صفحه اصلی  »  مبانی و مفاهیم عمرانی  »  گفتگو های تخصصی  »  سبزگپ پانزدهم؛ بررسی تغییرات پیش نویس نهایی مبحث نهم مقررات ملی ساختمان

سبزگپ پانزدهم؛ بررسی تغییرات پیش نویس نهایی مبحث نهم مقررات ملی ساختمان

 

 

همانطور که می دانید مبحث نهم مقررات ملی ساختمان به عنوان اصلی­ ترین مرجع مهندسین در طرح و اجرای ساختمان­ های بتنی شناخته می­ شود. به دلیل اشکالات و ابهاماتی که در این مبحث وجود داشت تصمیم گرفته شد اصلاحاتی در این خصوص انجام شود که نتیجه آن پیش نویس نهایی مبحث نهم مقررات ملی ساختمان است.

در این سبزگپ تصمیم گرفته ایم در رابطه با تغییراتی که در مبحث نهم به وجود آمده است با مهندس بداغی صحبت کنیم حتما یک بار این گفتگو فوق العاده را مشاهده کنید.

در این سبز گپ چه سوالاتی مطرح شده است؟

  1. آیا این تغییرات مشابه مبحث دهم، مهندسین را با چالشی جدی روبرو می‌کند؟
  2. تغییرات مبحث نهم بر اساس آیین‌نامه سال 2019 آمریکاست یا 2014 ؟
  3. تغییرات مهم مبحث نهم که در طراحی مهندسین تأثیر دارد؟
  4. خبر خوب برای مهندسین طراح
  5. قسمت‌های مهم بخش‌های اضافه شده به این آپدیت چیست؟
  6. دو مقاله دیافراگم‌ها و جمع کننده‌ها در سایت موجود هست، این مقاله‌ها بر اساس مبحث نهم جدید است؟
  7. آیا در مبحث نهم جدید بحثی وجود دارد که هنوز همه مهندسین اتفاق‌نظر نداشته باشند؟
  8. موارد حائز اهمیت دیگر در مبحث نهم 98 چیست؟

تغییرات مبحث نهم مقررات ملی ساختمان

به­ طورکلی تغییراتی که در نسخه اخیر مبحث نهم مقررات ملی ساختمان اتفاق افتاده است را می ­توان در دو حوزه مورد بررسی قرار داد. اولاً اشکالات اساسی در مبحث 9 ویرایش سال 92 وجود داشت که بسیاری از مهندسین به  آن اعتراض داشتند و موضوع دیگر این­که در این بازه طولانی‌ مدت 6 ساله نمی‌ توان رشد علم  و تجربیات مهندسین عمران را نادیده گرفت؛ در نتیجه باید بازبینی در این مبحث صورت می‌گرفت. همچنان که آیین‌ نامه آمریکا نیز در فاصله سال 2014 تا 2019 برحسب مقالات و مطالعات متعدد، به ­روزرسانی شد.

علاوه بر موارد فوق ­الذکر، در آیین‌ نامه سال 92 و قبل‌ تر از آن، طراحی سازه ­های بتن ­آرمه بر اساس آیین‌ نامه کانادا بود. این درحالی است ‌که نرم‌افزار رایج بین مهندسین در ایران، برای طراحی سازه ­ها، نرم‌افزار ایتبس می ­باشد، که یک مجموعه نرم ­افزاری محصول کشور آمریکا است. در نتیجه بحث‌ هایی چون پیچش تیرها که در آیین‌ نامه کانادا وجود داشت را نمی‌توانستیم در ایتبس کنترل کنیم. در واقع مهندسین از آیین‌نامه آمریکا در طراحی با ایتبس استفاده می‌کردند ولی با ترکیب ­بار­های موجود در آیین­ نامه کانادا سازه را طراحی می­ کردند. خوشبختانه این مشکلات در آپدیت جدید آیین ­نامه رفع شده و همسان‌ سازی بین روابط و نرم‌افزار انجام شده است. لازم به ­ذکر است که این همسان سازی بدان علت است که تقریباً مبحث نهم جدید ترجمه‌ای از آیین‌نامه‌های آمریکا شده است.

تغییرات مبحث نهم بر اساس آیین‌نامه سال 2019 آمریکاست یا 2014 ؟

با بررسی‌ هایی که بین این دو نسل از آیین‌نامه­ های آمریکا انجام شد می­ توان به این نتیجه رسید که اساساً بین این دو آیین‌نامه تفاوت جدی وجود ندارد. در واقع کل تغییرات محدود به اضافه نمودن یک رده جدید فولاد به نسخه 2019 آیین نامه بتن آمریکا و اصلاحاتی است که به فراخور آن باید در روابط طول مهاری، طول وصله و … ایجاد می­شد.

