آیتم ستاره‌دار در برآورد و همچنین قرارداد ارائه می‌شوند، نه در حین انجام پروژه. به آیتم‌هایی هم که در حین انجام پروژه با دستورکار جدید یا موارد خاص اجرایی که در فهرست‌بها موجود نبوده و در صورت­ وضعیت آورده می‌شوند، آیتم قیمت جدید گفته می‌شود.

نکته 1: مشخصات فنی اقلام ستاره‌دار در دفترچه مشخصات فنی خصوصی لازم است، درج گردد.

نکته 2: هرگاه دستورالعملی برای پرداخت ردیف‌های ستاره‌دار موردنیاز باشد، متن لازم تهیه و به انتهای مقدمه فصل مربوطه با شماره جدید اضافه می‌شود.

نکته 3: شرح و بهای واحد ردیف‌های ستاره‌دار، باید هنگام بررسی برآورد هزینه اجرای کار، به تصویب دستگاه اجرایی برسد.

❓چرا باید مواردی همچون اقلام پایه، غیرپایه، ستاره‌دار و قیمت جدید برای یک مترور مشخص باشد؟

– یک مترور حرفه‌ای باید به همه مبانی پیمان و قراردادها مسلط باشد.

– داشتن دید چند جانبه‌ای یکی از الزامات انجام متره و برآورد حرفه‌ای می‌باشد.

– اصولاً فرآیند متره و مخصوصاً برآورد یک فرآیند دینامیکی است نه صرفاً چند محاسبه ساده.

– کار کردن و شناخت انواع قیمت‌ها قطعاً کمک بسیاری به انجام درست همه فرآیندهای برآوردی در همه مراحل پیمان می‌نماید.

بهای واحد ردیف­ های ستاره‌دار به روش آنالیز بها تعیین می ­شوند.

18. آنالیز بها

در واقع آنالیز بها، متره باز آیتم­ های فهرست‌بها می‌باشد. همان‌طور که قبلاً کم‌ و بیش اشاره شد بهای واحد هر آیتم فهرست‌بها از یک آنالیز بها یا یک متره باز به‌ دست‌ آمده است. به‌ این‌ ترتیب که هر آیتم در فهرست‌بها خود از چندین مرحله اجرایی تشکیل‌ شده است. درواقع به محاسبه بهای واحد ردیف‌ها براساس مقدار و قیمت عوامل و اجزای تشکیل‌دهنده آن ردیف از کار، آنالیزبها یا تجزیه‌بها گفته می‌شود. یک مترور حرفه‌ای باید یک آنالیزگر خوب هم باشد تا در مواردی ازجمله آیتم‌های ستاره‌دار یا قیمت جدید بتواند با تکیه ‌بر آنالیز بها، قیمت واحد آیتم موردنظر را محاسبه کند. عوامل تشکیل‌دهنده آنالیزبها شامل موارد زیر می‌باشد:

در ویدئو زیر در رابطه با آنالیز بها به صورت کامل صحبت شده است. اگر متوجه این موضوع نشده‌اید حتما یک بار این ویدئو را مشاهده کنید. این ویدئو تنها قسمت کوتاهی از دوره متره و برآورد سبزسازه است.

❓منظور از اینکه یک مترور خوب می­تواند سود بیشتری را به مجموعه پیمانکار برساند چیست؟ اصلاً مگر استفاده از جدول فهرست‌بها برای هر مترور تفاوتی دارد؟

در جواب باید گفت بله! اگر بخواهیم در قالب یک مثال، تفاوت یک مترور خوب و یک مترور مبتدی را شرح دهیم قسمتی از یک پروژه شهری مربوط به عملیات پی‌کنی پیاده ­رو (با زمین نرم) را در نظر بگیرید. در این علملیات به دلیل محدودیت مکانی، پیمانکار از بیل مکانیکی برای پی‌کنی استفاده کرده است.

❓به نظر شما برای برآورد کار انجام شده از کدام فصل باید استفاده شود؟

واضح است که از فصل سوم یعنی عملیات خاکی با ماشین. اما سؤالی که در ادامه مطرح می­شود این است که از کدام آیتم باید برای خاک‌برداری و حمل خاک استفاده کرد؟ اگر در اینجا با یک مترور بی‌دقت یا کم‌تجربه روبرو باشیم ممکن است مترور با استفاده از آیتم شماره 030103 برآورد را انجام دهد که بهای واحد آن 111500 ریال است.

اما اگر با یک مترور حرفه‌ای و باتجربه روبه‌رو باشیم چون به مقدمه فصل تسلط دارد قبل از هر چیز به سراغ الزامات گروه 5  از مقدمه فصل سوم فهرست‌بهای 1403خواهد رفت.

در اینجا مترور چون از محدودیت فضای کار برای ماشین ­های سنگین‌تر آگاه بوده و از این بند فهرست‌بها هم مطلع بوده است به سراغ بند 030501 خواهد رفت که بهای واحد آن 238500 ریال می‌باشد چیزی حدود 2.5 برابر سود بیشتر برای هر مترمکعب، بهتر است اینگونه بیان کنیم که از یک ضرر قابل توجه جلوگیری کرده است.

لازم به ذکر است که برای درک بهتر فهرست‌بها، در مقالات آینده نحوه‌ی متره و برآورد ساختمان آیتم‌های مختلف در پروژه‌های عمرانی به کمک فهرست‌بها کاملاً آموزش داده خواهد شد که در صورت نیاز می‌توانید به آن‌ها مراجعه نمایید.

19. معرفی فصول فهرست‌بهای ابنیه

همانطورکه در بخش‌های پیشین گفته شد فهرست‌بهای ابنیه یکی از فهارس‌بهای بسیار مهم در صنعت ساخت و ساز می‌باشد. این فهرست شامل برآورد قیمت هر واحد ساخت می‌باشد که در فصول متنوعی ارائه گردیده است. این فهرست‌بها از 28 فصل تشکیل شده است که هرکدام به نوبه خود دارای نکات بسیار مهم و کاربردی می‌باشند. در این قسمت از مقاله به معرفی هرکدام از فصول فهرست‌بها پرداخته می‌شود. به منظور اشنایی بیشتر با فصول فهرست‌بها برخی از نکات مهم و کاربردی هر فصل ارائه می‌شود اما برای آگاهی از تمام نکات مربوطه باید به الزامات مربوط به هر فصل رجوع شود.

1.19. عملیات تخریب و برچیدن

فصل اول فهرست‌بهای ابنیه، عملیات تخریب و برچیدن می‌باشد. نکته‌ای که در این فصل باید بدان توجه شود این است که فصل تخریب فصل سالم درآوردن نیست. به‌عبارت دیگر هدف از ارائه این فصل در فهرست‌بها تخریب یک سازه یا بخشی از یک سازه است از این‌رو هزینه این فصل خیلی پایین می‌باشد. در این فصل به مصالح سالم اشاره شده است که منظور از آن مصالح سالم در زمان تخریب می‌باشد. اگر براساس نظر کارفرما مصالح خاصی باید سالم خارج شود به‌دلیل صعوبت کار باید بصورت قیمت جدید محاسبه و پرداخت شود. برخی از نکات مهم الزامات عمومی و الزامات گروه‌های فصل اول در ادامه آورده شده است.

• براساس بند یک الزامات عمومی فصل اول بهای واحد ردیف‌های این فصل، برای انجام کار در هر ارتفاع، هر عمق، به هر شکل و هر موقعیت است و هیچ‌گونه بهای اضافه‌ای بابت صعوبت کار به استثناء آنچه که گفته شده است، قابل پرداخت نیست.
• در بند 2 از الزامات عمومی به مصالح حاصل از تخریب و برچیدن اشاره شده است. از این‌رو مصالح تفکیک شده متعلق به کارفرما می‌باشد مگر اینکه در متن قرارداد موضوع دیگری قید شود.
• در این فصل برای برخی از آیتم‌ها ضرایبی درنظر گرفته می‌شود که یک مهندس مترور حرفه‌ای با آگاهی از این ضرایب می‌تواند سود زیادی برای یک پیمانکار یا کارفرما به ارمغان آورد.
• گروه دوم فصل اول فهرست‌بها درمورد سوراخ‌کاری و شیارزنی می‌باشد. سوراخ و شیار متفاوت از یکدیگر می‌باشد. در سوراخ از یکطرف که نگاه کنی طرف دیگر قابل رؤیت می‌باشد اما شیار در یک سمت ایجاد می‌شود. باتوجه به صعوبت ایجاد سوراخ بهای واحد آن بیشتر از هزینه تخریب می‌باشد.

یکی از تغییرات بسیار اساسی فهارس‌بها تفکیک گروه‌های هر فصل می‌باشد. هدف از انجام این کار سهولت دسترسی به ردیف‌های موردنظر می‌باشد. تفکیک گروه‌های فصل اول فهرست‌بهای ابنیه به‌صورت زیر می‌باشد:

2.19. عملیات خاکی با دست

فصل دوم فهرست‌بها درمورد عملیات خاکی با دست می‌باشد. بطور کلی عملیات خاکی به‌وسیله ماشین‌آلات صورت می‌گیرد اما در برخی موارد به‌علت وجود محدودیت فضا، کم بودن محیط خاکبرداری و … این عملیات بصورت دستی انجام می‌شود. درصورتیکه در عملیات خاکی از ابزاری همچون چکش بادی یا برقی دستی، تخماق دستی، ویبراتورهای صفحه‌ای یا موتور دستی استفاده شود، جزو عملیات خاکی با دست به حساب می‌آید. یکی دیگر از اقداماتی که در این فصل انجام شده است، گروه‌بندی انواع زمین‌ها می‌باشد. از این‌رو گروه‌بندی انواع زمین عبارتند از:

طبقه‌بندی انواع زمین‌ها بهتر است در مرحله اولیه پیمان طبق گزارشات آزمایشگاه، بررسی و مشخص شود. باتوجه به نامشخص بودن این امر در بسیاری مواقع در حین اجرای عملیات اجرایی این کار با نظر دستگاه مشاور مشخص می‌شود.

نکته: درصورتیکه یک زمین متفاوت از گروه‌بندی‌های گفته شده باشد و یا تمام بافت آن سنگی باشد باید بصورت قیمت جدید تلقی شود.

گروه‌بندی فصل عملیات خاکی با دست فهرست‌بها ابنیه بصورت زیر می‌باشد:

نکته: منظور از رگلاژ کردن در گروه‌بندی یعنی یک بتن با عیار سیمان کم به منظور آماده‌سازی خاک برای اجرای آرماتوربندی استفاده می‌شود.

نکته: بانکت‌ها کانال‌ها یا شیارهای ممتد و منطقی هستند که در جهت عمود بر شیب دامنه ساخته می‌شود و وظیفه جمع‌آوری رواناب یا هدایت آن را به یک خروجی عمود بر شیب دامنه برعهده دارند. بطورکلی هدف از ساخت بانکت‌ها کنترل فرسایش، کنترل رواناب، افزایش رطوبت نسبی، ایجاد بستر رشد گیاه و … می‌باشد.

3.19. عملیات خاکی با ماشین

در فصل دوم فهرست‌بها به عملیات خاکی با دست پرداخته شد در این فصل به عملیات خاکی با ماشین پرداخته می‌شود. در این فصل نیز همانند فصل قبلی به گروه‌بندی خاک‌ها پرداخته شده است. گروه‌بندی این فصل بصورت زیر می‌باشد:

نکته: براساس گروه دوم جدول در برخی زمین‌های سنگی برای انجام عملیات کندن و تخریب از مواد سوزا، چکش هیدرولیکی و … استفاده می‌شود. حداکثر حجم کندن زمین در زمین‌های سنگی قابل پرداخت از ردیف 030201 محاسبه می‌شود. فرمول استفاده از این ردیف بصورت زیر می‌باشد:

مقدار دینامیت معادل برحسب گرم برای انواع پودرها در جدول ارائه شده است:

جدول 1- دینامیت معادل برای انواع مواد

نکته: براساس بند 9-1 گروه نهم جدول ارائه شده، زمین طبیعی یا خاک دکاپاژ شده (منظور از دکاپاژ یعنی از بین بردن ریشه نباتات) پس از کوبیده شدن توسط ابزار و ماشین‌آلات مخصوص مطابق با درصد تراکم کوبیدگی مقدار مشخصی نشست می‌کند. خاکی که باید جایگزین شود تا به تراز اولیه قبل از نشست بازگردد، خاک جانشین گفته می‌شود. ضخامت خاک جانشین براساس درصد کوبیدگی بصورت جدول می‌باشد:

جدول 2- ضخامت خاک جانشین براساس درصد کوبیدگی

نکته مهم این موضوع این است که درصورتیکه خاک نباتی برداشت شده از بستر بیش از 15 سانتی‌متر باشد، 60 درصد مقادیر محاسبه شده درنظر گرفته می‌شود.:

جدول 3- ضخامت خاک جانشین براساس درصد کوبیدگی

نکته: مطابق بند دوم گروه نهم جدول درصورتیکه ضخامت قشرهای خاک یا توونان ریخته شده، پس از کوبیده شدن بیشتر از 15 سانتی‌متر باشد، نسبت به ردیف‌های 030901 تا 030904 کسربهایی منظور می‌شود؛ زیرا هرچقدر ضخامت بیشتر باشد صعوبت کار کمتر است. کسربهای درنظر گرفته شده به شرح زیر می‌باشد:

جدول 4- ضخامت قشرهای خاکریزی و کسربهای مربوطه

نکته: به مجموع سنگ‌های آبرفتی به‌دست آمده از بستر رودخانه که به‌طور مستقیم از محل قرضه که اکثرا رودخانه می‌باشد، برداشت شده و در لایه‌های زیرین زیرسازی مورد استفاده قرار می‌گیرد مخلوط رودخانه‌ای یا  توونان گفته می‌شود.

4.19. عملیات بنایی با سنگ

فصل چهارم فهرست‌بهای ابنیه درمورد عملیات بنایی با سنگ می‌باشد. براساس الزامات عمومی این فصل اندازه و وزن یک قطعه سنگ در حدودی می‌باشد که یک کارگر توانایی حمل آن را داشته باشد و سنگ‌های بزرگ خارج از آن حدود را شامل نمی‌شود. گروه‌بندی فصل چهارم فهرست‌بها به شرح زیر می‌باشد:

نکته: در گروه سوم این فصل در ردیف 040301 بندکشی از نوع ماسه بادی و سیمان پیش‌بینی شده است . لذا درصورتیکه نوع ملات تغییر یابد، باید بصورت آیتم جدید پیش‌بینی شود.

