بررسی بهترین مصالح ساختمانی جدید برای دیوارهای غیرباربر جانبی (آپدیت 1404)

در این مقاله جامع چه می آموزیم؟

• 1. انواع مصالح ساختمانی جدید برای دیوارهای غیر باربر
• 2. معرفی انواع دیوارهای غیر باربر
  • 1.2. بلوک سفالی یا آجر سفالی
  • 2.2. بلوک سیمانی
    • 1.2.2. انواع بلوک سیمانی از لحاظ جداره‌ها
    • 2.2.2. انواع بلوک سیمانی از لحاظ وزن
      • 1.2.2.2. بلوک سیمانی پوکه ای
      • 2.2.2.2. بلوک سیمانی لیکا یا بلوک لیکا
  • 3.2. بلوک هبلکس
    • 1.3.2. مقایسه بلوک هبلکس با بلوک سیمانی و سفالی
      • 1.1.3.2. عایق صوت و حرارت
      • 2.1.3.2. وزن
      • 3.1.3.2. سهولت اجرا
      • 4.1.3.2. حمل و نقل
      • 5.1.3.2. قیمت
      • 6.1.3.2. هزینه های جانبی
  • 4.2. تری دی پانل
  • 5.2. درای وال
  • 6.2. ساندویچ پانل
• 3. مقایسه و تفاوت مصالح ساختمانی جدید و قدیمی
• 4. نتیجه گیری

1. انواع مصالح ساختمانی جدید برای دیوارهای غیر باربر

امروزه با پیشرفت علم و به جهت رفع نیازهای سازندگان و ساکنین ساختمان­ ها، تولید انواع مصالح ساختمانی جدید و مصالح نوین ساختمانی رواج بیشتری پیدا کرده است. در ادامه بهترین مصالح برای دیوار چینی ذکر شده است:

1. آجر سفالی
2. بلوک سیمانی
3. بلوک هبلکس
4. تری دی پانل
5. ساندویچ پانل
6. درای وال
7. دیوار گچی
8. دیوار بتنی
9. آجر نسوز و آجر لعابی

هر کدام از مصالح بالا، مزایا و معایب مختص به خود را دارند؛ اما به‌طورکلی در ساختمان­ های متعارف کشورمان ایران، دیوارهای آجری و دیوار مصالح بنایی که عموماً با بلوک سفالی یا بلوک سیمانی ساخته می­شوند، به علت قیمت پایین ­تر در اجرا، بیشتر مورداستفاده قرار می­گیرند و سازندگان کمتر به سراغ دیوارهای هبلکس، تری دی پانل، ساندویچ پانل و درای وال که اصطلاحاً به آنها دیوار سبک گفته می­شود، می­روند. این در حالی است که در عمده کشورهای پیشرفته جهان استفاده از دیوار مصالح بنایی مثل بلوک سفالی و بلوک سیمانی منسوخ شده و سال­هاست به سمت استفاده از دیوارهای مصالح نوین ساختمانی در ساخت دیوارهای ساختمان­ ها رفته ­اند؛ به‌طوری‌که این مصالح جایگزین دیوار آجری شده ­اند.

2. معرفی انواع دیوارهای غیر باربر

در این بخش سعی داریم تا انواع مصالح دیوارها که در بخش قبل به آن­ها اشاره کردیم، به طور مفصل­ تری توضیح دهیم و معایب و مزایای هرکدام را بررسی کنیم.

1.2. بلوک سفالی یا آجر سفالی

بلوک سفالی یکی از ارزان­ترین­ و پرمصرف ­ترین مصالح برای ساخت دیوارهای داخلی ساختمان است. برای ساخت این بلوک ­ها ابتدا گل سفال که متشکل از آب، خاک رس و افزونه­ هایی مثل آهک است را تشکیل می­دهند و بعد از قالب­ زنی، آن را درون کوره با دمای 900 درجه سانتی­گراد می­ پزند. بند 5-9-2-5-2 مبحث پنجم مقررات ملی ساختمان ویرایش 1396 انواع بلوک سفالی دیواری را معرفی می­کند:

این بلوک­ها به دلیل جنس سفالی، بسیار ترد و شکننده هستند. در واقع با کوچک‌ترین ضربه­ ای امکان شکستن و ترک‌خوردن بلوک سفالی وجود دارد و به همین علت پرتی مصالح بالایی دارد. به‌علاوه نصب بارهای الحاقی همچون اتصال رول ­پلاک به بلوک سفالی به جهت نصب کابینت و غیره به دیوار دشوار است. (توجه شود که استفاده از عبارت آجر سفالی به جای بلوک سفالی صحیح نیست اما به غلط بین برخی افراد و حتی کارگران به جای بلوک از عبارت آجر سفالی استفاده می­شود.)

شکل 3: نمونه آجر سفالی

ابعاد کوچک بلوک­ های سفالی موجب افزایش مدت زمان اجرای دیوارچینی می­شود که به تبع آن، هزینه کارگر نیز بالاتر می­رود. ابعاد معمول بلوک‌های سفالی 20×20×15 سانتی­متر است. بعلاوه دیوارهای سفالی، سطح بسیار ناهمواری دارند و چون تعداد بلوک­ های مورد نیاز هر دیوار زیاد است، احتمال ناشاقولی و ناترازی برخی بلوک ­ها افزایش می­ یابد. به همین جهت طبق تجربه، عموما پس از اجرای دیوار سفالی، اجرای سه لایه پلاستر بر روی سطح دیوار الزامی است: لایه گچ‌وخاک اولیه دارای ضخامت 2 تا 3 سانتی­متر، لایه گچ زیرسازی با ضخامت تقریبی 0.5 سانتی­متر و لایه نازک گچ کشته که به عنوان لایه سوم اجرا می­شود. (نکته حائز اهمیت این است که در صورت استفاده از دیوار سبک مثل بلوک ­های هبلکس یا تری دی پانل، دیگر نیازی به اجرای این سه لایه پلاستر نیست.)