لازم به­ ذکر است که در نسخه 2019 آیین ­نامه بتن آمریکا روابط برش دستخوش تغییر جدی شده و تعداد روابط کاهش یافته است. به تعبیری در محاسبه برش ساده ­سازی ­هایی اتفاق افتاده است. در بحث برش، همچنین مطابق با تحقیقات کمیته ­های مختلف ACI، پارامتری تحت عنوان λs به آیین ­نامه اضافه شده است.

بنابر تغییرات ذکر شده در آیین‌ نامه آمریکا، به‌ طور دقیق نمی­ توان بیان داشت که مبحث نهم اخیر بر اساس نسخه 2019  یا 2014 است. زیرا، برای مثال آمریکا در نسخه 2019 خودش رده جدید فولادی اضافه کرده است که در مبحث نهم جدید ما وجود ندارد ولی یک ساده‌ سازی در بندهای مربوط به برش انجام داده‌ که مبحث نهم جدید هم انجام داده است. بندهای مربوط به روابط برش ساده­ شده و توضیحات پارامتر λs در ادامه آورده شده است.

 

پیش نویس مبحث نهم

 

تغییرات موثر مبحث نهم در طراحی سازه

یکسری تغییرات در پیش نویس نهایی مبحث نهم اعمال شده است که بر روی طراحی مهندسین تاثیرگذار خواهد بود و شامل:

الف: ترکیبات بار مشابه مبحث دهم شده است، پیش­ از این ایران جزو معدود کشورهایی بود که ترکیبات بارگذاری آن در آیین­ نامه­ های بتن و فولاد با یکدیگر متفاوت بودند.

ب: ضرایب ترک‌ خوردگی که در مبحث نهم قدیم وجود داشت تغییر کرده و عیناً مشابه آیین­ نامه آمریکا شده است. ازاین ­رو دیگر کنترل مهارشدگی مطرح نیست در هرصورت یک ضریب را قرار خواهیم داد.

پ: سیستم سازه ه­ای دیوارهای برشی متوسط حذف شده است.

ت: رابطه مدول الاسیسته عوض شده و برای بتن‌های معمولی به یک رابطه ساده تبدیل شده است.

ث: مبحث نهم قدیم سن مقاومت فشاری بتن را بر مبنای 28 روز تعریف کرده بود ولی در آپدیت جدید سنین دیگر را هم به مجموعه اضافه کرده است که از جمله مزیت­ های این مورد امکان کاربرد پوزولان ­ها در طرح اختلاط بتن می ­باشد.

نکات پیش نویس نهایی مبحث نهم مقررات ملی ساختمان لازم به ذکر است پوزولان‌ها موادی هستند که در بتن‌ها استفاده می‌شوند و از نظر پایایی و کاهش هزینه‌ها در کل دنیا مطرح هستند؛ ولی سن گیرش بتن را بسته به میزان مصرف افزایش می‌دهند و گیرش را کندتر می‌کنند. افزودن این بند از آیین‌نامه دست مهندسین را برای طرح اختلاط‌ های پایدارتر باز می‌کند و مزایای اقتصادی، زیست ­محیطی و پایایی را به همراه خواهد داشت.

خبری خوب برای مهندسین طراح

بسیاری از مهندسین طراح به واسطه تفاوت‌ هایی که در بحث ضوابط و آیین‌ نامه‌ها وجود دارد فقط در یک بخش بتنی یا فولادی فعالیت می‌کنند، به­ نظر می­ رسد تغییرات به ­وجود آمده گام مثبتی است که به مهندسین کمک خواهد کرد تا بتوانند هم‌زمان در طراحی سازه­ های فولادی و بتنی مشارکت داشته باشند. در آیین­ نامه اخیر، در خصوص مشکل عدم تشابه بین طراحی سازه فولادی و بتنی تغییراتی به شرح زیر بوجود آمده است:

الف: یکسان شدن ترکیبات بارگذاری؛ از این به بعد ترکیبات بارگذاری فولادی و بتنی ما مشابه هم خواهد بود.

ب: حجم محاسبات دستی به‌ خصوص بحث‌ هایی که مربوط به کنترل پیچش در ایتبس بود، در سازه بتنی حذف شده است. بنابراین به طور محسوس کنترل‌ های دستی کمتر می‌شود، برای مثال می‌توانیم از ترکیبات بار نرم‌افزار استفاده کنیم همچنین طراحی دستی پیچش را از این به بعد نخواهیم داشت.

 

پیش نویس مبحث 9 مقررات ملی ساختمان

 

در مبحث جدید، بند 9-1-12-1 درج شده که مهندس می‌تواند از منابع بین‌ المللی مثل ASTM، ACI و Eurocode استفاده نماید. این بند این امکان را می‌دهد در مواردی که در ضوابط و بندهای آیین‌نامه، ابهام یا کژتابی وجود دارد از آیین‌ نامه‌ های بین‌ المللی استفاده کنیم که کمک بزرگی هست. (چون در بعضی موارد  انتقال مفاهیم آیین‌ نامه در زبان فارسی اشتباه می‌شود یا با برداشت­ های گوناگون همراه است.) همچنین در بندهایی که مفاهیم به صورت مختصر بیان شده و نیاز به تفسیر دارند، می‌توان از تفسیر آیین‌ نامه‌های بین‌المللی استفاده کرد. همانطور که در شکل زیر مشاهده می ­شود آیین ­نامه­هایی چون ACI علاوه بر متن اصلی در ستون کناری آن شرح مختصری از بند اصلی را نیز ارائه می­ دهند.