نکته: در ردیف‌های گروه چهارم از این فصل درصورتیکه براساس مشخصات فنی نیاز به اجرای فرش کف با شیب بیش از 20 درصد باشد، ردیف‌های مربوطه با اعمال ضریب 1.06 محاسبه می‌شود.

5.19. قالب‌بندی غیر فولادی

قالب‌ها به‌وسیله برخی ابزار (چوبی یا فولادی) ساخته می‌شوند که داخل آن‌ها ازطریق بتن یا سایر موارد مشابه پر می‌شوند تا با گذشت مدت زمان مشخصی سفت گردد. این قالب‌ها اصولاً یا بصورت موقت یا بصورت دائمی ساخته می‌شوند. قالب موقت یک قالب قابل استفاده مجدد می‌باشد که پس از شکل گرفتن بتن و سفت شدن آن، برداشته شده و در محل دیگری مجدد مورداستفاده قرار می‌گیرد. قالب‌های دائمی بصورت دائم در محل خود باقی می‌مانند و برداشته نمی‌شوند. فصل پنجم فهرست‌بهای ابنیه درمورد قالب‌بندی غیرفولادی می‌باشد. برخی از مزایا و معایب قالب‌بندی غیرفولادی عبارتند از:

نکته 1: سطح داخلی تخته‌های مورد استفاده در قالب‌بندی چوبی باید کاملاً صاف و یکدست باشند.

نکته 2: برای صاف شدن سطح ستون‌های نمایان، می‌توان جدار داخلی قالب را با استفاده از صفحات تخته چند لایه، صفحات پلاستیکی و نظایر آن‌ها پوشاند.

نکته3: به منظور ثابت نگه داشتن پای قالب چوبی بتن، از پاشنه بتنی یا رامکا به ارتفاع 10 تا 15 سانتی‌متر استفاده گردد.

امروزه به‌دلایلی همچون عدم استفاده زیاد از قالب‌های غیرفولادی، پایین بودن مقاومت درمقابل رطوبت و آب و … استفاده از های چوبی توصیه نمی‌شود اما بطور کلی در پروژه‌ها نحوه انتخاب نوع قالب (غیرفولادی یا فولادی) باید به پیشنهاد مهندس مشاور و تصویب کارفرما انجام شود. در زمان اندازه‌گیری قالب‌بندی‌ها، آن قسمت از سطوحی که در تماس با بتن می‌باشد، ملاک محاسبه قرار می‌گیرد. در ردیف‌های فصل چهارم هزینه اقلامی همچون پشت‌بند(به منظور جلوگیری از در رفتن قالب در زمان بتن‌ریزی استفاده می‌شود.)، چوب‌بست و داربست، باز کردن قالب، ماده رهاساز (جهت سهولت در خارج کردن محصول از قالب و قالب‌گیری سریع)، تراشیدن و صاف کردن سطح قالب چوبی، تمیز کردن واجرای کامل کار، در هر ارتفاع، درنظر گرفته شده است. گروه‌بندی فصل قالب‌بندی غیر فولادی به‌صورت زیر می‌باشد:

نکته: درصورتیکه برای اجرای بتن پشت جداول پیش‌ساخته یا درجا از قالب‌بندی چوبی استفاده شود، وجه خارجی کف‌سازی‌های بتنی یا بتن مگر با تأیید مهندس مشاور، بهای ردیف 050102 منظور می‌شود.

نکته: ارتفاع بتن مگر در زیر فونداسیون‌ها بسیار کم می‌باشد، معمولاً از قالب‌های چوبی استفاده می‌کنیم و هیچ موقع از قالب فلزی استفاده نمی‌شود.

نکته: قالب وافل یک قطعه پلاستیکی در ابعاد و اشکال هندسی مشخص است که برای حذف بتن ناکارآمد در دال‌های بتنی استفاده می‌شود. منظور از بتن ناکارآمد بتنی که تحت تنش فشاری نیست و هیچ عضو کششی میلگرد را هم در خود نگه نمی‌دارد. حذف این بتن به لحاظ اقتصادی از یک طرف و به لحاظ سبک‌سازی سازه و کاهش جذب انرژی لرزه‌ای نیز بسیار اهمیت دارد. قالب مجوف یکی دیگر از قالب‌هایی است که امروزه مورد استفاده قرار می‌گیرد. قالب مجوف دارای حفراتی در داخل خود می‌باشد که از این حفرات برای اهداف متنوعی در ساختمان‌سازی استفاده می‌شود. قالب یوبوت و کوبیاکس جزو قالب‌های مجوف می‌باشد. تفاوت عمده قالب وافل با قالب‌های مجوف در دفعات استفاده از آن‌ها می‌باشد. قالب‌های یوبوت و کوبیاکس در درون دال جای می‌گیرند و پس از بتن‌ریزی حفراتی را درون دال ایجاد می‌کنند و قابل استفاده مجدد نیستند. اما قالب وافل به‌گونه‌ای طراحی شده است که پس از اجرای بتن و سخت شدن آن قابل جداسازی و استفاده مجدد در جای دیگر می‌باشد.

شکل 9- انواع سقف

6.19. قالب‌بندی فولادی

براساس بند 1 الزامات عمومی منظور از قالب فولادی قالبی است که از ورق، توأم با انواع پروفیل‌های فولادی ساخته شده باشد. قالب فولادی می‌تواند بصورت گسترده (دارای سطح وسیع) یا قالب مونتاژ شده مدولار (قالبی که از اندازه و مقیاس معین ساخته شده است.) باشد. در این فصل نیز همانند فصل پنجم سطوحی از قالب که در تماس با بتن است، ملاک محاسبه قرار می‌گیرد. به قالب‌هایی که ابعاد آن‌ها، مضربی از عدد 5 باشد استاندارد فلزی گفته می‌شود. البته ناگفته نماند در برخی مواقع هیچ کدام از ترکیبات قالب‌های مدولار نمی‌توانند قال‌بندی موردنظر را پوشش دهند در چنین مواقعی از ترکیبی استفاده می‌شود که فاصله باقی‌مانده را به حداقل برساند، این فاصله همیشه کمتر از 10 سانتی‌متر است برای پوشش این فاصله از قالب پرکننده‌ای به نام فیلر استفاده می‌شود. گروه‌بندی فصل قالب‌بندی فولادی بصورت زیر می‌باشد:

نکته: قالب فلزی بتنی به دفعات قابل استفاده می‌باشد و عمر مفید قالب بتن مدولار بستگی به نگهداری قالب فلزی بتنی دارد. درصورت پرتاب نکردن و عدم سقوط قالب بتن از ارتفاع، حداقل تا 60 مرتبه بدون تغییر شکل و اعوجاج قابل استفاده می‌باشند.

نکته: امروزه برای قالب‌بندی دیوارهای بتنی از روش‌های مدرن و جدید استفاده می‌شود. برخی از روش‌های قالب‌بندی دیوار به شرح زیر می‌باشد:

ب) روش لغزنده: در این روش قالب بتن را بصورت پیوسته و پس از هر مرتبه بتن‌ریزی به کمک جک‌های هیدرولیکی و درحالیکه دو جداره قالب به بتن ریخته شده قبلی چسبیده است به سمت بالا می‌کشند. این روش برای ساختن سازه‌هایی نظیر منابع آب، هسته مرکزی، ساختمان‌های چند طبقه یا سیلوها روش مناسبی است.

شکل 10- نمونه قالب لغزنده

نکته: از آنجاییکه روش لغزنده بصورت پیوسته انجام می‌شود برای استفاده هرچه بهتر و اقتصادی‌تر از قالب و جلوگیری از وقفه کار نیاز به برنامه‌ریزی دقیق و آماده کردن وسایل و امکانات لازم نظیر تعیین ساعت کار کارگران در مراحل مختلف، فراهم کردن نور مصنوعی کافی برای کار در شب و تهیه و حمل و ریختن به موقع بتن دارد.

الف) روش بالارونده: ازجمله ویژگی‌های خوب این روش قالب‌بندی که برای دیوارهای نسبتاً بلند استفاده می‌شود، تعداد دفعات بیشتر استفاده از قالب و سرعت عمل آن است. در اولین دفعه استفاده از قالب دو دیواره قالب با تکیه به پاخور بتنی (رامکا) بصورت معکوس قرار می‌گیرد. پس از ریختن بتن و سخت شدن آن، قسمت‌های داخلی قالب را تا حد نهایی بتن ریخته شده بالا می‌برند و پس از محکم کردن آن قسمت دوم، دیوار را بتن‌ریزی می‌کنند. پس از سخت شدن بتن، قالب را باز کرده و نظیر دفعه اول عمل می‌کنند. عمل قالب‌بندی و بتن‌ریزی را به همین ترتیب تا انتهای کار و اتمام بتن‌ریزی دیوار ادامه می‌دهند.

شکل 11- نمونه قالب بالارونده

نکته: برای بتن‌ریزی سقف‌ها از روش میز پرنده استفاده می‌شود. از مزایای استفاده از این روش می‌توان به سهولت و سرعت بالا در عمل بتن‌ریزی سقف اشاره کرد.

نکته: قالب‌بندی تونلی روشی است که در آن کل اجزای سازه نظیر سقف‌ها و دیوارها بصورت یکپارچه قالب‌بندی شده و بتن‌ریزی صورت می‌گیرد.

7.19. کارهای فولادی با میلگرد

فصل هفتم فهرست‌بهای ابنیه به کارهای فولادی با میلگرد اختصاص داده شده است. در این فصل ردیف‌هایی که پرداخت بهای آن‌ها براساس وزن صورت می‌گیرد، وزن کار طبق ابعاد درج شده در نقشه یا دستورکارها براساس جدول‌های استاندارد یا جدول‌های کارخانه سازنده محاسبه و منظور می‌شود. گروه‌بندی این فصل بصورت زیر می‌باشد:

نکته: در ردیف 070616 به فولاد کربنی CK45 اشاره شده است. منظور از CK45،  دسته‌ای از فولادهای غیر آلیاژی و عملیات حرارتی می‌باشد که در استاندارد DIN آلمان نیز وجود دارد. این فولاد از دسته فولادهای متوسط کربن بوده که دارای ترکیب شیمیایی 0.45 کربن، 0.25 سیلیسیم و 0.65 منگنز می‌باشد. CK45 جزو فولادهایی می‌باشد که در دمای 650-700 آنیل و در دمای 850-1100 تحت عملیات فورجینگ قرار می‌گیرند و در شرایط یکنواخت‌سازی، کار سرد، آب‌دهی و برگشت‌دهی به کار می‌رود.

8.19. بتن درجا

فصل بتن درجا یکی از مهم‌ترین فصول فهرست‌بهای ابنیه می‌باشد. بتن درجا درواقع نقطه مقابل بتن پیش‌ساخته می‌باشد؛ زیرا در این روش تمامی مراحل ساخت، آماده‌سازی و اجرای بتن‌ریزی در محل سازه صورت می‌گیرد. در روش بتن درجا تمامی تجهیزات و امکانات موردنیاز جهت تهیه بتن به محل پروژه انتقال داده می‌شود. استفاده از بتن درجا موجب کاهش هزینه حمل و نقل و عمل‌آوری سریع می‌شود. در تمام ردیف‌های فصل هشتم منظور از سیمان، سیمان پرتلند (معمولا سیمان پرتلند نوع دو) می‌باشد. درصورتیکه از سیمان‌های نوع دیگر در اسناد مناقصه و پیمانکار استفاده شود تفاوت قیمت در قیمت پیشنهادی باید درنظر گرفته شود.

نکته: براساس بند 5 الزامات عمومی فصل هشتم درصورت اجرای بتن نمایان (بتن Expose) اضافه‌بهایی در این فصل شامل نمی‌شود.

نکته: مطابق بند 6 الزامات عمومی فصل درصورتیکه حجم حفره‌های جاگذاری شده در بتن 0.05 متر مکعب یا کمتر باشد، در زمان اندازه‌گیری از حجم بتن کسر نمی‌گردد. به‌عنوان مثال درصورتیکه حجم حفره 0.06 باشد باید از حجم بتن کسر گردد.

گروه‌بندی فصل بتن درجا در جدول زیر آورده شده است:

نکته: در این فصل ملاک پرداخت هزینه بتن به‌صورت زیر می‌باشد:

تفاوت دو روش پرداخت هزینه بتن عبارتند از:

نکته: اگر بتن‌ریزی تیر، شناژ و سقف با شیب بیش از 20 درصد نسبت به افق صورت بگیرد، به بهای ردیف‌های 080301 یا 080302 ضریب 1.50 اعمال می‌شود.

نکته: در ردیف‌های 080101 و 080102 استفاده از ویبراتور، نیروی انسانی و ماشین‌آلات پیش‌بینی نشده است. درصورتیکه براساس مشخصات فنی و خصوصی پیمان نیاز به تراکم باشد هزینه‌های تراکم نیز باید درنظر گرفته شود. علاوه‌بر این موارد هزینه بتن اضافی ناشی از تراکم بتن نیز در این ردیف‌ها درنظر گرفته نشده و باید در زمان متره و برآورد به این موارد توجه شود.

نکته: بطورکلی بتن‌پاشی به دو روش خشک و تر انجام می‌پذیرد. در روش تر بتن آماده به داخل پمپ شاتکریت ریخته می‌شود و بعد از انتقال به داخل لوله با استفاده از ابزار مربوطه (همچون افشانک) به سطح کار پاشیده می‌شود. به‌عنوان مثال از این روش در تری‌دی پنل‌ها استفاده می‌شود. در روش خشک، مصالح بصورت خشک توسط هوا به محل نازل هدایت می‌شود و سپس آب موردنیاز شاتکریت نیز در مرحله آخر و در حین خروج مواد از سر نازل به آن اضافه می‌شود. از این روش در نیلینگ و آنکراژ استفاده می‌شود. ردیف‌های 080701 و 080702 بهای واحد مربوط به این دو نوع روش بتن‌پاشی می‌باشد.