شکل 4: دیوار بلوک سفالی

در کنار این موارد، ازجمله مزیت­ های استفاده از دیوار بلوک سفالی می­توان به قیمت پایین بلوک­ ها و در دسترس ‌بودن کارخانه‌های تولید بلوک سفالی اشاره کرد. بلوک­ های سفالی وزن کمی ­هم دارند و وزن مخصوص آن‌ها در حدود 500 تا 600 کیلوگرم بر متر مکعب است. همچنین این بلوک ­ها در برابر آتش‌سوزی مقاومت خوبی از خود نشان می­دهند. با این‌وجود باید توجه کرد که هرچند قیمت بلوک ­های سفالی ارزان است؛ اما به علت زمان بیشتر اجرای دیوار و نیاز به اجرای لایه گچ‌وخاک روی دیوار و همچنین پِرت مصالح بالا، در نهایت قیمت تمام شده اجرای آن افزایش خواهد داشت و ممکن است حتی گران­تر از دیوارهای بلوک سیمانی شود. پرت مصالح بلوک سفالی معمولاً در حدود 10 درصد است که البته بسته به پلان معماری و مهارت دیوارچین­ ها، ممکن است کمتر یا بیشتر شود.

نکته بسیار مهم دیگر این است که بلوک­ های سفالی به تنهایی اصلاً عایق خوبی برای صوت و حرارت نبوده، به نحوی که صدا به راحتی از دیوارها عبور کرده و اتلاف انرژی نیز در آن بسیار بالا است. به همین دلیل باید از بلوک ­های سفالی استاندارد که در وسط آن‌ها یونولیت قرار می­گیرد استفاده کرد. متأسفانه در کشور ما به دلیل کاهش هزینه­ ها از بلوک­ های غیراستاندارد سفالی که قابلیت قراردادن یونولیت در مرکز آن‌ها وجود ندارد استفاده می­کنند.

شکل 5 : بلوک سفالی یونولیت­ دار

2.2. بلوک سیمانی

یکی دیگر از انواع مصالح پرمصرف برای ساخت دیوارهای داخلی ساختمان­ ها، بلوک سیمانی است. برای تولید بلوک سیمانی، ابتدا ملات آن را تهیه کرده و به کمک دستگاه قالب­ زنی، بلوک­ های سیمانی در ابعاد و اشکال مختلف آماده می­­شوند. در نهایت پس از عمل­ آوری، آجر سیمانی آماده استفاده است. ملات بلوک سیمانی همان‌طور که از نام آن پیداست، متشکل از سیمان، آب و سنگ‌دانه‌های شن و ماسه است. کارخانه ­­های مختلف بنا بر نیاز بازار، از طرح اختلاط­ های مختلفی برای تولید ملات بلوک استفاده می­کنند. برای همین ممکن است ویژگی ­های بلوک­ های سیمانی تهیه شده از کارخانه‌های مختلف یکسان نباشد.

هر آجر سیمانی سبک بین 10 تا 13 و هر بلوک سیمانی سنگین بین 18 تا 20 کیلوگرم وزن دارد. وزن زیاد بلوک­ های سیمانی موجب افزایش بار مرده سازه می­شود که به تبع آن سازه در برابر نیروی زلزله آسیب­ پذیرتر می­شود؛ زیرا در هنگام وقوع زلزله، سازه ­ای که سنگین ­تر است، انرژی بیشتری از زلزله را به خود جذب می­کند و امکان آسیب دیدن آن بیشتر است. پیوست ششم استاندارد 2800 ویرایش چهارم در رابطه با بارها و اثرات ناشی از زلزله وارد بر اجزای غیر سازه ­ای معماری چنین بیان می­کند:

بلوک­ های سیمانی معمولی نیز مانند بلوک­ های سفالی، عایق خوبی برای صوت و حرارت نیستند و در صورت عدم عایق­ بندی دیوار، صدا به‌راحتی از آن­ عبور کرده و اتلاف انرژی و حرارت نیز بالاتر می­رود.

از جمله مزایایی که موجب پرمصرف بودن بلوک ­های سیمانی می­شود، دردسترس‌بودن، اجرای ساده و آشنایی معماران و کارگران با نحوه اجرای دیوار بلوک سیمانی است.

شکل 7: دیوارچینی با بلوک سیمانی

شکل 8: برش بلوک سیمانی

1.2.2. انواع بلوک سیمانی از لحاظ جداره‌ها

تولید بلوک های سیمانی در انواع دوجداره، سه جداره، چهارجداره و شش جداره متداول است. در صورتی که ابعاد و مصالح به‌کار رفته یکسان باشد، هر چه تعداد جداره های بلوک سیمانی بیشتر باشد، عایق بهتری در برابر صدا خواهد بود و همچنین مقاومت بالاتری نیز خواهد داشت. بلوک‌های چند جداره دارای فضاهای خالی بین لایه‌ها هستند که این فضاها می‌توانند امواج صوتی را جذب و پراکنده کنند. این ویژگی باعث کاهش انتقال صدا از یک طرف به طرف دیگر می‌شود. در واقع ساختار چند جداره می‌تواند به کاهش ارتعاشات ناشی از صدا کمک کند، زیرا ارتعاشات در لایه‌های مختلف متوقف می‌شوند و نمی‌توانند به راحتی از یک لایه به لایه دیگر منتقل شوند.

شکل 9: نمونه بلوک سیمانی دوجداره، سه جداره و چهارجداره

2.2.2. انواع بلوک سیمانی از لحاظ وزن

همانطورکه گفته شد در ساخت بلوک های سیمانی از طرح‌های اختلاط  متفاوتی استفاده می شود. در بلوک های سیمانی معمولی از شن و ماسه به همراه آب و سیمان در طرح اختلاط استفاده می شود. این نوع بلوک‌ها طبق کاتالوگ تولیدکنندگان دارای وزن مخصوص بین 1800 تا 2400 کیلوگرم بر متر مکعب است. همچنین مطابق استاندارد ملی ایران شماره  ISIRI 70-1 که تصویر آن در زیر آمده است، چگالی بلوک های سیمانی معمولی تولید شده باید بین بازه 2000 تا 2400 کیلوگرم بر مترمکعب باشد. اما در تولید بلوک سیمانی سبک، از سنگدانه های سبک به جای شن و ماسه در طرح اختلاط استفاده می شود تا هم وزن بلوک سبک تر شود و هم عایق بهتری در برابر دما و حرارت باشد.