نکته: منظور از ژل میکروسیلیس در ردیف 080801 محصولی است که برای آب‌بندی و پایایی بتن استفاده می‌شود. از این ماده در محل‌هایی همچون مخازن، تصفیه‌خانه‌ها و دیوارهای اطراف استخر استفاده می‌شود.

9.19. کارهای فولادی سنگین

فصل نهم فهرست‌بهای ابنیه، کارهای فولادی سنگین می‌باشد. در این فصل سه نوع فولاد وجود دارد که عبارتند از:

گروه‌بندی فصل کارهای فولادی سنگین بصورت زیر می‌باشد:

نکته: درصورتیکه در ردیف‌ها برای یک اتصال جوشکاری پیش‌بینی شده باشد اما در زمان اجرا از پیچ و مهره استفاده شود، در اینصورت یک کسری برای جوش باید درنظر گرفته شود چون جوش انجام نشده است.

نکته: در ردیف‌های 090801 و 090802 به بعد مؤثر جوش اشاره شده است:

نکته: در ردیف‌ 090602 به افزایش ارتفاع جان تیرآهن به روش لانه زنبوری با استفاده از ورق اشاره شده است. در این روش برای تغییر ارتفاع جان تیرآهن ورق‌هایی در بین دو تیکه تیرآهن قرار گرفته و سپس جوش می‌شود که نتیجه آن تغییر حفره‌های شش ضلعی لانه زنبوری به حفره‌های هشت ضلعی می‌باشد.

نکته: در آیتم 091601 به دستگاه جیگ اشاره شده است. منظور از جیگ دستگاهی است که برای نگهداری قطعه جهت انجام عملیاتی همچون برشکاری استفاده می‌شود. جیگ‌ها نه‌تنها قطعه کار را نگه میدارد بلکه ابزار برش را برای انجام کار راهنمایی می‌کند.

10.19. سقف تیرچه و بلوک

ازجمله سقف‌هایی که در صنعت ساختمان‌سازی بسیار مورد استفاده قرار می‌گیرد، سقف تیرچه و بلوک می‌باشد. این سقف درواقع یک دال یک‌طرفه می‌باشد که در ساخت سازه‌های چند طبقه مورد استفاده قرار می‌گیرد. فصل دهم فهرست‌بها ابنیه درمورد سقف تیرچه بلوک می‌باشد. گروه‌بندی این فصل به‌صورت زیر می‌باشد:

نکته: براساس بند 8 الزامات عمومی این فصل مقاومت فشاری مشخصه بتن سقف تیرچه و بلوک، 20 مگا پاسکال و بتن پاشنه تیرچه بتنی، 25 مگا پاسکال می‌باشد.

نکته: درصورتیکه سقف‌های تیرچه و بلوک به‌صورت شب‌دار اجرا شود، به بهای واحد ردیف‌های اجرای سقف، 15 درصد است.

نکته: مطابق بند 13 الزامات عمومی فصل دهم درصورتیکه تیرچه‌گذاری به‌صورت مضاعف (دوبل) اجرا شود، به ردیف‌های اجرای سقف، 15 درصد اضافه می‌شود.

نکته: بلوک‌های بتنی به شکل‌های توخالی در اندازه‌های مختلف ساخته می‌شوند. مصالحی که برای ساخت این نوع بلوک‌ها استفاده می‌شود، ملات ماسه و سیمان می‌باشد.

نکته: بلوک سفالی به شکل توخالی و در اندازه‌های مختلف تولید می‌شوند. مصالح مصرفی در ساخت این بلوک‌ها، خاک رس می‌باشد.  ‌

11.19. آجرکاری و شفته‌ریزی

آجرکاری و شفته‌ریزی ازجمله کارهایی می‌باشد که در کارهایی بنایی به وفور مشاهده می‌شود. فصل یازدهم فهرست‌بهای ابنیه درمورد آجرکاری و شفته‌ریزی می‌باشد. آجرها نیز همانند سایر مصالح دارای انواع مختلفی هستند که برای تشخیص کیفیت آجرها به برخی آیتم‌ها باید توجه شود که عبارتند از:

نکته: ابعاد آجر فشاری در این فصل  سانتی‌متر می‌باشد. نمای را کله‌نما و نمای  را راسته‌نما می‌گویند.

نکته: اگر اجرای دیوار یا نماچینی در ضخامت یک آجر و کمتر، نسبت به محور قائم دارای قوس باشد، بابت سطحی که در قوس انجام می‌شود، 30 درصد به بهای ردیف مربوطه اضافه می‌شود.

گروه‌بندی فصل آجرکاری و شفته‌ریزی بصورت جدول زیر می‌باشد:

نکته: منظور از شفته‌ریزی در گروه نهم عبارت است از خاک، شن و آهک که به نسبت 200 تا 250 کیلوگرم گرد آهک را در مترمکعب خاک مخلوط می‌کنند و گاهی هم در محل‌هایی که احتیاج باشد پاره‌سنگ به آن اضافه می‌کنند. شفته را در پی می‌ریزند و پس از اینکه ارتفاع شفته به 30 سانتی‌متر رسید آن را در یک سطح افقی هموار می‌کنند و یک روز آن را به حالت خود می‌گذارند تا آب آن یا در زمین فرو رود یا تبخیر گردد سپس با وزنه سنگینی می‌کوبند که به آن تخماق می‌گویند، پس از اینکه خوب کوبیده شد دوباره شفته را به ارتفاع 30 سانتی‌متر شروع می‌کنند و عمل اول را انجام می‌دهند. تکرار این عمل تا پر شدن پی ادامه دارد.

نکته: نسبت‌های حجمی و عیار ملات‌های مندرج در این فصل بصورت جدول زیر می‌باشد:

جدول 5- نسبت‌های حجمی و عیار ملات‌های مندرج در فصل یازدهم

نکته: مواردی که در ردیف‌های این فصل بسیار مهم می‌باشد و باید به آن‌ها توجه شود شامل موارد زیر است:

12.19. بتن پیش‌ساخته و بلوک‌چینی

بتن پیش‌ساخته شکلی از بتن می‌باشد که که در محیط کنترل شده همچون کارخانه ساخته می‌شود. برای ساخت این بتن‌ها از قالب‌های قابل استفاده مجدد استفاده می‌شود. بتن پیش‌ساخته برای اجزای سازه‌ای همچون پانل‌های دیواری، تیرها، ستون‌ها، کف‌ها و … مورد استفاده قرار می‌گیرند. گروه‌بندی فصل دوازدهم به‌صورت زیر می‌باشد:

نکته: براساس الزامات گروه سوم درصورتیکه برای نصب لوله‌های سیمانی و بتنی پیش‌ساخته نیاز به آبکشی با تلمبه موتوری باشد، به بهای ردیف مربوطه ضریب 1.07 اعمال می‌شود.

نکته: منظور از حلقه سیمانی پیش‌ساخته (کول) قطعه‌ای ساخته شده از ملات سیمان یا بتن می‌باشد که برای حفظ و جلوگیری از ریزش چاه مورد استفاده قرار می‌گیرد. این حلقه‌ها در میله‌ی استوانه‌ای چاه و همچنین انباره چاه جای‌گذاری می‌شود. ازجمله انواع کول‌ها، کول تخم‌مرغی و کول گرد می‌باشد که در فهرست‌بها کول گرد بصورت قیمت جدید می‌باشد.

شکل 12- نمونه‌ای از کول‌های تخم‌مرغی و مشخصات ابعادی

نکته: منظور از پانل‌های دیواری بتن پیش‌ساخته از بتن سبک در ردیف  120820 پانل‌هایی می‌باشد که با استفاده از مصالح دانه سبک و به کمک ماشین‌آلات مدرن اکسترودر تحت فشار بوده و پیوسته در ابعاد متفاوت تولید می‌شود. مزایای پانل‌های دیواری بتن سبک شامل موارد زیر می‌باشد:

13.19. عایق‌کاری رطوبتی

وجود رطوبت در قسمت‌های مختلف سازه می‌تواند موجب فرسودگی سازه شده و صدمات جدی را به سازه وارد کند. برای آب‌بندی کردن بخش‌های مختلف ساختمان از عایق رطوبتی استفاده می‌شود. عایق رطوبتی در هر قسمتی از سازه که ممکن است آب به آن‌جا نفوذ کند اجرا می‌شود. فصل دوازدهم فهرست‌بهای ابنیه درمورد عایق‌کاری رطوبتی می‌باشد. براساس بند یک الزامات عمومی، مقدار هم‌پوشانی باید به اندازه‌ای که در مشخصات فنی تعیین شده است انجام شود و درصورتیکه مقداری برای آن تعیین نگردد، 10 سانتی‌متر درنظر گرفته می‌شود. مبناط اندازه‌گیری در این سطوح، سطح ظاهری عایق‌کاری شده می‌باشد و بابت هم‌پوشانی هزینه جداگانه‌ای درنظر گرفته نمی‌شود. گروه‌بندی این فصل بصورت زیر می‌باشد:

نکته: در رابطه با این فصل بطورکلی دو نوع سطح وجود دارد که به‌صورت زیر می‌باشد:

1) سطوح توالت، حمام و پی

2) سایر سطوح شامل پشت‌بام، استخر، دیوارهای زیرزمینی و آشپزخانه

نکته: براساس بند یک الزامات گروه دوم مقدار قیر مورد مصرف در ردیف‌های این گروه برای یک متر مربع عایق‌کاری رطوبتی بصورت زیر می‌باشد:

جدول 6- مقدار قیر مورد مصرف

14.19. عایق‌کاری حرارتی و پوشش‌های مقاوم در برابر آتش

عایق حرارتی پوششی است که برای جلوگیری از انتقال و هدر رفت گرما در ساختمان‌ها و صنایع مختلف کاربرد دارد. فصل چهاردهم فهرست‌بها ابنیه درمورد عایق‌کاری حرارتی و پوشش‌های مقاوم در برابر آتش می‌باشد. گروه‌بندی این فصل به‌صورت زیر می‌باشد:

نکته: براساس بند 4 گروه هفتم این فصل اضافه‌بهای درنظر گرفته شده برای زمانیکه مدت زمان مقاومت در برابر آتش بیش از 60 دقیقه باشد، بصورت زیر می‌باشد:

جدول 7- اضافه‌بها به ازاء هر 30 دقیقه مازاد بر 60 دقیقه

نکته: براساس بند 5 از گروه هفتم فصل چهارده، هزینه درنظر گرفته شده برای اجرای پوشش مقاوم در برابر آتش روی سطوح فولادی با مقاطع توخالی بصورت جدول زیر می‌باشد:

جدول 8- هزینه اجرای پوشش مقاوم در برابر آتش

نکته: منظور از ضریب مقطع، نسبت محیط قسمتی از قطعه فولادی که در معرض آتش قرار دارد به سطح مقطع قطعه فولادی گفته می‌شود.

براساس فرمول ضریب مقطع هرچقدر محیط مقطع موردنظر زیاد باشد آن جسم تحت حرارت بیشتری قرار می‌گیرد. ازطرفی هرچقدر مساحت مقطع موردنظر زیاد باشد حرارت زیادتری برای بالا بردن دما نیاز می‌باشد.

نکته: در ردیف‌های 140711، 140712، 140713، 140714، 140715 و 140716 منظور از پایه سیمانی یا پایه گچی چسباننده‌های هیدرولیکی هستند که در این اندودها مورد استفاده قرار می‌گیرد.

نکته: منظور از دمای بحرانی در ردیف‌های 140711 تا 140716 دمایی می‌باشد که در آن دما عضو نمی‌تواند نیروهای وارده را تحمل کند و عضو قادر به ادامه عملکرد اصلی خویش نمی‌باشد.

نکته: در ردیف 140717 زمانیکه دمای بحرانی فولاد افزایش می‌یابد، کسربها درنظر گرفته می‌شود؛ زیرا در شرایطی که دمای بحرانی افزایش می‌یابد (به‌عنوان مثال از 550 درجه به 620 درجه) به معنی مقاومت بیشتر فولاد در برابر گرما می‌باشد. هرچقدر مقاومت فولاد بیشتر شود نیاز به اندود کمتر است. از این‌رو ضخامت اندود در دمای 620 درجه کمتر از ضخامت آن در دمای 550 درجه می‌باشد.

15.19. کارهای آزبست سیمان

از سال 1393 فصل پانزدهم فهرست‌بها ابنیه حذف شده است.

16.19. کارهای فولادی سبک

فصل شانزدهم فهرست‌بها ابنیه درمورد کارهای فولادی سبک می‌باشد. منظور از کارهای فولادی سبک چهارچوب در و پنجره، آبروها، لوله‌ها و… می‌باشد. فولادی که در این فصل مدنظر می‌باشد فولاد نرم معمولی مانند St37 می‌باشد. براساس بند دوم الزامات عمومی این فصل بابت مواردی همچون جوش‌کاری، برش‌کاری، پرچ‌کاری، سوراخ‌کاری، بستن پیچ و مهره و همچنین سنگ زدن اضافه بهایی درنظر گرفته نمی‌شود. همچنین براساس بند 4 این بخش در ردیف‌های مرتبط به در و پنجره مبنای پرداخت در و پنجره وزن آن‌ها بدون وزن یراق‌آلات می‌باشد و هزینه نصب و جاسازی یراق‌آلات از هرنوع، در بهای ردیف‌ها منظور شده است. گروه‌بندی فصل شانزدهم به‌صورت زیر می‌باشد:

نکته: براساس بند سوم الزامات گروه سه هیچگونه بهای اضافه‌ای بابت شکل مقطع آبرو همچون دایره‌ای، مکعبی، مثلثی و سایر مقاطع منظور نمی‌گردد.

نکته: مطابق بند پنجم گروه ششم این فصل، حداقل وزن مخصوص پلی‌استایرن در ردیف 160601 برابر 15 کیلوگرم بر متر مکعب و در ردیف 160602 برابر 20 کیلوگرم می‌باشد. در شرایطی که براساس مشخصات فنی، وزن مخصوص بیشتر از موارد ذکر شده در این بند باشد، برای هر کیلوگرم بر مترمکعب اضافه، به بهای ردیف‌های گفته شده 1.5 درصد اضافه می‌شود.