عموماً برای دیوارچینی محوطه یا پیلوت از بلوک های سیمانی معمولی که از شن و ماسه به همراه آب و سیمان تولید شده استفاده می شود درحالیکه برای دیوارچینی داخل واحدها و دیوارهای پیرامونی، می بایست از بلوک های سیمانی سبک با وزن مخصوص 700 تا 1300 کیلوگرم بر مترمکعب همچون بلوک لیکا یا بلوک پوکه ای استفاده کرد. این مورد اهمیت بسزایی دارد چراکه نباید از بلوک سیمانی معمولی در دیوارچینی داخلی استفاده کرد چون هم وزن بسیار بالاتری دارند هم عایق خوبی دربرابر صدا و حرارت نیستند.

1.2.2.2. بلوک سیمانی پوکه‌ای

یکی از بهترین سنگدانه های سبک که در ساخت بلوک سیمانی به جای شن و ماسه از آن استفاده می شود، پوکه معدنی و پوکه صنعتی است. این پوکه ها وزن بسیار سبک تری نسبت به شن و ماسه دارند و به علت خلل و فرجی که دارد عایق بهتری در برابر صوت و حرارت است.

شکل 10: بلوک سیمانی پوکه ای

بلوک سیمانی پوکه ای به بلوک پوکه ای نیز معروف است. طی بررسی مشخصات بلوک های تولیدی در بازار، وزن مخصوص بلوک پوکه ای حدوداً 1300 کیلوگرم بر متر مکعب می باشد.

شکل 11: پوکه معدنی

2.2.2.2. بلوک سیمانی لیکا یا بلوک لیکا

در ساخت بلوک سبک لیکا به جای شن و ماسه از ماده لیکا استفاده می شود که همان دانه رس سبک منبسط‌شده است. این دانه ها از منبسط شدن دانه خاک رس در کوره و در دمای 1200 درجه سانتی گراد به‌دست می آیند. این دانه ها دارای وزن کم، مقاومت در برابر آتش، هدایت حرارتی کم، هدایت صوتی کم و دوام بالا هستند. از همین رو استفاده از دانه های لیکا به جای شن و ماسه در طرح اختلاط بلوک سیمانی موجب کاهش وزن و افزایش عایق بودن بلوک ها می شود. وزن مخصوص بلوک لیکا حدوداً بین 650 تا 1000 کیلوگرم بر متر مکعب است. از لحاظ وزنی، بلوک لیکا سبک تر از بلوک پوکه ای و همچنین بلوک پوکه ای سبک تر از بلوک سیمانی معمولی است. به عنوان نمونه، یک بلوک لیکا با ابعاد 14.5×20×49 سانتی متر، 9.5 کیلوگرم وزن شده است که چگالی آن تقریبا 670 کیلوگرم بر مترمکعب خواهد بود.

شکل 12: دانه های لیکا

 3.2. بلوک هبلکس

بلوک هبلکس یکی از انواع مصالح ساختمانی جدید و نوین است که در ساخت دیوار، جایگزین مصالح آجر و بلوک سیمانی سنتی شده است. بلوک هبلکس با نام های بتن هوادار اتوکلاو یا بلوک ACC (Autoclaved Aerated Concrete) نیز شناخته می­شود. در ساخت بلوک هبلکس از نوعی بتن متخلخل استفاده می‌شود که با وجود وزن بسیار کمتر، مقاومت فشاری بالایی دارد. برای بلوک ­های هبلکس یا بلوک ACC، ابتدا ترکیبات اصلی آن که شامل ماسه، آهک، سیمان، گچ و پودر آلومینیوم است آماده و با آب ترکیب می­شوند. پس از قالب ­ریزی ملات، بلوک­ ها عمل‌آوری شده و در صورت نیاز طبق ابعاد دلخواه برش داده می‌شوند. به طورکلی متداول‌ترین ابعاد بلوک‌های هبلکس دارای طول 60 سانتی‌متر، ارتفاع 20 یا 25 سانتی‌متر و عرض 7.5 تا 20 سانتی‌متر می‌باشد.

شکل 13: دیوار ساخته شده با بلوک هبلکس

وزن بلوک­ هبلکس سبک­تر از بلوک سفالی و سیمانی است به‌طوری‌که وزن مخصوص بلوک هبلکس معمولاً بین 450 تا 550 کیلوگرم بر مترمکعب بوده؛ اما وزن مخصوص انواع بلوک­ سیمانی بین 700 تا 2400 کیلوگرم بر مترمکعب و وزن مخصوص بلوک سفالی در حدود 500 تا 600 کیلوگرم بر مترمکعب است.

ابعاد بزرگ بلوک­ های ACC (معمولا طول هر بلوک 60 سانتی­متر است) در کنار سبک بودن بلوک­ها، موجب می­شود تا سرعت اجرای دیوارها افزایش پیدا کند. همچنین در صورت استفاده از بلوک هبلکس برای ساخت دیوار سبک، میزان ملات مورداستفاده یک‌چهارم می­شود. بعلاوه به علت سطح صاف بلوک­ها، پس از اجرای دیوار نیازی به اجرای لایه گچ‌وخاک روی آن نیست.

نکته مهم در استفاده از بلوک هبلکس این است که برای ملات بین رج­های دیوار بهتر است از چسب هبلکس استفاده کرد و از ملات معمولی استفاده نشود. معمولاً هر یک متر مکعب از بلوک هبلکس، یک کیسه 25 کیلویی چسب هبلکس نیاز دارد.

مورد دیگری که اهمیت بالایی دارد بحث حمل و نقل بلوک­ های هبلکس است. به طور معمول بلوک ­های هبلکس از کارخانه بر روی پالت­ های چوبی یا پلاستیکی چیده شده و سپس با کمک لیفتراک یا جرثقیل بر روی کامیون­ ها قرار می­گیرد تا به مقصد ارسال شود. هرچند می­توان بلوک ­های هبلکس را همانند بلوک سیمانی و بلوک سفالی به صورت فله­ ای بار زد اما معمولا این کار به صورت پالتی صورت می­گیرد.

شکل 14: بارگیری بلوک‌های هبلکس بر روی پالت چوبی

شکل 15: دیوار سبک هبلکس

بلوک­ های هبلکس از بتن متخلخل ساخته شده­ اند ، درواقع هوای محبوس شده درون آن­ها وجود دارد. همین ویژگی موجب می­شود تا در برابر صوت عایق بسیار خوبی باشند به‌طوری‌که نسبت به بلوک سفالی و سیمانی، تا دوبرابر بیشتر جلوی عبور صدا را می­گیرند. همچنین بلوک هبلکس عایق بسیار خوبی برای حرارت بوده و از اتلاف انرژی جلوگیری می­کند.

❓قیمت بلوک هبلکس بیشتر است یا بلوک سیمانی و سفالی؟

این سؤالی است که بسیاری از کارفرماها و مجریان در هنگام انتخاب متریال دیوار با آن روبه­ رو می­شوند. بسیاری بر این معتقدند که بلوک هبلکس گران­تر از بلوک سفالی و بلوک سیمانی است. شاید در ظاهر این‌طور به نظر برسد؛ زیرا به طور متوسط قیمت یک مترمربع بلوک هبلکس در حدود 30 درصد قیمت بالاتری نسبت به یک مترمربع بلوک سیمانی دارد؛ اما در مجموع به علت کاهش زمان اجرا، کاهش وزن مرده سازه، کاهش ملات و سیمان مورداستفاده، عدم نیاز به عایق­ بندی و عدم نیاز به اجرای لایه گچ‌ و خاک در دیوارهای هبلکس، اجرای دیوار هبلکس بسیار مقرون­ به ­صرفه بوده و حتی ممکن است ارزان­تر از بلوک سفالی و سیمانی تمام شود.

1.3.2. مقایسه بلوک هبلکس با بلوک سیمانی و سفالی

برای مقایسه شفاف و دقیق این سه مصالح، ویژگی های آن‌ها را جداگانه با یکدیگر مقایسه می کنیم.

1.1.3.2. عایق صوت و حرارت

از لحاظ عایق بودن، بلوک هبلکس نوع و متریال ساخت، از بلوک سیمانی و سفالی بسیار بهتر عمل می کند و عملاً فردی که در خانه است، از لحاظ عبور صدا و تبادل حرارت با بیرون هیچ مشکلی نخواهد داشت. بلوک لیکا و بلوک سیمانی پوکه ای نیز در برابر صوت و حرارت عایق نسبتاً خوبی هستند اما باز هم مانند هبلکس نمی توانند عایق باشند. بلوک‌های سفالی عملاً عایق نیستند یا در بهترین شرایط و در صورت استفاده از بلوک سفالی فوم دار، می توان مقدار کمی جلوی عبور صدا و تبادل حرارت را گرفت اما اصلا گزینه مناسبی برای عایق کردن دیوار نیستند.

2.1.3.2. وزن

همانطورکه بالاتر اشاره شد، بلوک هبلکس از بلوک سیمانی بسیار سبک تر بوده و تقریباً هم‌وزن بلوک سفالی است بطوریکه مطابق کاتالوگ تولیدکنندگان، وزن مخصوص بلوک هبلکس 450 تا 550 کیلوگرم بر مترمکعب، وزن مخصوص بلوک سیمانی بسته به نوع آن بین 700 تا 2400 کیلوگرم بر مترمکعب و وزن مخصوص بلوک سفالی 500 تا 600 کیلوگرم بر متر مکعب است. وزن دیوارها در عملکرد سازه خصوصا دربرابر زلزله تاثیر بسزایی دارد چراکه هرچه وزن دیوارها بیشتر شود، بار مرده سازه بیشتر شده و با زیاد شدن وزن کل سازه، جذب انرژی در هنگام وقوع زلزله بیشتر است. همچنین با افزایش وزن دیوارها، خیز تیر بیشتر می شود و حتی ممکن است در دهانه های بلند، خیز تیر به حالت بحرانی برسد. از این رو می توان نتیجه گرفت سازه ای که در ساخت دیوارهای آن از بلوک سبک هبلکس استفاده می شود در برابر زلزله عملکرد بهتری دارد چرا که سازه سبک تر خواهد شد. در جدول زیر وزن مخصوص هر سه نوع بلوک مطابق کاتالوگ شرکت های سازنده به تفکیک آورده شده است.

جدول 1: مقایسه وزن مخصوص بلوک سفالی، بلوک سیمانی و بلوک هبلکس

3.1.3.2. سهولت اجرا

به طور کلی اجرای دیوارچینی با هر نوع بلوک و آجری، از یک‌ سری مراحل و قواعد مشخص پیروی می کند؛ لذا چینش دیوارها با بلوک هبلکس، بلوک سیمانی و بلوک سفالی مشابه یکدیگر است. با این وجود بلوک های سیمانی به علت وزن بالاتری که دارند، سخت تر و کند تر اجرا می شوند. از طرفی بلوک‌های سفالی با وجود سبک بودن، امکان برش دادن آن‌ها وجود ندارد و پرت مصالح را بالا می برند. این درحالی‌ست که بلوک هبلکس هم سبک است و هم به راحتی برش داده شده، ابعاد بزرگی داشته و هم ملات خیلی کمی بین رج های دیوار لازم دارد.

مطابق استاندارد 2800، لازم است تا هنگام دیوارچینی از والپست استفاده شود. در هنگام دیوارچینی با مصالح سنتی همچون بلوک سیمانی یا بلوک سفالی، مطابق پیوست 6 استاندارد 2800 می بایست از میلگرد بستر بین رج های دیوار و ناودانی منقطع استفاده کرد تا با این کار دیوار مصلح شود. استفاده از میلگرد بستر به شکل خرپایی، نردبانی یا مشبک رایج است. میگرد بستر موجب افزایش مقاومت و شکل‌پذیری خمش خارج از صفحه دیوار، کنترل عرض و فواصل ترک‌های ناشی از جمع‌شدگی و تغییر شکل‌های حرارتی، افزایش انسجام دیوار در حین زلزله و جلوگیری از فروریزش خارج از صفحه و برقراری اتصال مکانیکی برای نمای بنایی مانند آجری یا سنگی می شود. اما در دیوارهایی که با بلوک هبلکس اجرا می شود نمی توان از میلگرد بستر استفاده کرد چراکه حداکثر ملات بستر نازک برای بلوک های AAC مطابق پیوست 6 استاندارد 2800، نشریه 729، نشریه 326 و نشریه 819 ، 3 میلی متر است در صورتی که حداقل قطر میلگرد بستر باید 4 میلی متر باشد؛ بنابراین در هنگام اجرای دیوار هبلکس باید از بست های اتصال به جای میلگرد بستر استفاده کرد. هر بست اتصال دو بلوک هبلکس کنار هم را به یکدیگر متصل می کند. روی بست های اتصال سوراخ هایی وجود دارد تا با میخ آن‌ها را به بلوک متصل کرد.