نکته: منظور از ضخامت دیوار در ردیف 160608، ضخامت بتن اجرا شده و ضخامت دیوار در ردیف 160609، همان ضخامت صفحه پلی‌استایرن است. منظور از ارتفاع دیوار در ردیف 160608 بدین صورت است که برای دیوار روی شالوده، از تراز روی شالوده تا تراز بالای دیوار و برای سایر طبقات، از تراز کف سازه‌ای همان طبقه تا تراز بالای دیوار (زیر سقف) می‌باشد. ارتفاع دیوار در ردیف 160609 از تراز کف دیوار تا تراز بالای دیوار درنظر گرفته می‌شود. حداقل وزن مخصوص پلی استایرن مصرفی در ردیف 160608 برابر 30 کیلوگرم بر متر مکعب و ردیف‌های 160609 و 160610 برابر 20 کیلوگرم بر مترمکعب می‌باشد. درصورتیکه طبق مشخصات فنی وزن مخصوص بیشتر از موارد ذکر شده باشد، بابت هر کیلوگرم بر متر مکعب اضافه، 2.5 درصد به بهای ردیف‌های مربوطه اضافه می‌شود.

نکته: اگر شیب سقف بتنی با قالب پانلی ماندگار 10 تا 30 درصد باشد به ردیف‌های مربوط به اجرای سقف 5 درصد اضافه بها تعلق می‌گیرد اما برای شیب کمتر از 10 درصد اضافه‌بهایی درنظر گرفته نمی‌شود.

نکته: ردیف 160701 برای اجرای دیوارهای غیرباربر فولادی سرد نورد شده گالوانیزه و ردیف 160703 برای اجرای دیوارهای پانلی باربر فولادی سرد نورد شده گالوانیزه می‌باشد. در این ردیف‌ها بهای تمامی قطعات فولادی سرد نورد شده همچون قطعات پشتیبان و تقویتی در سازه گالوانیزه برای نصب رادیاتور، خروجی هواکش تهویه، دریچه بازدید، تأمین درز انقطاع و یا در مواردی که در سازه گالوانیزه از دو ردیف استاد (اعضای افقی) استفاده شده باشد، از همان ردیف محاسبه می‌شود. توجه شود که در این ردیف‌ها نمی‌توان بهای پیچ و پرچ را ازطریق وزن‌گیری به‌دست آورد بلکه باید به‌صورت عددی همانطورکه در آنالیزبها آمده است، به‌دست آورد.

17.19. کارهای آلومینیومی

فصل هفدهم فهرست‌بها ابنیه درمورد کارهای آلومینیومی می‌باشد. این فصل درمورد در، پنجره، پوشش سقف، پانل ساندویچی، کامپوزیتی و… می‌باشد. از مهم‌ترین ویژگی‌های پروفیل آلومینیومی می‌توان به شکل‌پذیر بودن آن اشاره کرد. به‌دلیل داشتن خاصیت انعطاف‌پذیری جایگزین آهن شده است. ازجمله سایر ویژگی‌های پروفیل‌های آلومینیومی می‌توان به وزن سبک و مناسب، زیبایی، رنگ روشن، استحکام و مقاومت بالا اشاره کرد. در ردیف‌های این فصل هزینه مربوط به تهیه و مصرف پرچ، پیچ و مهره، رول پلاک، نوارهای لاستیکی و نظایر آن در قیمت‌های واحد منظور شده است و هزینه اضافی بابت اضافه وزن یا اضافه ابعاد مازاد بر ابعاد موجود در نقشه‌ها لحاظ نمی‌شود. همچنین هزینه دستمزد نصب و جاسازی یراق‌آلات در بهای واحد لحاظ شده است.

منظور از زیرسازی در این فصل‌، سازه‌ای می‌باشد که نقش نگهدارنده قطعه موردنظر را دارد و حد فاصل آن قطعه با بدنه کار، قرار می‌گیرد. در ردیف‌های این فصل باید به این نکته توجه شود که در اندازه‌گیری پانل‌های ساندویچی، کامپوزیتی و سقف‌های کاذب آلومینیومی، سطوح جاسازی شده یا بازگذاشته شده به منظور نصب چراغ‌ها، دریچه‌های تأسیساتی و … که مساحت آن‌ها کمتر از 0.25 متر مربع است کسری صورت نمی‌گیرد اما هزینه جاسازی باید گرفته شود. گروه‌بندی فصل هفدهم به‌صورت زیر می‌باشد:

نکته: درمورد ردیف‌هایی که واحد آن‌ها برحسب متر مربع است، قطعات اتصالی، در بهای ردیف منظور شده و پرداخت جداگانه‌ای درنظر گرفته نمی‌شود.

نکته: عمل آنادایزینگ به عملی اطلاق می‌شود که در آن یک لایه نازک اکسیدی بر روی قطعات آلومنیوم شکل می‌گیرد که باعث افزایش مقاومت فلز در برابر خوردگی می‌شود. ازجمله مزایای آنادایز کردن می‌توان به افزایش مقاومت در برابر خوردگی، افزایش قدرت چسبندگی رنگ‌ها، افزایش قابلیت آبکاری رنگ‌ها، ایجاد نمای ظاهری مناسب جهت تزیینات و افزایش مقاومت سایشی اشاره کرد. زمانیکه مقاومت آلومینیوم برای انجام کار موردنظر ما کم باشد برای افزایش مقاومت آن عمل آنادایز را روی آن اعمال می‌کنیم. در این فصل پوشش آنادایز کارهای آلومینیومی غیر رنگی درنظر گرفته شده است و درصورت رنگی بودن پوشش آنادایز، بهای آن از ردیف 170605 منظور می‌شود.

نکته: براساس بند سوم گروه اول فصل هفدهم ردیف‌های گروه‌ اول شامل انواع در و پنجره‌های یک‌جداره، دوجداره، کشویی، لولایی و مانند آن می‌شود و اضافه‌بهایی بابت این موضوع در نظر گرفته نمی‌شود.

نکته: مبنای اندازه‌گیری ردیف 17011، وزن مقطع پروفیل آلومینیومی در و پنجره همران با نوار و مواد عایق‌کننده بوده و بابت این موضوع اضافه بهایی درنظر گرفته نمی‌شود.

نکته: در ردیف 170305، فلاشینگ به درزبندی و آب‌بندی محل برخورد بام‌های شیب‌دار با دیوارهای قائم نظیر دیوار همسایه، دیوار دودکش، دست‌انداز، محل عبور هواروها و دودروها و نظایر آن با استفاده از ورق آلومینیومی گفته می‌شود.

نکته: براساس بند سوم گروه دهم فصل هفدهم پانل‌های ساندویچی و ورق‌های کامپوزیت برحسب سطح ورق نصب شده و نمایان اندازه‌گیری می‌شود. همپوشانی و خم‌شدگی ورق و نظایر آن در بهای ردیف‌ها درنظر گرفته شده است.

18.19. اندودکاری و بندکشی

فصل هجدهم فهرست‌بهای ابنیه درمورد اندودکاری و بندکشی می‌باشد. بطورکلی ملات اندودکاری مخلوطی از یک یا چند چسباننده معدنی، سنگدانه، آب و گاهی مواد افزودنی می‌باشد که برای اندودکاری و بندکشی استفاده می‌شود. بندکشی به دو صورت توخالی و توپر انجام می‌شود. در بندکشی به روش توخالی حداقل یکی از پاهای بندکشی باید داخل باشد اما در بندکشی توپر، پای بندکشی همیشه در لبه دیوار است. مبنای اندازه‌گیری اندودکاری‌ها، سطح روی اندود می‌باشد. باید به این نکته توجه شود که در ردیف‌های این فصل بابت صعوبت اجرای فصل مشترک، زخمی کردن سطوح غیربتنی به منظور اندودکاری روی آن‌ها،  پخی یا گردی نبش‌ها و یا چفت‌ها اضافه قیمتی درنظر گرفته نشده است بنابراین درصورتیکه در پروژه چنین شرایطی وجود داشته باشد قیمت جدید تلقی می‌شود.

نکته: براساس بند سوم الزامات عمومی فصل هجدهم سطوح مورب تا زاویه 30 درجه نسبت به قائم، جزو سطوح قائم و از آن بیشتر، جزو سطوح افقی باید درنظر گرفته شود. اندودکاری روی سطوح منحنی قیمت جدید می‌باشد.

نکته: درصورتیکه اندود گچ و خاک، گچ یا سیمان، روی سطوح ساده رابیتس انجام شود، اضافه‌بهایی معادل 20 درصد به بهای واحد ردیف‌ها اعمال می‌شود.

نکته: برای اندودکاری و بندکشی در سطوح شیب‌دار یا فرورفتگی‌ها و بیرون‌زدگی‌هایی که دارای عرض حداکثر 50 سانتی‌متر هستند، اضافه‌بهایی معادل 30 درصد به بهای ردیف‌های مربوط اعمال می‌شود. این اضافه‌بها فقط به آن بخش از سطوح شیب‌دار یا فرورفتگی‌ها و بیرون‌زدگی‌ها که با عرض حداکثر 50 سانتی‌متر باشد، تعلق می‌گیرد.

گروه‌بندی فصل اندودکاری و بندکشی به‌صورت جدول زیر می‌باشد:

نکته: در ردیف‌های 180601 تا 180604 درصورتیکه پودر و سنگدانه ملات رنگی باشد و همچنین ابعاد سنگدانه‌ها اضافه‌بهایی درنظر گرفته نمی‌شود.

نکته: درصورت اجرای صفحات سیمانی الیاف‌دار روی زیرسازی‌هایی به‌جز فولاد گالوانیزه سرد نورد شده، هیچگونه هزینه اضافه منظور نمی‌گردد.

نکته: در اندازه‌گیری ردیف‌های مربوط به صفحات سیمانی الیاف‌دار، سطوح جاسازی شده یا بازگذاشته شده که مساحتی کمتر از 25/0 متر مربع دارند، از سطح کار کسر نمی‌شوند.

نکته: برای تهیه گچ کشته باید ابتدا گچ را توسط الک به یک گچ باکیفیت تبدیل کنیم و سپس در داخل یک ظرف پر آب گچ را می‌ریزیم و سپس با دست ورز می‌دهیم (هدف از ورز دادن گچ افزایش زمان گیرش گچ می‌باشد.). در ردیف‌های 180215 و 180216 به گچ کشته اشاره شده است.

19.19. کارهای چوبی

فصل نوزدهم فهرست‌بها ابنیه درخصوص کارهای چوبی می‌باشد. بطورکلی منظور از کارهای چوبی چهارچوب چوبی، کلاف چوبی در پیش‌ساخته چوبی و توری پشه‌گیر، فتیله چوبی و روکوب، زیرسازی چوبی، در کمد و گنچه و … می‌باشد. در این فصل تمام چوب‌های مصرفی باید از نوع چوب‌های عمل‌آورده باشد. منظور از چوب عمل آورده، چوب طبیعی که از درخت حاصل می‌شود و به لحاظ ویژگی‌های فیزیکی و مکانیکی حالات مختلفی دارد. موضوع تغییرات رطوبتی بسیار مهم می‌باشد؛ زیرا اگر رطوبت خوب کنترل نشود ممکن است چوب تاب نیاورد بدین منظور عملیاتی را روی چوب و برای بهبود عملکرد چوب انجام می‌دهند تا کارایی چوب افزایش یابد که به این نوع چوب، چوب عمل‌آوری شده می‌گویند. منظور از چوب داخلی در ردیف‌های این فصل عبارتند از:

در ردیف‌های فصل کارهای چوبی منظور از یراق‌آلات، انواع قفل، دستگیره، کشو مغزی، کشو پشتی (یک نوع اتصال)، لولای معمولی، لولای قدی و … می‌باشد. در تمامی این ردیف‌ها بهای چسب، پیچ، میخ، اسکوپ و سایر لوازم اتصال درنظر گرفته شده است.

نکته: تمامی کارهای MDF در این فصل به استثنای ردیف‌های 191108، 191109 و 191506 بدون روکش درنظر گرفته شده‌اند و درصورت روکش‌دار بودن، حسب مورد ردیف‌های 191602 تا 191622 منظور می‌شود.

نکته: اگر درهای پیش‌ساخته چوبی داخلی، دارای سطح شیشه‌خور یا بازشو باشد، این سطح در اندازه‌گیری ردیف‌های مربوط به شبکه داخلی کسر می‌گردد اما از سطح ردیف‌های مربوط به کلاف، پوشش و روکش در، کسری صورت نمی‌گیرد. به منظور جبران صعوبت ساخت این درها اضافه‌بهای 190414 برحسب محیط سطح شیشه‌خور یا بازشو منظور می‌شود.

گروه‌بندی فصل کارهای چوبی به‌صورت زیر می‌باشد:

نکته: در ردیف‌های مربوط به تهیه و نصب چارچوب درها و کمدها، هزینه مشتی‌ها، شاخک‌ها و قطعات مهاری پای چهارچوب در قیمت‌ها لحاظ شده و زمان اندازه‌گیری طول چهارچوب، این قطعات اندازه‌گیری نمی‌شوند. آستانه (چوبی که در پای چارچوب قرار دارد) و کتیبه چهارچوب‌ها، اندازه‌گیری شده و بهای واحد آن از ردیف‌های چهارچوب منظور می‌شود.

نکته: ملاک تعیین سطح مقطع چهارچوب‌ها، قبل از قابلمه‌ای کردن چهارچوب می‌باشد. اگر لنگه در به اندازه نیم سانت (کمتر یا بیشتر) روی چارچوب را بپوشاند، در قابلمه‌شده گفته می‌شود.