مورد دیگر اینکه در دیوارهای از جنس بلوک سیمانی و بلوک سفالی، برای اتصال میلگرد بستر به اجزای سازه ای و وادارها، از گیره های اتصال استفاده می شود این درحالیست که در دیوار از جنس بلوک نوین هبلکس، بست رادیکالی یا بست ارتجاعی این وظیفه را بر عهده دارد. گیره های اتصال باید در هر رج که بلوک سیمانی یا سفالی اجرا می شود استفاده شوند اما در بلوک هبلکس به ازای هر سه ردیف بلوک دیوار داخلی، یک بست رادیکالی و به ازای هر دو ردیف بلوک دیوار خارجی، دو بست رادیکالی نیاز است.

شکل 18: اتصال بلوک هبلکس به اجزای سازه ای توسط بست رادیکالی

بنابراین با وجود همه این تفاوت ها، اجرای دیوار هبلکس ساده تر و کم هزینه تر خواهد بود.

4.1.3.2. حمل و نقل

حمل و نقل بلوک ها توسط انواع خاور، کامیون تک، کامیون جفت یا تریلی صورت می گیرد. بارگیری هر سه نوع بلوک می تواند به صورت فله ای صورت گیرد اما برای بلوک های هبلکس رایج است که از پالت ها استفاده شود. در واقع ابتدا بلوک ها را روی پالت می چینند و سپس با جرثقیل یا لیفتراک، هر پالت را روی کامیون قرار می دهند. روی هر پالت حدود 1.8 متر مکعب بلوک هبلکس قرار می گیرد. پالت ها در انواع چوبی و پلاستیکی موجود هستند که قیمت پالت های پلاستیکی حدوداً 2 برابر پالت های چوبی است.

5.1.3.2. قیمت

به طور کلی در متراژ ثابت اگر بخواهیم صرفاً قیمت بلوک ها را با هم مقایسه کنیم، بلوک سفالی (حتی از نوع فوم دار که 2 تا 4 برابر گران تر از بلوک سفالی معمولی است) از بلوک سیمانی و بلوک هبلکس ارزان تر خواهد بود. برای راحتی درک این موضوع یک مثال عددی ذکر می کنیم تا مقایسه بهتری صورت پذیرد.

مثال: در زمان نگارش این مقاله، قیمت بلوک ها در شهر تهران به شرح زیر است:

• قیمت هر عدد بلوک هبلکس با ابعاد 60×20×15 حدود X تومان
• قیمت هر عدد بلوک سفالی فوم دار با ابعاد 25×20×15 حدود 0.3X تومان
• قیمت هر عدد بلوک سفالی بدون فوم با ابعاد 25×20×15 حدود 0.2X تومان
• قیمت هر عدد بلوک سیمانی لیکا یا پوکه ای سه جداره با ابعاد 40×20×15 حدود 0.65Xتومان

بنابراین قیمت هر متر مربع دیوار به ضخامت 15 سانت از جنس بلوک هبلکس برابر 8.3X، قیمت هر متر مربع آجر سفال فوم دار 6X، قیمت هر متر مربع بلوک سفالی بدون فوم 4X و قیمت هر متر مربع بلوک سیمانی سه جداره 8.13X تومان است.

همانگونه که مشاهده نمودید، قیمت دیوار از جنس بلوک سفالی چه از نوع بدون فوم و چه از نوع فوم دار در متراژ ثابت، بین 25 تا 50 درصد ارزان تر از بلوک سیمانی و هبلکس است.

شایان ذکر است که در قیمت های فوق، هزینه ملات، هزینه گچ و خاک، هزینه پرتی مصالح و هزینه حمل و نقل و بارگیری محاسبه نشده است و صرفاً قیمت بلوک ها با هم مقایسه شده است.

6.1.3.2. هزینه‌های جانبی

وقتی می خواهیم جنس مصالح دیوار را انتخاب کنیم نباید صرفاً به قیمت بلوک ها اکتفا کنیم، بلکه تمام هزینه های جانبی آن‌ها باید با یکدیگر مقایسه شود.

• به طور مثال برای روی هم قرار دادن بلوک ها روی هم باید از ملات استفاده کرد. برای بلوک سفالی و بلوک سیمانی، از ملات سنتی که ترکیبی از ماسه، سیمان و آب است استفاده می شود. ضخامت این ملات بین 3 تا 5 سانتی متر است این در حالیست که برای بلوک هبلکس باید از چسب هبلکس استفاده کرد که ترکیبی از سیمان، ماسه و چسب پلیمری است. ضخامت ملات بلوک هبلکس مطابق آیین نامه حداکثر 3 میلی متر است. لذا مشاهده می کنید که مقدار ملات مصرفی بین رج های بلوک هبلکس بین 10 تا 15 برابر کمتر است. از طرفی چسب هبلکس که معمولاً در کیسه های 25 و 50 کیلویی فروخته می شود معمولاً گران تر از ملات سنتی است به طوری که هزینه ملات چسب هبلکس تقریبا 1.5 الی 2 برابر ملات سنتی است. با این وجود به علت مصرف بسیار کم ملات برای بلوک هبلکس، هزینه ملات برای این نوع دیوار کاهش چشمگیری پیدا می کند.

• یکی دیگر از هزینه های جانبی، اجرای لایه گچ و خاک بر روی دیوار است. در دیوارهای بلوک سیمانی و بلوک سفالی، برای اینکه بتوان روی دیوارها نازک کاری و گچ کاری را اجرا کرد، لازم است تا ابتدا یک لایه حدوداً 2 سانتی متری از گچ و خاک بر روی کل سطح دیوار بیاید تا سطح دیوار هموار شده و مناسب نازک کاری و گچ کاری باشد. این در حالی‌ است که بلوک نوین هبلکس اصلاً نیازی به لایه گچ و خاک نداشته و بدون اجرای این مرحله می توان عمل ناز ک‌کاری را برای آن اجرا کرد.