نکته: تخته‌تراشه‌های جهت‌دار درنظر گرفته شده در این گروه، از نوع تخته‌تراشه جهت‌دار باربر، برای اینکه در شرایط مرطوب از آن استفاده شود (OSB3) می‌باشد و درصورتیکه استفاده از تخته‌تراشه جهت‌دار نوع OSB2 باشد، 80 درصد ردیف‌های مربوط منظور می‌شود. تخته چوبی OSB از ورق‌های چیپس شده چوب تشکیل می‌شود. معمولاً قسمت‌های میانی و سالم چوب با استفاده از دستگاه‌های پیشرفته به چیپس‌های چوبی تبدیل می‌شود و این تکه‌ها پس از خشک شدن و در کنار هم قرار گرفتن، با رزین و چسب‌های ضدآب اسپری می‌شوند و سپس جهت پرس‌کاری به دستگاه‌های پرس انتقال داده می‌شوند. OSBها معمولاً با ضخامت‌های 6 تا 25 میلی‌متر تولید می‌شوند و در چهار گرید OSB-1، OSB-2، OSB-3 و OSB-4 به بازار عرضه می‌شوند. هرچه شماره گرید بالاتر می‌رود از کیفیت بالاتری برخوردار می‌شود. درواقع تفاوت گریدها در انتخاب نوع چسب یا رزینی است که در روند ساخت مورد استفاده قرار می‌گیرد. موارد استفاده هرکدام از گریدها در ادامه آورده شده است:

نکته: زمان اندازه‌گیری پوشش‌های چوبی، سطوح جاسازی شده یا بازگذاشته شده برای نصب ادوات تأسیساتی که مساحتی کمتر از 0.25 متر مربع دارند، از سطح کار کسر نمی‌گردد.

نکته: بطورکلی مراحل متره و برآورد تهیه و ساخت در چوبی به‌صورت زیر می‌باشد:

نکته: مراحل ساخت کمدها و گنجه‌ها به‌صورت زیر می‌باشد:

20.19. کاشی‌کاری با کاشی‌های سرامیکی

کاشی‌کاری با کاشی‌های سرامیکی یکی دیگر از فصول فهرست‌بها ابنیه می‌باشد. منظور از کاشی سرامیکی نوعی از مصالح است که امروزه به منظور پوشش کف و دیوارهای ساختمان مورد استفاده قرار می‌گیرد. از این کاشی در حمام، آشپزخانه، حیاط، گلخانه، حیاط خلوت، نمای ساختمان و حوض‌های تزیینی استفاده می‌شود. کاشی‌های سرامیکی هرچقدر سایز کوچکتری داشته باشند ارزان قیمت‌تر می‌باشند اما هزینه نصب بیشتری نسبت به سایر کاشی‌ها با ابعاد بزرگتر دارند. ازجمله ویژگی‌های کاشی سرامیکی می‌توان به مقاومت بالا در برابر افزایش یا کاهش دما، مقاومت در برابر آتش، رطوبت و یخ‌زدگی، استحکام فیزیکی بالا و مقاومت فشاری بالا، تنوع بالا در رنگ اشاره کرد. در تمام ردیف‌های فصل بیستم فهرست‌بها منظور از کاشی‌های سرامیکی، قطعات نازکی هستند که از رس و یا به همراه دیگر مواد اولیه معدنی تشکیل شده است و در دمای معمول شکل داده شده و سپس در دمای کافی پخته می‌شود.

بهای ردیف‌های این فصل برای هر نوع روش تولید کاشی‌های سرامیکی است و بابت آن هزینه اضافی دریافت نمی‌شود. همچنین بهای ردیف‌های این فصل برای کاشی‌های سرامیکی با ضخامت مختلف درنظر گرفته شده و بابت افزایش یا کاهش ضخامت، اضافه‌بها یا کسربها درنظر گرفته نمی‌شود. باید به این نکته توجه شود که اندازه‌گیری سطوح ردیف‌های این فصل براساس سطح نمایان می‌باشد و آن قسمت از سطوح کاشی شده که پس از اجرای کف‌سازی نمایان نباشد، پرداختی صورت نمی‌گیرد.

نکته: سطوح مورب تا زاویه 30 درجه نسبت به قائم، جزو سطوح قائم و از آن بیشتر، جزو سطوح افقی درنظر گرفته می‌شود.

نکته: به این موضوع نیز باید توجه کرد که سطح کاشی‌های سرامیکی این فصل به‌صورت تخت درنظر گرفته شده است. اگر سطح کاشی‌های سرامیکی دارای برجستگی یا فرورفتگی باشد، 6 درصد به بهای هر یک از ردیف‌ها اضافه می‌شود.

نکته: بهای ردیف‌های فصل بیستم برای کاشی‌های سرامیکی بدون لوستر است؛ منظور از لوستر در این فصل نوعی تزیین رولعابی و عبارت از لایه نازکی از فلز است که بر روی سطح لعاب به‌وجود می‌آورند.

نکته: هزینه عملیات مربوط به اجرای بستر کار و عایق‌کاری در ردیف‌های این فصل درنظر گرفته نشده و بهای آن جداگانه از ردیف‌های مربوط منظور می‌شود.

گروه‌بندی فصل کاشی‌کاری با کاشی‌های سرامیکی بصورت جدول زیر می‌باشد:

نکته: بهای ردیف‌های این فصل برای کاشی‌های سرامیکی اصلاح‌شده ابعادی است، اگر کاشی‌های سرامیکی‌، اصلاح‌شده ابعادی نباشند، کسربهایی مطابق ردیف 200803 منظور می‌شود. این کسربها به ردیف‌های 200511، 200611 و 200612 تعلق نمی‌گیرد.

نکته: بهای کاشی‌های سرامیکی فصل بیستم برای رنگ‌های روشن است. اگر رنگ کاشی از رنگ‌هایی مانند سرمه‌ای، زرشکی، خاکستری، قهوه‌ای، فسفری و مسی که طیف رنگی آن‌ها تیره باشد، انتخاب شود، 4 درصد به بهای هریک از ردیف‌ها اضافه می‌گردد. توجه شود که این اضافه‌بها به ردیف‌های 200511، 200611 و 200612 تعلق نمی‌گیرد.

نکته: بهای کاشی‌های سرامیکی فصل بیستم برای سطوح لعاب‌دار مات و یا بدون لعاب مات است. اگر سطح کاشی‌های سرامیکی لعاب‌دار یا بدون لعاب‌،  براق باشد، 9 درصد به بهای هریک از ردیف‌ها اضافه می‌شود. این اضافه‌بها به ردیف‌های 200511، 200611 و 200612 تعلق نمی‌گیرد.

نکته: به‌طورکلی ردیف‌های این فصل به‌جز ردیف 200801، برای کاشی‌های سرامیکی یک پخت پس از اندود لعاب است. منظور از یک پخت پس از اندود لعاب، آن است که بدنه و لعاب هرکدام جداگانه در یک مرحله و یا هم‌زمان پخته شوند.

نکته: ملات بندکشی ردیف 200511 از نوع مقاوم در برابر اسید و ملات بندکشی ردیف 200801 از نوع ضدباکتری است.

نکته: براساس بند 1 الزامات گروه اول فصل بیستم کاشی‌های سرامیکی موضوع ردیف‌های 200121 تا 200124 براساس جذب آب گروه III (جذب آب بیش از 10 درصد) درنظر گرفته شده است؛ درصورت استفاده از کاشی‌های سرامیکی با جذب آب گروه  (جذب آب 0.5 تا 3 درصد)، 8 درصد و درصورت استفاده از کاشی‌های سرامیکی با جذب آب گروه  (جذب آب کمتر از 0.5 درصد)، 29 درصد به بهای هریک از ردیف‌ها اضافه می‌شود.

نکته: کاشی‌های سرامیکی موضوع ردیف‌های 200125 تا 200127 براساس جذب آب گروه  (جذب آب کمتر از 0.5 درصد) درنظر گرفته شده است و بابت سایر گروه‌های جذب آب اضافه‌بها یا کسربهایی منظور نمی‌گردد.

نکته: کاشی‌های سرامیکی موضوع ردیف‌های 200321 تا 200324 براساس جذب آب گروه  (جذب آب 3 تا 6 درصد) درنظر گرفته شده است؛ درصورت استفاده از کاشی‌های سرامیکی با جذب آب گروه  (جذب آب 0.5 تا 3 درصد)، 7 درصد و درصورت استفاده از کاشی‌های سرامیکی با جذب آب گروه  (جذب آب کمتر از 0.5 درصد)، 25 درصد به بهای هریک از ردیف‌ها اضافه می‌گردد.

نکته: کاشی‌های سرامیکی موضوع ردیف‌های 200325 تا 200327 براساس جذب آب گروه  (جذب آب کمتر از 0.5 درصد) درنظر گرفته شده است و بابت سایر گروه‌های جذب آب اضافه‌بها یا کسربهایی منظور نمی‌شود.

نکته: ردیف‌های 200711 و 200712 برای هر ابعاد و هر رده درصد جذب آب درنظر گرفته شده و از این بابت هزینه جداگانه‌ای درنظر گرفته نمی‌شود.

21.19. فرش موزاییک و کفپوش بتنی

از دیگر فصول فهرست‌بها ابنیه می‌توان به فرش موزاییک و کفپوش بتنی اشاره کرد. موزاییک نوعی کفپوش محسوب می‌شود که در ساخت آن از سیمان، ماسه، آب، پودرسنگ، رنگ‌های افزودنی و سنگ‌دانه استفاده شده است. در نمای داخلی ساختمان‌ها، محوطه و پارک و کلیه اماکن عمومی مورد استفاده قرار می‌گیرد. برای پوشاندن کف پشت‌بام، کف پارکینگ و حیاط خانه‌ها استفاده می‌شود. تولید و ساخت موزاییک در ابعاد و طرح‌های مختلف صورت گرفته و شامل دو لایه می‌باشد:

• لایه زیرین: لایه زیرین نسبت به لایه رویی دارای ضخامت بیشتری بوده و با فشار لایه رویی را نیز متحمل می‌شود. در تشکیل این لایه از سیمان، ماسه و آب استفاده می‌شود.
• لایه رویه یا رنگ موزاییک: این لایه که سطح رویی موزاییک را تشکیل می‌دهد از ترکیب دانه‌بندی شده و رنگی، پودرسنگ، سیمان و آب تشکیل می‌شود. نقش‌هایی که بر روی سطح موزاییک وجود دارد، به واسطه لایه رویه یا رنگ موزاییک می‌باشد.

برای ساخت و تولید موزاییک از دو روش پرسی و ویبره‌ای استفاده می‌شود:

ازجمله انواع موزاییک می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:

• موزاییک معمولی: این نوع موزاییک از دو لایه تشکیل شده است و در قالب چدنی یا فولادی ریخته شده، به آن آب داده شده و بعد از خشک شدن ساب می‌خورد.
• موزاییک سیمانی تک‌لایه: این نوع موزاییک کم‌وزن هستند، برای همین در ساختمان‌های چند طبقه کاربرد دارد. از سنگ‌دانه‌های بسیار ریز استفاده می‌شود.
• موزاییک گرانیتی: به روش ویبره‌ای و پرسی تولید می‌شوند. به‌عنوان کف‌پوش‌های صنعتی، پارکینگ، انبار، مدارس و کارخانه‌ها استفاده می‌شود.

کفپوش بتنی نوعی پوشش برای کف می‌باشد که از جنس بتن است. انواع کفپوش بتنی ازنظر شکل ظاهری شامل کفپوش بتنی مستطیلی، شش ضلعی و نامنظم می‌باشد. ازجمله مزایای کفپوش‌های بتنی می‌توان به رنگ‌های متنوع، اندازه‌های گوناگون، پرداخت به شکل‌های مختلف، محکم، بادوام و بدون نیاز به نگهداری خاص، قابلیت استفاده مجدد، نسوز و مقاوم در برابر آتش و حرارت، ضدآب و مقاوم در برابر رطوبت، نارسانا و طول عمر بالا اشاره کرد.

نکته: ابعاد موزاییک‌های مورد استفاده در این فصل، 30×30 یا 40×40 سانتی‌متر و ابعاد موزاییک‌های شسته، 30×30، 40×40 یا 60×30 سانتی‌متر می‌باشد.

نکته: در ردیف‌های فصل بیست‌ویکم عملیات کف‌سازی و کوبیدن خاک و همچنین اجرای بتن مگر لحاظ نشده است و هزینه آن‌ها از فصل‌های مربوط، جداگانه منظور می‌شود.

گروه‌بندی فصل فرش موزاییک و کفپوش بتنی به‌صورت جدول زیر می‌باشد:

نکته: در ردیف‌های کفپپوش‌های پیش‌ساخته بتنی، درصورت نیاز به اجرای کف با کفپوش‌های آج‌دار، (شیاردار، پولکی و …) اضافه‌بهای ردیف 210307 منظور می‌شود.

نکته: در ردیف‌های کفپوش‌های پیش‌ساخته بتنی، درصورت نیاز به اجرای کف با کفپ.ش‌های رنگی با رنگ‌های غیر از طوسی، (رنگ سیمان پرتلند معمولی)، اضافه‌بهای ردیف 210308 منظور می‌شود.

22.19. کارهای سنگی با سنگ پلاک

سنگ پلاک به سنگی گفته می‌شود که ضخامت سنگ ثابت باشد. در این فصل کارهای سنگی که با استفاده از سنگ پلاک انجام می‌شود، مورد بررسی قرار می‌گیرد. در فصل بیست‌ودوم تمامی قیمت‌های ردیف‌های سنگ پلاک برای عرض سنگ حداکثر 40 سانتی‌متر است. اگر عرض سنگ پلاک بیش از 40 سانتی‌متر تا حداکثر 60 سانتی‌متر باشد، به بهای ردیف‌های مذکور 35 درصد اضافه می‌گردد. اگر عرض سنگ بیش از 60 سانتی‌متر باشد، باید مهندس مشاور ردیف‌های مناسب را براساس دستورالعمل اقلام ستاره‌دار تهیه کند.

نکته: اگر براس سنگ‌های پلاک، محدودیت ابعاد در هر بعد سنگ پیش‌بینی شود، یا شکل سنگ‌ها به‌گونه‌ای باشد که دارای زوایای قائم نباشند، به منظور جبران حکمی بودن سنگ‌، 10 درصد قیمت ردیف مربوط، جداگانه درنظر گرفته می‌شود. اگر ابعاد سنگ 40×40 یا 60×40 و … باشد به این سنگ‌ها، سنگ‌های حکمی گفته می‌شود؛ زیرا محدودیت ابعاد در هر دو بعد وجود دارد.

نکته: ضخامت سنگ‌های پلاک مصرفی در فصل بیست‌ودوم 1.5 تا 2 سانتی‌متر می‌باشد. درمواردی که براساس مشخصات فنی، ضخامت سنگ‌های پلاک، بیش از 2 سانتی‌متر باشد، به‌صورت زیر عمل می‌شود:

• اگر ضخامت بیش از 2 سانتی‌متر تا 3 سانتی‌متر باشد، به‌ازای هر 0.5 سانتی‌متر افزایش، 25 درصد به بهای ردیف مربوط به سنگ 2 سانتی‌متر اضافه می‌شود.
• اگر ضخامت بیش از 3 سانتی‌متر تا 4 سانتی‌متر باشد، به‌ازای هر 0.5 سانتی‌متر افزایش، 15 درصد به بهای ردیف مربوط به سنگ 3 سانتی‌متر اضافه می‌شود.
• اگر ضخامت بیش از 4 سانتی‌متر باشد، لازم است مهندس مشاور، ردیف‌های مناسب را براساس دستورالعمل اقلام ستاره‌دار تهیه نماید.

نکته: درصورتی‌که سنگ‌های پلاک در مرحله فرآوری، به‌دلیل مواردی همچون تیشه‌ای یا کلنگی کردن سطح سنگ، نیاز به ساب نداشته باشد، پس از محاسبه قیمت سنگ براساس ضوابط مندرج در این فصل، از قیمت نهایی سنگ، 15 درصد قیمت پایه سنگ 2 سانتی‌متر کاسته می‌شود (بابت ساب نزدن این قیمت کسر می‌گردد.) و بابت تلیشه‌ای یا کلنگی کردن سنگ، اضافه‌بهای 220607 به آن تعلق می‌گیرد.

نکته: در سنگ‌ها کیفیت بالاتر از 1 همچون درجه ممتاز، درجه سوپر، درجه 2 و … نیز وجود دارد. فهرست‌بها براساس درجه 1 می‌باشد و بقیه موارد قیمت جدید محسوب می‌شوند.

نکته: ضخامت ملات مصرفی برای فرش سنگ با سنگ پلاک، به‌طور متوسط 2.5 سانتی‌متر می‌باشد. بهای ملات ماسه سیمان اضافی مصرف شده برای پر کردن زیر فرش کف، براساس دستورکار جداگانه حسب مورد، 50 درصد ردیف‌های 180308 تا 180310 منظور می‌شود.

گروه‌بندی فصل کارهای سنگی با سنگ پلاک به‌صورت جدول زیر می‌باشد:

نکته: به سنگ کف‌پله و همچنین سنگ پاخور (پیشانی) پله اضافه‌بهای 220711 تعلق می‌گیرد.

نکته: در ردیف 220713 منظور از سنگ فتیله، سنگی است که سطح مقطع آن برابر 30 سانتی‌متر مربع و یا کمتر باشد. اضافه‌بهای 220713 به سنگ قرنیز یا ازاره تعلق نمی‌گیرد.

نکته: سنگ‌های مکعبی (کیوبیک) ردیف‌های 220910 تا 220918، درصورت قید نشدن مشخصات آن، به‌صورت چهار وجهی برشی و دو وجه گیوتینی یا شش وجه برشی درنظر گرفته شده است. اگر براساس مشخصات فنی، از سنگ‌های مکعبی در ابعاد 10×10×10 سانتی‌متر استفاده شود، 50 درصد به بهای ردیف‌های مربوطه اضافه می‌شود، همچنین درصورتیکه مطابق مشخصات فنی، از سنگ‌های مکعبی (کیوبیک) نامنظم (کلیه وجه‌های سنگ گیوتینی باشد) استفاده شود، 75 درصد ردیف‌های مربوطه منظور می‌گردد.

نکته: در ردیف‌های سنگ مکعبی (کیوبیک) درصورتیکه نیاز به اجرای سنگ با شیب بیش از 20 درصد باشد، با تأیید مهندس مشاور، بهای ردیف‌های مربوط با اعمال ضریب 1.05 منظور می‌گردد.

نکته: به‌دلیل اینکه ابعاد سنگ‌های پلاک بادبر در شرح ردیف‌های 221001 تا 221004 مشخص شده است، اضافه‌بهای بند 4 الزامات عمومی، درصورتی به ردیف‌های یاد شده تعلق می‌گیرد که اندازه دو بعد حکم شده به غیر از 15×30 باشد (حکمی محسوب نمی‌شود). همچنین ضخامت سنگ‌های بادبر 2 سانتی‌متر بدون درنظر گرفتن بار سنگ (بیرون‌زدگی سنگ نسبت به سطح سنگ) است.

23.19. کارهای پلاستیکی و پلیمری

فصل بیست‌وسوم از فهرست‌بها ابنیه درمورد کارهای پلاستیکی و پلیمری می‌باشد. به‌طور کلی می‌توان گفت منظور از کارهای پلاستیکی و پلیمری کفپوش‌های لاستیکی و چمن مصنوعی، نوار آب‌بند و ماستیک‌بند (برای آب‌بندی مورد استفاده قرار می‌گیرد.)، در و پنجره U.P.V.C، ژئوسنتتیک‌ها (برای مواردی همچون کنترل فرسایش خاک، زهکشی خاک، تقویت خاک استفاده می‌شود.) و … می‌باشد. اندازه رواداری ضخامت‌های درج شده در ردیف‌های فصل بیست‌وسوم می‌تواند تا 0.1 میلی‌متر باشد و از بابت این منظور کسر یا اضافه‌بهایی درنظر گرفته نمی‌شود.

نکته: در ردیف‌های مربوط به تهیه و نصب کفپوش‌ها، هیچگونه هزینه‌ای بابت دورریز، صعوبت اجرا یا هرگونه ادوات و ابزار نصب، مفتول‌های پلاستیکی درز جوش و مانند آن جداگانه پرداخت نمی‌گردد.

گروه‌بندی فصل کارهای پلاستیکی و پلیمری به‌صورت زیر می‌باشد:

نکته: در گروه اول کفپوش (P.V.C) از این فصل هیچ‌گونه اضافه‌بهایی برای مواردی همچون تک‌لایه یا چندلایه، پرتردد یا کم‌تردد، رنگی و طرح‌دار، قابل پرداخت نمی‌باشد.

نکته: ردیف‌های شماره 230130 تا 230132 درمورد کفپوش‌ سالن‌های ورزشی در فضای بسته از نوع زیرفوم‌دار می‌باشد که لایه P.V.C به ضخامت 1.5 تا 2 میلی‌متر و مابقی مربوط به ضخامت لایه فوم می‌باشد.

نکته: ضخامت کفپوش لاستیکی گرانولی پایه‌دار موضوع ردیف 230242، فاصله عمودی قسمت زیرین پایه تا سطح کفپوش است.

نکته: بهای واحد کفپوش لاستیکی گرانولی موضوع ردیف‌های 230240 و 230242، برای رنگ‌های سبز، اخرایی، مشکی، نوک‌مدادی، نقره‌ای و قهوه‌ای پیش‌بینی شده است، درصورتیکه براساس مشخصات فنی استفاده از رنگ‌های دیگر پیش‌بینی شده باشد، ردیف‌های مربوطه با اعمال ضریب 1.10 منظور می‌گردد.

نکته: ردیف‌های 230250 و 230251 مربوط به تهیه و نصب چمن‌های مصنوعی زمین فوتبال به ارتفاع تمام‌شده 45 تا 55 میلی‌متر براساس مشخصات فنی می‌باشد و باید از نوع خود خاموش‌شو، دارای ثبات رنگ، ثبات در برابر اشعه فوق بنفش و وزن واحد سطح الیاف چمن مصنوعی حداقل 1200 گرم بر متر مربع باشد. همچنین درصورتیکه از چمن مصنوعی در محل‌هایی غیر از زمین فوتبال استفاده شود بهای آن برحسب مورد از ردیف‌های 230250 و 230251 منظور می‌گردد و هیچ‌گونه اضافه‌بها یا کسربهایی منظور نمی‌شود.

نکته: مبنای اندازه‌گیری و پرداخت ردیف‌های گروه پنجم، سطح کار انجام شده بدون درنظر گرفتن موج یا همپوشانی می‌باشد (بدون اندازه‌گیری گام موج‌ها) و هیچ‌گونه اضافه‌بهایی بابت صعوبت، انحنا و مانند آن قابل پرداخت نیست.

نکته: درصورتیکه از ورق‌های اکسترود شده پلی‌پروپیلن مقاوم در برابر خورشید طبق مشخصات فنی استفاده شود، بهای ردیف‌های 230530 و 230531 با اعمال ضریب 1.10 منظور می‌گردد.

نکته: ردیف‌های 230910 تا 230912 برای نوارهای آب‌بند پلیمری از جنس P.V.C نوع D و ردیف‌های 230913 و 230914 برای نوارهای آب‌بند پلیمری از جنس PVC نوع A می‌باشند.

نکته: بهای واحد فاصله‌نگهدارهای پلاستیکی موضوع ردیف 231010 برای هر شکل، هر قطر، هر نوع شبکه‌بندی میلگرد و مصرف در در هر محل می‌باشد و بابت حمل، جاگذاری و نصب فاصله‌نگهدار هیچ پرداخت جداگانه‌ای صورت نمی‌گیرد.

نکته: ردیف 231110 برای در یا پنجره‌های U.P.V.C از نوع ساده یا چاپی می‌باشد. درصورتی‌که طبق مشخصات فنی از در یا پنجره‌های U.P.V.C با لایه پوشش رنگی در یک طرف نما استفاده گردد، 15 درصد و درصورتی‌که در دو طرف نما استفاده گردد، 25 درصد اضافه پرداخت می‌گردد.

نکته: ردیف 231706 برای دریچه آبگیر از جنس کوپلیمر کلاس A15 و B125 درنظر گرفته شده است، درصورت استفاده از دریچه آبگیر کوپلیمر کلاس C250 و D400 براساس مشخصات فنی، ردیف مربوطه با اعمال ضریب 1.60 پرداخت می‌گردد.

نکته: ردیف‌های شماره 231707 و 231708 برای دریچه آدم‌رو از جنس کامپوزیت کلاس A15 و B125 درنظر گرفته شده است. درصورت استفاده از دریچه آدم‌رو ازجنس کامپوزیت کلاس C250 و D400 مطابق مشخصات فنی، ردیف‌های مربوط به اعمال ضریب 1.10 پرداخت می‌گردد.

24.19. شیشه و نصب آن

فصل بیست‌وچهارم فهرست‌بها ابنیه درمورد شیشه و نصب آن می‌باشد. در این فصل مبنای اندازه‌گیری، سطح شیشه‌ای است که نصب می‌شود. در تمامی ردیف‌های این فصل مواردی همچون هزینه اندازه‌گیری، قواره کردن، سوراخ‌کاری برای نصب یراق‌آلات، باز کردن زهوارها و بستن مجدد آن‌ها و سایر عملیات لازم برای اجرای کامل کار درنظر گرفته شده است. بهای ردیف‌های این فصل به استثنای ردیف‌های مربوط به کاشی و آجر شیشه‌ای توخالی، شامل قطعات شیشه‌ای است که مساحت هر یک از آن‌ها 0.05 متر مربع یا بیشتر بوده و کوچک‌ترین بعد سطح آن حداقل 100 میلی‌متر باشد. شیشه‌های ساده، ایمنی آبدیده حرارتی و بازتابنده، از نوع فلوت (شیشه‌ای کاملاً صاف و بدون موج است. این شیشه پس از خارج شدن از کوره برای صاف شدن، مسطح شدن و ضخامت پیدا کردن درون حوضچه‌ای از قلع فرو می‌رود.) و مسطح بوده و برش‌کاری آن‌ها مستقیم می‌باشد. بهای شیشه‌ها در این فصل شامل شیشه‌های خم و برش منحنی نیست.

نکته: اگر شیشه‌های ساده یا مشجر مورد استفاده در این فصل رنگی باشد، 50 درصد و برای رنگی بودن شیشه‌های ایمنی آبدیده حرارتی، 30 درصد به بهای ردیف‌های مربوط اضافه می‌شود.

گروه‌بندی فصل شیشه و نصب آن به‌صورت زیر می‌باشد:

نکته: ضخامت کاشی‌های شیشه‌ای موضوع ردیف‌های 240501 و 240502، 2.5 تا 3 سانتی‌متر و ردیف 240505، 1 تا 1.5 سانتی‌متر درنظر گرفته شده است.

25.19. رنگ‌آمیزی

در این فصل اندازه‌گیری سطوح نقاشی، برحسب مورد براساس ردیف‌های زیر انجام می‌شود:

1) سطوح رنگ‌آمیزی و زنگ‌زدایی شده، اندازه‌گیری می‌شود. روش‌های زنگ‌زدایی به‌صورت زیر می‌باشد:

• ماسه‌پاشی (سندپلاست): سندپلاست سایش سطح با ذرات ماسه می‌باشد. سند (Sand) به معنی ماسه و پلاست به معنی انفجار و پرتاب می‌باشد.
• ساچمه‌پاشی (شات‌پلاست): برای سایش سطوح از ساچمه‌های فلزی استفاده می‌شود.
• واترجت: آب با فشار قوی برای تمیز کردن زنگ‌زدگی مورد استفاده قرار می‌گیرد. واترجت از یک نازل قوی تشکیل شده که انرژی فشاری را به‌ انرژی جنبشی و مکانیکی تبدیل می‌کند و باعث زدوده شدن لایه زنگ‌زده از روی فلز آهن می‌گردد.
• لیزر: در این روش پرتوهایی با توان بالا به محل‌های زنگ‌زدگی تابیده و باعث از بین رفتن هرگونه خوردگی و فرسودگی ناشی از زنگ‌زدگی می‌شود.

2) سپس قطعاتی که به‌صورت پیش‌ساخته اجرا شده‌اند مانند نرده‌ها، پنجره‌ها، خرپاهای فلزی یا چوبی و شبکه‌ها، یک‌رو محاسبه می‌شوند، مگر اینکه سطح گسترده اعضای رنگ‌خور بیش از یک سطح یک‌رو باشد که در این‌صورت، سطح گسترده رنگ‌خور، ملاک قرار می‌گیرد. به منظور جبران سختی اجرای رنگ‌آمیزی، به بهای ردیف‌های مربوط، 50 درصد اضافه می‌شود.