• هزینه اجرای میلگرد بستر برای بلوک های سیمانی و بلوک سفالی و بست اتصال بلوک هبلکس یکی دیگر از این هزینه های جانبی برای اجرای دیوارها می باشد. به طور کلی هزینه بست های اتصال برای بلوک های هبلکس نسبت به میلگرد بستر تفاوت چندانی نداشته و ممکن است مقداری ارزان تر تمام شود.

• از دیگر هزینه های جانبی که فقط مختص بلوک هبلکس است، بحث پالت ها و استفاده از پالت برای جابجایی بلوک است. در زمان نگارش مقاله قیمت هر مترمکعب بلوک هبلکس در تهران حدود 1 میلیون و سیصد هزار تومان است و قیمت هر پالت چوبی بین 250 تا 350 هزار تومان می باشد که هر پالت معمولا بین 1.5 تا 2 متر مکعب بلوک هبلکس گنجایش دارد؛ لذا در هنگام محاسبه هزینه تمام شده دیوار هبلکس، باید هزینه پالت ها را هم جداگانه محاسبه کرد. البته نکته مهم این است که اغلب کارخانه های تولید کننده بلوک هبلکس پس از تحویل بلوک ها پالت ها را پس می گیرند و هزینه آن را به مشتری بر می گردانند. حتی در صورتی که کارخانه پالت ها را پس نگیرد، فرد خریدار می تواند جداگانه اقدام به فروش پالت ها کند و هزینه آن را به پروژه بازگرداند.

• پرتی مصالح یکی دیگر از هزینه های جانبی است. هر چه پرت مصالح بیشتر باشد، سازنده مجبور است بلوک های بیشتری بخرد. پرت مصالح در بلوک  نوین هبلکس تقریباً صفر است چرا که برش آن‌ها به سادگی صورت می گیرد. در بلوک های سیمانی نیز پرت مصالح کم است اما باز هم چند درصدی پرتی مصالح وجود خواهد داشت. اما در بلوک سفالی پرت مصالح بسیار بیشتر است به طوری که در هنگام محاسبه قیمت بلوک ها بهتر است تعداد بلوک ها را حدوداً 10 درصد بیشتر از چیزی که واقعاً نیاز است محاسبه کرد، چرا که حدود 10 درصد پرتی مصالح خواهد بود.

4.2. تری دی پانل

از دیگر انواع مصالح ساختمانی جدید، دیوار سبک‌ تری دی پانل است. دیوار 3d پانل متشکل از سه بخش است. در مرکز این دیوار از عایق پلی ­استایرن یا یونولیت استفاده شده است. اطراف این هسته یونولیتی را شبکه مش ­بندی شده از فولاد احاطه می­کند. در نهایت نیز یک ‌لایه بتن بر روی آن پاشیده می­شود. دیوار سبک ‌تری دی پانل، جزو دیوارهای پیش ­ساخته محسوب می­شود و بسیار سبک است به‌طوری‌که نسبت به دیوارهای آجری و سفالی بسیار سبک­تر خواهد بود. وزن تمام شده هر مترمربع از یک دیوار تری دی پانل با ضخامت 10 سانتی­متر، 140 کیلوگرم است بدین ترتیب وزن مرده سازه کمتر شده و سازه در برابر زلزله دچار خسارت و خرابی کمتری می­شود.

شکل 19: بتن­ پاشی دیوار تری­ دی­ پانل

از جمله ویژگی­ های منحصربه‌فرد تری دی پانل، قابلیت سفارش و ساخت آن در ضخامت­ های مختلف است، به‌طوری‌که یکی از دلایل محبوبت آن نیز ضخامت کم دیوارهای آن است. این مورد موجب افزایش مساحت فضای داخلی واحدها می­شود. بعلاوه در صورت استفاده از دیوار سبک ‌تری دی پانل، سرعت اجرای پروژه بالاتر رفته و در مصرف مصالح به ­شدت صرفه ­جویی می­شود، به‌نحوی‌ که به دلیل پیش ­ساخته بودن این دیوارها، پرتی مصالح تقریباً صفر می­باشد. به علت وجود یونولیت در مرکز تری دی پانل، این دیوارها عایق بسیار خوبی در برابر صورت و حرارت هستند.

شکل 20: اجزای تری­دی­ پانل

دیوار سبک تری‌دی‌پانل نیازی به اجرای لایه گچ ‌و خاک ندارد و سرعت نصب و اجرای آن بسیار بالا بوده و به علت داشتن دو لایه بتن در دو طرف دیواره آن، مقاومت در برابر آتش­سوزی بسیار بالایی دارد. برای آشنایی بیشتر با جزئیات و نحوه اجرای تری‌دی‌پانل پیشنهاد می‌کنیم مقاله دیوارهای سبک را مطالعه فرمایید.

در کنار همه این مزایا باید به این نکات توجه کرد که اجرای تری‌دی‌پانل عموماً نیازمند افراد ماهرتر و تجهیزاتی مثل دستگاه بتن­ پاش (شاتکریت) است. همچنین قیمت نهایی اجرای آن معمولاً گران­تر از دیوارهای سنتی و بلوک هبلکس است به‌طوری‌که در زمان نگارش این مقاله هزینه هر مترمربع بلوک هبلکس 190 هزار تومان است و هزینه هر مترمربع پانل تری‌دی با ضخامت 10 سانتی­متری بین 130 تا 300 هزار تومان است. این یعنی هر متر مکعب دیوار تری‌دی‌پانل در حدود 1.3 تا 3 میلیون تومان هزینه خواهد داشت. البته به این عدد باید هزینه شاتکریت را هم اضافه کرد که در زمان نگارش این مقاله به ازای هر مترمربع دیوار دوطرفه حدود 100 هزار تومان است. از طرفی سرعت اجرای دیوار تری‌دی‌پانل حدوداً 2 برابر دیوار هبلکس و 3 برابر دیوار سفالی است؛ بنابراین عملیات دیوارچینی پروژه بسیار سریع­تر تمام می­شود. از طرفی اجرای تأسیسات توکار نیز بسیار ساده است. فقط کافیست محل عبور و قرارگیری لوله­ ها و تأسیسات مشخص شود، سپس با گرم کردن آن محل توسط سشوار، فوم آن قسمت آب شده و لوله و تأسیسات به‌راحتی در آن قرار می­گیرند.

شکل 21: اجرای دیوار تری­دی­ پانل

5.2. درای وال

درای وال یا دیوار خشک (Dry Wall)، یکی از انواع دیوارهای سبک است که در دسته دیوارهای مصالح نوین ساختمانی قرار می­گیرد و امروزه جایگزین دیوار آجری و بلوک ­های سنتی شده است. در واقع یکی از فن­اوری­ های پیشرفته در صنعت ساختمان در زمینه سبک‌سازی، دیوارهای ساخته شده با صفحات روکش­ دار گچی به روش خشک (درای وال) است. در ساخت و اجرای این دیوارها هیچ‌گونه ملاتی استفاده نمی­شود و ازاین‌جهت به این نام شناخته می­شود. درای وال نسبت به دیوارهای بلوک سیمانی و بلوک سفالی بسیار سبک­تر بوده و بار مرده طبقات را به‌ نحو چشمگیری کاهش می­دهد و در برابر نیروی زلزله مقاوم­تر است. علاوه بر این در برابر آتش­سوزی مقاومت بالاتری از خود نشان می­دهد.

شکل 22: اجرای دیوار درای­وال

پس از اجرای درای وال به علت سطح صاف و بدون نامنظمی، برعکس انواع دیوار مصالح بنایی، احتیاجی به اجرای لایه گچ‌وخاک نیست و پس از اجرا، آماده انجام عملیات نازک­ کاری بر روی آن است. همچنین به علت سبک بودن و ابعاد بزرگ پنل­ های درای وال، سرعت اجرای بسیار بالایی دارد به‌نحوی‌که می‌تواند تا 70 درصد زمان اجرای دیوار را نسبت به بلوک سفالی و دیوارهای سنتی کاهش دهد.

صفحات روکش ­دار گچی که در ساخت درای وال مورد استفاده قرار می­گیرند در ضخامت­ های مختلف مثل 9.5، 12 و 15 میلی­متری موجود است. درای وال‌ها عایق بسیار مناسبی برای صوت، حرارت، رطوبت و آتش­سوزی هستند به‌طوری‌که می­توانند تا حدود 10 برابر عایق صوتی بهتری نسبت به دیوارهای سنتی باشند.

وزن مخصوص درای وال بسته به نوع و ضخامت آن می­تواند متفاوت باشد، اما در هرصورت بسیار سبک بوده و از دیوارهای به جنس بلوک و آجر که پیش‌تر در موردشان صحبت شد، وزن کمتری دارد. وزن مخصوص درای وال حدوداً 400 الی 500 کیلوگرم بر متر مکعب است هرچند این مقدار حدودی است و بسته به ضخامت دیوار و نوع عایق بکار رفته در آن، می­تواند کمتر یا بیشتر شود.

مراحل اجرای درای وال به طور خلاصه به شرح زیر است:

1. تعیین محل دقیق دیوارها از روی نقشه
2. تثبیت رانرهای افقی (پروفیل­ های U شکل که لبه صافی دارند) به کمک میخ روی کف
3. نصب اِستادهای قائم با فاصله 40 تا 60 سانتی­متر (منظور از اِستاد، پروفیل‌هایی با مقطع C است که برای مقاوم کردن و به وجود آوردن میزان صلبیت بیشتر، لبه‌های آن خم شده و بر روی برجستگی‌ها قرار می‌گیرد.)
4. شاقول کردن دیوار
5. اتصال دیوار به کمک پیچ ­های سرمته ­ای
6. نصب پنل ­ها بر روی یک طرف دیوار
7. قرار دادن عایق­ های حرارتی بین استادها
8. نصب پانل­های رو­به­رویی دیوار به کمک پیچ

شکل 23: نمایی از دیوارهای داخلی ساخته شده با درای­وال

از جمله معایب دیوارهای درای وال می­توان به آسیب‌پذیر بودن در برابر ضربه و قیمت تمام شده بیشتر نسبت به دیوار بلوک سفالی و بلوک سیمانی اشاره کرد. در مورد قیمت درای وال، باوجوداینکه قیمت اجرای آن نسبت به دیوارهای سنتی گران­تر است، اما به‌دلیل مزایایی مانند عدم نیاز به تمیزکاری بعد از اجرا، عدم نیاز به ملات و گچ‌وخاک، وزن کم، سرعت بالا در اجرا، کاهش ضخامت دیوار و عایق بودن، ارزش نهایی ساختمان افزایش می ­یابد. در ادامه بند پ-1-10 مبحث پنجم مقررات ملی ساختمان ویرایش 1396 در رابطه­ با معرفی درای وال را مشاهده می­کنید:

6.2. ساندویچ پانل

ساندویچ پانل نوعی دیگری از دیوار سبک است و جزء مصالح ساختمانی جدید محسوب می­شود که متشکل از دو صفحه فلزی در طرفین و یک هسته یونولیتی یا پشم‌شیشه‌ای در مرکز دیوار است. این دیوارها نسبت به وزن کمی که دارند مقاومت بالایی داشته و همچنین به علت وجود یونولیت در مرکز آن، عایق بسیارخوبی در برابر صدا و حرارت هستند، به‌طوری‌که مقاومت یک دیوار از جنس ساندویچ پانل با ضخامت 5 سانتی­متر، 4 برابر بیشتر از دیوار آجری با ضخامت 35 سانتی­متر در برابر حرارت است. همچنین وزن دیوارهای ساخته شده از جنس ساندویچ ­پانل بسیار سبک­تر از دیوار سفالی و سیمانی است. وزن مخصوص دیوار از جنس ساندویچ ­پانل به نوع مواد استفاده شده در آن بستگی دارد. مطابق با اطلاعاتی که از تولیدکنندگان این حوزه بدست آمده، وزن ساندویچ پانل­ ها بین 8 تا 20 کیلوگرم بر مترمربع است. به عنوان مثال وزن یک مترمربع ساندویچ ­پانل به ضخامت 10 سانتی­متر حدوداً بین 20 الی 25 کیلوگرم است لذا وزن مخصوص ساندویچ ­پانل حدوداً برابر 250 کیلوگرم بر مترمکعب است.