3) درمورد درهایی که سطح شیشه‌خور داشته باشند، سطح شیشه‌خور از دو رو کسر می‌گردد، مگر وقتی که سطح شیشه‌خور بیش از نصف سطح در باشد که در این‌صورت، مانند پنجره یک‌رو محسوب می‌شود.  همچون مثال زیر که از 2 متر در، 1.5 متر شیشه‌خور می‌باشد.

4) اندازه‌گیری سطح میلگرد، براساس سطح ظاهری میلگرد ( برپایه قطر نامی) صورت می‌گیرد.

گروه‌بندی فصل بیست‌وپنجم فهرست‌بها به‌صورت زیر می‌باشد:

نکته: ردیف‌های 250101 تا 250104 برای آماده‌سازی و زنگ‌زدایی روی اعضای اسکلت فولادی پیش‌بینی شده است. آماده‌سازی و زنگ‌زدایی میلگرد و سایر اعضای فولادی، حسب مورد از ردیف‌های مربوط با اعمال ضریب 1.8 منظور می‌شود. همچنینی ردیف‌های 250101 و 250103 برای زنگ‌زدایی روی اسکلت فولادی پیش‌بینی شده است. درصورتیکه نیاز به اجرای عملیات زنگ‌زدایی، روی سطوح اسکلت فولادی نصب شده در محل باشد، این ردیف‌ها با اعمال ضریب 1.3 منظور می‌شود.

نکته: مراحل انجام عملیات رنگ‌آمیزی با رنگ روغنی یا روغن اکلیلی روی کارهای فولادی، شامل سمباده‌ یا برس زدن، ضد زنگ، بطانه‌کاری، سمباده‌زدن، آستر با رنگ روغنی یا اکلیلی و لکه‌گیری با بطانه، سمباده‌زنی روی لکه‌گیری‌ها و رنگ رویه است.

نکته: اگر براساس مشخصات فنی، ضخامت هر قشر نسبت به ضخامت مندرج در ردیف‌های این گروه کمتر یا بیشتر از 40 میکرون و حداکثر 60 میکرون باشد، به‌ازای هر 10 میکرون، 20 درصد به بهای واحد ردیف‌های مربوط اضافه یا کسر می‌گردد. کسر 10 میکرون به تناسب محاسبه می‌شود.

نکته: درصورتیکه ردیف‌های 250320 تا 250350 به روشی به‌غیر از روش بدون هوا اجرا گردد، حسب مورد، ردیف‌های مربوط با اعمال ضریب 0.65 منظور خواهد شد.

26.19. زیراساس و اساس

در این بخش از فهرست‌بها به بررسی زیراساس و اساس پرداخته می‌شود. اولین لایه روسازی راه، زیراساس می‌باشد. طراحی زیراساس در تمامی پروژه‌ها اجباری نبوده و فقط درصورتیکه راه اصلی باشد و زیرسازی راه ضعیف باشد این لایه درنظر گرفته می‌شود. بعد از لایه زیراساس، لایه اساس می‌باشد. اجرای این لایه در تمامی پروژه‌ها اجباری می‌باشد. در ردیف‌های فصل بیست‌وششم فهرست‌بها ابنیه اندازه‌گیری براساس کار انجام شده می‌باشد و از بابت تغییر حجم ناشی از نشست یا تراکم، هیچ‌گونه پرداخت جداگانه‌ای به عمل نخواهد آمد و حجم قشرها پس از کوبیده شدن، ملاک عمل جهت محاسبه مقادیر و پرداخت عملیات اجرایی خواهد بود. در ردیف‌های این فصل هزینه تهیه، بارگیری و حمل تا فاصله 30 کیلومتر از محل تولید تولید و باراندازی در محل مصرف درنظر گرفته شده است و هزینه حمل مازاد بر 30 کیلومتر براساس فصل حمل و نقل منظور می‌شود.

نکته: نوع مصالح مصرفی برای قشرهای زیراساس و اساس، رودخانه‌ای می‌باشد. درصورتیکه نوع مصالح، مطابق مشخصات فنی، کوهی پیش‌بینی شده باشد، در این‌صورت نیز باید طبق ردیف‌های این فصل برآورد و منظور گردد.

گروه‌بندی فصل بیست‌وششم به‌صورت جدول زیر می‌باشد:

27.19. آسفالت

موضوع آسفالت ازجمله موضوعات مهم در فهرست‌بها ابنیه می‌باشد. در تمامی ردیف‌های این فصل نیز اندازه‌گیری براساس کار اجرا شده طبق مشخصات فنی می‌باشد و از بابت تغییر حجم ناشی از تراکم، هیچ‌گونه پرداخت جداگانه‌ای به عمل نخواهد آمد. گروه‌بندی فصل آسفالت فهرست‌بها ابنیه به‌صورت جدول زیر می‌باشد:

در این فصل میزان قیر مصرفی برای هر مترمکعب بتن آسفالتی، در ردیف 270301 برابر 90 کیلوگرم، در ردیف‌های 270302 و 270303 برابر 110 کیلوگرم، در ردیف 270304 برابر 120 کیلوگرم و برای آسفالت سرد مخلوط در محل 90 کیلوگرم در بهای ردیف‌ها درنظر گرفته شده است. اگر براساس طرح اختلاط مصوب، مقدار قیر تغییر کند، برای هر 10 کیلوگرم اضافه یا کسر قیر در هر متر مکعب از مقادیر مذکور، به‌ترتیب از ردیف‌های 270402 و 270403 محاسبه و منظور می‌شود.

نکته: بهای ردیف 270210، شامل هزینه جارو کردن و تمیز کردن سطح زیرین اندود با جاروی مکانیکی، کمپرسور و درصورت لزوم ماشین‌ آب‌پاش می‌باشد.

نکته: در بهای ردیف 270510، هزینه انجام کار در تمام سطوح و به هر روش جهت پر کردن و آ‌بند نمودن انواع درزها درنظر گرفته شده است.

28.19. حمل‌ونقل

در فصل بیست‌وهشتم فهرست‌بها ابنیه به بررسی موضوع حمل‌ونقل پرداخته شده است. براساس الزامات این فصل، مبنای تعیین مسافت حمل، کوتاه‌ترین مسیر با امکان تردد وسایل نقلیه حمل بار، براساس نظر مهندس مشاور می‌باشد. براساس بند یک الزامات عمومی هزینه بارگیری، حمل و باراندازی مصالح از محل تحویل تا انبار کارگاه، تا فاصله 30 کیلومتر و همچنین از انبار کارگاه تا محل مصرف در قیمت ردیف‌های سایر فصول فهرست‌بها درنظر گرفته شده است. هزینه حمل مازاد بر 30 کیلومتر، حسب مورد براساس ردیف‌های این فصل منظور می‌شود. مصالحی که برای آن‌ها هزینه حمل مازاد بر 30 کیلومتر پیش‌بینی نشده است، هیچ‌گونه هزینه حمل جداگانه‌ای لحاظ نمی‌گردد.

نکته: اگر حمل مصالح در راه‌های خاکی و شنی انجام شود، بهای ردیف‌های این فصل با اعمال ضریب 1.30 منظور می‌گردد.

گروه‌بندی فصل حمل‌ونقل به‌صورت جدول زیر می‌باشد:

نکته: مبدأ حمل سیمان، محل نزدیک‌ترین کارخانه سیمان تولید داخلی است که سیمان موردنظر را در زمان تهیه، تولید می‌کند.

نکته: بهای حمل سمان فله، با اعمال ضریب 1/15 به بهای ردیف‌های مربوط، برای تمام طول مسیر، پس از کسر 30 کیلومتر منظور می‌شود.

نکته: مبدأ حمل مصالح سنگی، نزدیک‌ترین محل تولید است که مصالح سنگی موردنیاز را در زمان تهیه، تولید می‌کند. مصالح سنگی شامل انواع شن، ماسه، سنگ قلوه، سنگ لاشه، سنگ قواره، اساس، زیراساس و توونان می‌باشد. به‌عنوان مثال برای انواع بتن، مقدار مصالح سنگی به‌صورت زیر می‌باشد:

نکته: درصورتیکه فولاد، به‌طور مستقیم از تولیدکنندگان داخلی یا بورس کالا خریداری شود، مبدأ حمل برای خرید از تولیدکنندگان داخلی، محل تولید و برای خریدهای بورس کالا، محل تحویل است. درصورتیکه فولاد به‌طور مستقیم از تولیدکنندگان داخلی یا بورس کالا خریداری نشود، مبدأ حمل نزدیک‌ترین محل تولید فولاد به کارگاه است که فولاد موردنظر را در زمان تهیه، تولید می‌کند. کارخانه‌های نورد نیز جزو تولیدکنندگان فولاد محسوب می‌شوند.

نکته: حمل مصالح و قطعات فولادی سرد نورد شده گالوانیزه، حسب مورد از ردیف‌های این فصل با اعمال ضریب 1.20 منظور می‌شود. مبدأ حمل مصالح و قطعات فولادی سرد نورد شده گالوانیزه، محل کارخانه تولید کننده است.

نکته: مبدأ حمل انواع آجر، بلوک سفالی و بلوک سبک (بتنی یا سیمانی)، مل تولید آن‌هاست.

نکته: برای هر متر مکعب بتن آسفالتی کوبیده شده و آسفالت سرد کارخانه‌ای، معادل 2.2 تن آسفالت بابت حمل منظور می‌شود.

مثال: درصورتیکه برای ساخت بتن به عیار 340 کیلوگرم به حجم 200m³ ، سیمان فله از فاصله 550 کیلومتر، همچنین شن و ماسه از فاصله 250 کیلومتر به کارگاه حمل شده باشد، مطلوب است:

الف) ردیف‌های فصل حمل‌ونقل درخصوص سیمان و مصالح سنگی مربوط در راه آسفالتی محاسبه گردد.

پاسخ: براساس صورت مسئله به ببرسی دو موضوع باید پرداخته شود:

1) مقدار سیمان مصرفی و ردیف‌هایی که برای فاصله 550 کیلومتری درخصوص سیمان استفاده می‌گردد.

2) مقدار سن و ماسه و ردیف‌های حمل شن و ماسه

براساس بند 1-2-4 الزامات گروه یک این فصل:

(200×340×1/06×1/5) ÷1000= 108/12

محاسبه شن و ماسه:

200× 2.2 = 440 ton

29.19. کارهای دستمزدی

کارهای دستمزدی موضوع این فصل، برای کارهایی پیش‌بینی شده است که مصالح آن‌ها توسط و به هزینه کارفرما تهیه می‌شود. هنگام تهیه ی برآورد، شرح ردیف و بهای واحد کارهای دستمزدی موردنظر، شامل بارگیری، حمل و باراندازی در کارگاه، جابجایی‌های لازم، نصب و راه‌اندازی، براساس دستورالعمل اقلام ستاره‌دار تهیه و در این فصل درج می‌شود.

20. پیوست‌ها      

پیوست ­های موجود در بخش‌های پایانی فهرست‌ بها شامل مصالح پای‌کار، ضریب طبقات، شرح اقلام هزینه بالاسری و دستورالعمل تجهیز و برچیدن کارگاه و کارهای جدید می­ باشند که در ادامه در رابطه با هر یک توضیحات مختصری ارائه شده، اما در مقالات آتی در رابطه با آن‌ها به طور مفصل صحبت خواهد شد. برای کسب اطلاعات بیشتر درمورد پیوست‌ها به مقاله (مقاله ضرایب فهرست‌بها و پیمان ارجاع داده شود) مراجعه شود. در ویدئو زیر که حدود 3 دقیقه است تمام نکات پیوست ها توضیح داده شده است حتما یک بار این ویدئو را مشاهده کنید.

1.20. مصالح پای‌کار

همان‌طور که از اسم آن مشخص است منظور از مصالح پای‌کار مصالحی است که برای اجرای پیمان موردنیاز بوده و باید پای‌کار باشد تا در انجام پروژه استفاده شود. این مصالح با توجه به برنامه زمان‌ بندی پروژه باید توسط پیمانکار تهیه و به‌ مرور زمان در کارگاه انبار شود. پیمانکار باید مصالح موردنیاز را به شکلی مرتب و قابل‌ شمارش در کارگاه انبار نماید. مصالح پای‌کار باید مشخصات فنی مصالح پیمان را ارضا کند. البته باید به این موضوع نیز توجه شود هر مصالحی که وارد کارگاه می‌شود، مصالح پای‌کار به‌شمار نمی‌رود و باید برخی ویژگی‌ها داشته باشد که عبارتند از:

برای پرداخت بهای مصالح پای‌کار از جدول جداگانه­ ای استفاده می­شود که در آن ردیف، شرح، واحد و بهای واحد آورده شده است.

نکته: مسئولیت حفظ و نگهداری مصالح پای‌کار به منظور حفظ کیفیت و کمیت آن‌ها، در مدت پیمان به عهده پیمانکار است و پیمانکار باید آن‌ها را در محل مناسبی که درمقابل عوامل عوامل جوی و سایر عوامل مصون باشد، انبار کند.

نکته: در آخرین صورت‌وضعیت موقت پس از تحویل موقت و صورت‌وضعیت قطعی نباید هیچ نوع مصالح پای کاری منظور شود. مصالح مازاد بر مصرف که در کارگاه باقی‌مانده و متعلق به پیمانکار است، باید توسط پیمانکار از کارگاه خارج شود.