شکل 24: دیوار ساندویچ ­پانل

همچنین این دیوارها در برابر رطوبت، آتش ­سوزی و نفوذ حشرات موذی مقاومت بالایی از خود نشان می­دهند. معمولاً برای یک ساختمان با کاربری عمومی، تجاری، اداری و ویلاها، ساندویچ پانل با ضخامت 5 سانتی­متر استفاده می­شود. کاهش ضخامت دیوارهای داخلی و خارجی ساختمان، موجب افزایش مساحت مفید شده که در مجموع می­تواند سودآوری بسیار چشمگیری برای کارفرما و سازندگان داشته باشد و در نهایت استفاده از ساندویچ پانل را بسیار مقرون­ به‌صرفه کند. به همین دلایل است که امروزه در بسیاری از پروژه­ ها ساندویچ پانل جایگزین دیوار آجری و مصالح سنتی شده است.

شکل 25: پانل ­های ساندویچی

در زمان نگارش این مقاله قیمت هر مترمربع بلوک هبلکس تقریبا برابر 190 هزار تومان است و قیمت هر متر مربع ساندویچ پانل به ضخامت 5 سانتی­متر بین 700 تا 900 هزارتومان است که نسبت به انواع دیوار سنتی و بلوک هبلکس گران­تر است.

3. مقایسه و تفاوت مصالح ساختمانی جدید و قدیمی

تا اینجای مقاله با عمده مصالح پرکاربرد جهت اجرای دیوارها آشنا شدیم. در هنگام انتخاب و مقایسه مصالح دیوارهای ساختمان، باید چند ویژگی مهم را لحاظ کنیم. سبک بودن دیوار، عایق صوتی مناسب، مقاومت در برابر آتش سوزی، عایق حرارتی، مقاومت فشاری، میزان ملات مصرفی، سرعت اجرا، سهولت حمل‌ونقل، جذب آب، ضخامت کم، قیمت مناسب و مقرون به صرفه بودن، از جمله آیتم هایی هستند که به هنگام مقایسه و بررسی تفاوت مصالح ساختمانی قدیم و جدید باید در نظر بگیریم.

باتوجه‌به توضیحات داده شده، دیوارهای نوین سبک مثل هبلکس، تری‌دی‌پانل، درای‌وال و ساندویچ پانل، در مقایسه با دیوارهای بلوک سفالی و بلوک سیمانی، در عین سبک بودن و داشتن ضخامت کمتر، عایق صوتی و حرارتی بسیار بهتری هستند و ملات خیلی کمتری برای اجرا نیاز دارند. همچنین سرعت اجرای بالایی داشته و در برابر آتش و رطوبت مقاومت بالایی دارند و اجرای آن‌ها ساده تر است. برای مقایسه قیمت دیوارها با مصالح مختلف، باید در نظر داشت که دیوارهای سبک به دلیل کاهش چشمگیر در مصرف ملات، عدم نیاز به اجرای لایه گچ‌وخاک، کاهش پرتی مصالح، سبک‌تر شدن سازه، افزایش سرعت اجرا و افزایش مساحت مفید واحدهای ساختمان، در نهایت قیمت تمام شده مقرون به صرفه تری نسبت به دیوارهای سنتی مثل دیوارهای آجری، بلوک سیمانی و بلوک سفالی خواهند داشت. بنابراین نتیجه می گیریم که استفاده از انواع دیوارهای سبک به جای دیوارهای سنتی، از اکثر جنبه ها بهتر هست و در کنار کارایی بالایی که دارند، مقرون به صرفه خواهند بود.

در این مقاله به بررسی جامع انواع دیوارهای ساختمان اعم از دیوار بلوک سفالی، بلوک سیمانی، بلوک هبلکس، تری دی پانل، درای وال و ساندویچ پانل پرداختیم و خصوصیات هر یک را به طور جامع بررسی و با یکدیگر مقایسه کردیم. با توجه به توضیحاتی که ارائه شد، پی بردیم که دیوارهای نوین سبک علی رغم هزینه اولیه بالاتر از بلوک سفالی و بلوک سیمانی، مزایای بسیار بیشتری دارند که در نتیجه استفاده از آن‌ها را مقرون به صرفه تر می کند. لذا انتظار می رود مجریان و کارفرمایان هر پروژه، استفاده از دیوارهای سبک را در اولیت قرار داده و از مزایای آن‌ها به نحو احسن استفاده کنند. امروزه در اکثر کشورهای جهان استفاده از مصالح سنتی برای دیوارهای سازه منسوخ شده و به سمت استفاده از مصالح نوین روی آورده اند. از این جهت بهتر است در کشور ما نیز این امر سرعت گیرد و سازندگان به سمت استفاده از مصالح نوین برای اجرای دیوارها بروند تا هم موجب کاهش هزینه های جانبی شوند و هم عمر مفید سازه را افزایش داده و به محیط زیست نیز آسیب کمتری برسانند.

جدول 2: مقایسه انواع دیوار

در مورد وزن مخصوص دیوارها می­دانیم هر چه دیوارها سبک­تر باشند، تیرها خیز کمتری خواهند داشت و به‌علاوه وزن اضافی که با نیروی زلزله رابطه مستقیم دارد، به سازه تحمیل نخواهد شد. در جدول زیر وزن مخصوص همه بلوک‌ها و مصالحی که در این مقاله بررسی شد آورده شده است:

جدول 3: مقایسه وزن مخصوص دیوارها با مصالح مختلف مطابق کاتالوگ شرکت‌های تولیدکننده

منابع

1. مبحث پنجم مقررات ملی ساختمان، ویرایش 1396
2. مبحث ششم مقررات ملی ساختمان، ویرایش 1398
3. پیوست 6 – آیین­ نامه طراحی ساختمان‌ها در برابر زلزله – استاندارد2800، ویرایش 4
4. نشریه شماره 729 – راهنمای طراحی لرزه ای دیوارهای بنایی غیرسازه ای مسلح به میلگرد بستر، سال 1395
5. کتاب فناوری­ های نوین ساختمانی، مرکز تحقیقات ساختمان و مسکن، ویرایش پنجم
6. نشریه شماره 819 – راهنمای طراحی سازه‌ای و جزئیات اجرایی دیوارهای غیرسازه‌ای، سال 1397
7. نشریه 326 – طراحی و اجرای دیوارهای بتن هوادار اتوکلاو، سال 1399