2.20. ضریب طبقات

همان‌طور که از اسم آن مشخص است این ضریب برای کارهایی در نظر گرفته می ­شود که در طبقات بالاتر یا پایین­تر از طبقات معیار (طبقات همکف و زیر همکف) فهرست‌بها قرار دارند. در فهرست‌بها قیمت­ های درج‌ شده برای انجام کارهایی است که در طبقات همکف و زیر همکف انجام می­ شود. بنابراین برای مواردی که کار در طبقات بالاتر یا پایین­تر از این طبقات باشد به دلیل مواردی ازجمله افت مصالح مصرفی و سختی کار در این طبقات، ضرایبی به اسم ضریب طبقات در نظر گرفته می­ شود. فرمول ضریب طبقات به‌صورت زیر می‌باشد:

F₀ : سطح زیربنای همکف
F₁ : سطح زیربنای طبقه اول بالاتر از طبقه همکف
F₂ : سطح زیربنای طبقه دوم بالاتر از طبقه همکف
F₃ : سطح زیربنای طبقه سوم بالاتر از طبقه همکف
…
F_n : سطح زیربنای طبقه nام بالاتر از طبقه همکف
B₀ : سطح زیربنای طبقه زیرهمکف
B₁ : سطح زیربنای طبقه اول پایین تر از طبقه زیرهمکف
B₂ : سطح زیربنای طبقه دوم پایین تر از طبقه زیرهمکف
B₃: سطح زیربنای طبقه سوم پایین تر از طبقه زیرهمکف
…
B_m: سطح زیربنای طبقه mام پایین تر از طبقه زیرهمکف
S: سطح کل زیربنای ساختمان، با احتساب سطح زیربنای طبقه همکف، طبقه زیرهمکف، تمام طبقات بالاتر از همکف و تمام طبقات پایین تر از طبقه زیرهمکف

❓این ضریب در کجا مورد استفاده قرار می­گیرد؟

این ضریب در واقع در قیمت نهایی و خالص پروژه ضرب می­ شود تا سختی کار در طبقات بالاتر یا پایین­ تر از طبقات معیار را جبران کند.

❓آیا به عملیات‌های مربوط به خرپشته ضریب طبقات اعمال می‌شود؟

بله، خرپشته نیز یک طبقه محسوب می‌شود.

3.20. شرح اقلام هزینه بالاسری

این هزینه به دو دسته‌ی هزینه بالاسری عمومی و هزینه بالاسری کار تفکیک می­ شود. هزینه بالاسری به هزینه‌هایی گفته می‌شود که نمی‌توان آن‌ها را به کار مشخصی مربوط دانست. درمقابل هزینه‌های بالاسری کار به هزینه‌هایی گفته می‌شود که می‌توان آن‌ها را به کار مشخصی مربوط کرد. برخی از هزینه‌های بالاسری عمومی و بالاسری کار عبارتند از:

❓این هزینه­ ها چگونه به پیمانکار پرداخت می­شود؟ یا اصلاً پیمانکار چگونه باید این هزینه­ ها را از کارفرما درخواست نماید؟

همه این هزینه‌ها با ضرب یک ضریب به اسم ضریب بالاسری در قیمت نهایی پروژه، جبران می‌شوند. مقدار این ضریب برای کارهای عمرانی 1.3 و برای کارهای غیر عمرانی 1.43 می­ باشد. این ضریب بعضاً با صدور بخش‌نامه‌هایی دست­خوش تغییرات می‌شود. اما اگر بخواهیم کمی دقیق بشویم سرنوشت هر پروژه به هزینه بالاسری آن وابسته است.

مثلاً ممکن است در زمانی شرکت پیمانکار فقط یک پروژه در دستور کار داشته باشد، بنابراین هزینه دفتر فنی کلاً از آن تأمین می­شود یا ممکن است شرکت چندین پروژه را در دستور کار داشته باشد که مسلماً سهم هر پروژه به نسبت کمتر است. یا مثلاً ممکن است یک شرکت پیمانکار تنها به یک رئیس کارگاه و یک مهندس مجری نیاز داشته باشد یا ممکن است شرکت بزرگ پیمانکاری باشد و به رئیس کارگاه، دفتر فنی، امور قراردادها، کنترل پروژه و…. نیاز داشته باشد.

به همین علت می­توان گفت اعلام یک ضریب ثابت برای کارهای عمرانی و غیر عمرانی از طریق صدور بخش‌نامه، امری غیر کارشناسی بوده و قطعاً یکی از طرفین پیمان تحت تأثیر این ضریب قرار خواهند گرفت. بنابراین باید برای واقعی­ تر نمودن این ضریب تمهیداتی جدی در نظر گرفته شود تا ضرر کمتری دامن پیمانکار یا کارفرما را بگیرد.

4.20. ضریب منطقه

ضریب منطقه‌ای تا فهرست‌بهای واحد پایه سال 1387، در پیوست چهارم با عنوان ضریب منطقه‌ای درنظر گرفته شده بود و براین اساس در زمان برآورد هزینه اجرای کار، مهندس مشاور براساس منطقه مربوط به عملیات اجرایی، ضریب منطقه‌ای را از بخشنامه مربوطه استخراج و در محاسبات لحاظ می‌کرد. با ابلاغ فهرست‌بهای واحد پایه سال 1388، پیوست 4 (ضریب منطقه) از فهرست‌بها حذف گردید. از سال 1388 تا 1394/4/30 بطور کلی در برآورد هزینه اجرای کار، ضریب منطقه‌ای استفاده نمی‌گردید. در تاریخ 1394/4/30 بخشنامه ضریب‌های منطقه‌ای کارهای پیمانکاری با شماره 69416/94 ابلاغ گردید. بنابراین بخشنامه مجدد استفاده از ضریب منطقه‌ای در برآورد هزینه اجرای کار احیا گردید. درواقع قیمت‌های فهرست‌بها براساس مناطقی (مراکز اصلی) که دسترسی آسان به مصالح، نیروی انسانی، ماشین‌آلات و … دارند حاصل شده است. و هرچقدر از مراکز اصلی دور می‌شویم یکسری هزینه‌ها اضافه می‌شود.

5.20. دستورالعمل تجهیز و برچیدن کارگاه

تجهیز کارگاه عبارت است از عملیات، اقدام‌ها و تدارکاتی که باید به‌صورت موقت برای دوره اجرا انجام شود، تا آغاز و انجام دادن عملیات موضوع پیمان، طبق اسناد و مدارک پیمان میسر شود. برچیدن کارگاه، عبارت از جمع‌آوری مصالح، تأسیسات و ساختمان‌های موقت، خارج کردن مواد زاید و مصالح، تجهیزات، ماشین‌آلات و دیگر تدارکات پیمانکار از کارگاه، تسطیح، تمیز کردن و درصورت لزوم به شکل اول برگرداندن زمین‌ها و محل‌های تحویلی کارفرما، طبق نظر کارفرماست. منظور از طرح جانمایی تجهیز کارگاه، نقشه کلی با درج ابعاد و اندازه‌هایی که محل قرار گرفتن بخش‌های مختلف یک کار را نشان می‌دهد.

نکته: اگر در دوره اجرای کار نیاز به راه دسترسی، راه سرویس یا ارتباطی باشد و براساس اسناد ارجاع کار و پیمان، احداث راه مربوط برعهده کارفرما باشد، هزینه‌ای از این بابت در ردیف‌های تجهیز و برچیدن کارگاه منظور نمی‌شود. درحالتیکه احداث راه‌های مذکور به‌عهده کارفرما نباشد، هزینه آن با استفاده از فهرست‌بهای واحد پایه رشته راه، راه‌آهن و باند فرودگاه محاسبه و به‌صورت مقطوع جزو هزینه‌های تجهیز و برچیدن کارگاه منظور می‌شود.

نکته: هزینه احداث راه‌های انحرافی، جزو ردیف‌های تجهیز و برچیدن کارگاه منظور نمی‌شود. هزینه عملیات مربوط به احداث راه‌های انحرافی، براساس فهرست‌بهای پایه رشته راه، راه‌آهن و باند فرودگاه، برآورد شده و مقادیر آن در فهرست‌بها و مقادیر منضم به پیمان، منظور می‌شود.

نکته: ساختمان‌ها، تأسیسات و تجهیزات مربوط به تجهیز کارگاه که در زمین‌های تحویلی کارفرما احداث شده است، باید پس از انجام کار برچیده شوندو تجهیزات و مصالح بازیافتی تجهیز کارگاه ( به استثناء تجهیز انجام شده توسط کارفرما)، متعلق به پیمانکار است. به‌جز تجهیزات، ساختمان‌ها و قطعات پیش‌ساخته قابل انتقال، چنانچه ساختمان‌ها و تأسیسات تجهیز کارگاه که توسط پیمانکار در زمین کارفرما احداث شده است، موردنیاز کارفرما باشد، بهای مصالح بازیافتی آن‌ها، براساس نرخ متعارف روز با توافق دو طرف تعیین و با پرداخت وجه ان به پیمانکار، ساختمان‌ها و تأسیسات یاد شده، به کارفرما واگذار می‌شود.

نکته: ردیف‌های پیوست پنجم (تجهیز و برچیدن کارگاه) ازنظر نحوه پرداخت به سه نوع اول، دوم و سوم دسته‌بندی می‌شود:

• نوع اول: ردیف‌هایی که مستلزم احداث ساختمان، تأمین و نصب تجهیزات، تأسیسات و همچنین اقدام‌های مربوط به نگهداری و بهره‌برداری می‌شود. برای ساختمان‌هایی که احداث می‌شود، 70 درصد بهای واحد این ردیف‌ها متناسب با پیشرفت عملیات احداث و 30 درصد بهای واحد ردیف‌ها بابت هزینه‌های مربوط به نگهداری و بهره‌برداری آن ساختمان‌ها یا تأسیسات متناسب با پیشرفت موضوع پیمان پرداخت می‌گردد. ازطرفی برای ساختمان‌های پیش‌ساخته همچون کاروان‌ها، 30 درصد بهای واحد ردیف‌ها متناسب با ساخت پی و عملیات نصب و 70 درصد بهای واحد ردیف‌ها بابت هزینه‌های مربوط به نگهداری و بهره‌برداری آن متناسب با پیشرفت موضوع پیمان پرداخت می‌گردد.
• نوع دوم: ردیف‌هایی است که باتوجه به نیاز کار و برنامه زمانی، اجرا می‌شود. بهای واحد این ردیف‌ها متناسب با پیشرفت موضوع پیمان پرداخت می‌گردد.
• نوع سوم: ردیف‌هایی که باتوجه به نیاز کار و برنامه زمانی، اجرا می‌شود. بهای این ردیف‌ها متناسب با پیشرفت عملیات مربوط به همان ردیف تجهیز و برچیدن کارگاه پرداخت می‌گردد.

6.20. کارهای جدید

در طول انجام پیمان ممکن است کارفرما یا مشاور، کارهایی را تحت عنوان کار جدید به پیمانکار ابلاغ کند. در این صورت برای تعیین قیمت کارهای جدید به‌صورت زیر عمل می‌شود:

1) اگر در فهرست‌بها و مقادیر منضم به پیمان (برآورد هزینه اجرای کار) برای کار جدید ابلاغی، قیمت واحد یا مقدار پیش‌بینی نشده باشد برای تعیین قیمت جدید باید به بند ج ماده 29 شرایط عمومی پیمان مراجعه شود.

2) اگر برای کار جدید ابلاغی در فهرست‌بها و مقادیر منضم به پیمان قیمت واحد و مقدار پیش‌بینی شده باشد و یا روش تعیین قیمت واحد آن در الزامات فصل‌ها تصریح شده باشد، برای پرداخت قیمت جدید عیناً از همان قیمت با اعمال تمام ضریب‌های موجود در پیمان استفاده می‌شود و حداکثر جمع مبلغ مربوط به این ردیف‌ها با درنظر گرفتن افزایش مقادیر کار براساس بند الف ماده 29 شرایط عمومی پیمان تا 25 درصد مبلغ اولیه پیمان است.

نکته: اگر کار جدید ابلاغی صرفا برای خرید تجهیزات باشد، فقط ضریب بالاسری 1.14 به آن اعمال می‌شود.

❓مگر می­ شود پروژه­ای که از قبل نقشه‌های اجرایی آن آماده و تحویل پیمانکار شده است نیاز به تغییر داشته باشد؟

جواب مثبت است. به‌ عنوان‌ مثال ممکن است در طول یک پروژه راه‌سازی نیاز به ساخت یک آب‌رو باشد و پیمانکار کوله‌های آب‌رو را به‌صورت بتن‌­ریزی حجمی اجرا کرده باشد تا اینجای کار پیمانکار کار خود را درست طبق نقشه‌های اجرایی انجام داده است اما بنا به دلایلی گروه مشاور تصمیم به تقویت یکی از کوله‌های آب‌رو با پوشش 10 سانتی­متر بتن همراه مش آرماتور به قطر 14 می­گیرد. این کار را با صدور یک نامه همراه با نقشه‌ی اجرایی به پیمانکار تحویل می‌دهد که در اصطلاح به آن کار جدید می­گویند. پیمانکار یک آیتم تحت عنوان آیتم قیمت جدید باید برای آن در نظر بگیرد.

پرسش و پاسخ

نتیجه گیری

در این پژوهش، به معرفی انواع روش‌های متره و برآورد پرداخته شد. آشنایی با ملزومات یادگیری متره و برآورد نیز جزو مواردی می‌باشد که در این مقاله سعی شده بود به آن نیز پرداخته شود. در متن مقاله با ارائه یک مثال عملی نحوه کاربرد متره و برآورد توضیح داده شد تا کاربرد متره و برآورد برای کارفرمایان، پیمانکاران و مهندسان روشن شود. ازطرفی برای برآورد هزینه‌های پروژه باید از فصول فهرست‌بها نیز استفاده شود؛ بنابراین آشنایی با فصول فهرست‌بها برای تمامی مهندسان مترور، کارفرمایان و پیمانکاران ضروری می‌باشد. همچنین برای تسریع در روند متره و برآورد می‌توان از نرم‌افزارهایی استفاده کرد. استفاده از این نرم‌افزارها علاوه‌بر افزایش سرعت روند متره و برآورد موجب دقیق‌تر شدن محاسبات نیز می‌شود از این‌رو به معرفی برخی نرم‌افزارهای پرکاربرد نیز پرداخته شد. هرکدام از بخش‌های ارائه شده در این مقاله برای ارائه یک متره و برآورد دقیق و اصولی موردنیاز می‌باشد. کارفرمایان، پیمانکاران و مهندسان مترور با مطالعه این مقاله می‌توانند به یک شناخت کلی درمورد متره و برآورد و فهرست‌بها دست یابند.

منابع

• دوره جامع متره و برآورد ساختمان سبزسازه
• فهرست بهای ابنیه 1403
• متره و برآورد تالیف: مهندس علیرضا سعادتمند
• شرایط عمومی پیمان

• مطلبی میخواهید که نیست ؟ از ما بپرسید تا برایتان محتوا رایگان تولید کنیم!

• ارسال سوال برای تولید محتوا