 

تغییرات مبحث نهم مقررات ملی ساختمان

مهم ترین بخش های پیش نویس نهایی مبحث نهم

دو فصل مهم به مبحث نهم اخیر اضافه شده است، یکی فصل 14 که مربوط است به موضوع دیافراگم‌ها و دیگری فصل 23 که در مورد ارزیابی مقاومت سازه‌ های موجود است.

 

پیش نویس مبحث 9 جدید

 

فصل 14 به دلیل نبود بحث جدی و متمرکز دیافراگم‌ها در مبحث قدیم، اضافه شده است. مهندسین تازه‌ کار با جواب دادن به یک سؤال که آیا دیافراگم سازه صلب هست یا خیر؟! طراحی را پیش می‌بردند درصورتی‌که مسئله دیافراگم خیلی مهم است. دیافراگم‌ها، عملکرد اعضای باربر جانبی سازه را با هم متحد می‌کنند و در واقع رابط بین اجزای باربر هستند. تصور کنید که یک کفی که جرم عمده سازه در آن متمرکز شده، تحت نیروهای اینرسی زلزله تمایل به پرتاب شدن دارد، در اینجا سقف، نیروها را بین اعضای باربر جانبی پخش می‌کند و نقش دیافراگمی را ایفا می‌کند.

مبحث نهم اخیر، در فصل چهاردهم به نیروهای طراحی دیافراگم پرداخته ‌است که شامل نیروهای داخل صفحه ناشی از بارهای جانبی زلزله، نیروهای منتقل شده به دیافراگم، نیروی به وجود آمده در اتصالات و نیروهای خارج صفحه ناشی از بارهای ثقلی می‌باشد که کاملاً رویکردی مشابه با آیین‌نامه ACI318  دارد. همچنین این فصل ابهاماتی که مهندسین در استاندارد 2800 راجع به بندهای جمع کننده‌  داشتند را رفع می‌کند. مقالات طراحی دیافراگم سقف و  طراحی جمع کننده در دیافراگم هر دو بر اساس پیش نویس نهایی مبحث نهم نوشته شده است.

 

اصلاحات دیافراگم در مبحث نهم

 

فصل های جدید در مبحث 9 مقررات ملی ساختمان

 

فصل 23 نیز برای زمانی است که مهندسین در مورد برآورده شدن ضوابط ایمنی در مورد بخش خاصی از سازه یا کل آن به ابهام برخوردند. در این فصل امکاناتی به تیم مهندسین داده می­ شود تا با بررسی‌های تحلیلی و یا آزمایش‌های بارگذاری در خصوص برآورده شدن ضوابط ایمنی در سازه ابراز نظر نمایند، که مشکلات مهمی را در طول انجام پروژه ­های عمرانی از پیش پای مهندسین برمی­ دارد.

ابهام در پیش نویس جدید مبحث نهم مقررات ملی ساختمان

یک موردی که در مبحث نهم اخیر منتشر شده مربوط به تیرهای T شکل هست. عمدتاً مهندسین هم‌نظر هستند که تیرهای T شکل را در حضور دال‌ های بتن‌ آرمه به صورت بال‌دار، در ایتبس مدل نکنیم.  همچنین نظر اکثر مهندسین این هست که مقطع بال‌ دار را در جهت اطمینان طراحی نکنیم و به جای آن از مقطع مستطیلی استفاده کنیم. اما در آیین‌ نامه ACI ، برای تیرهای T شکل یک رابطه ساده‌ شده‌ ای ارائه شده که در تغییرات مبحث نهم هم آورده شده است. یعنی پیشنهاد می‌دهد به جای طراحی مقطع بال‌دار T  شکل، مقطع مستطیلی طراحی کنیم با این تفاوت که ممان اینرسی آن­ را دو برابر کنیم. متن اصلی این بند در مبحث نهم اخیر و آیین ­نامه­ آمریکا در ادامه آورده شده است.

 

پیش نویس جدید مبحث نهم

 

پیش‌ بینی می‌شود که عده‌‌ای از مهندسین با دو برابر کردن ممان اینرسی مخالف باشند و همان مقطع مستطیلی و بدون بال را طراحی کنند و از طرف مقابل بعضی مهندسین به دلیل مزایایی که مقاطع بال‌دار از نظر سختی ایجاد می‌کنند، مقطع مستطیلی بال‌دار طراحی کنند.

 

منابع:
معاونت مسکن و ساختمان

 

 

تولید کنندگان آموزش
با ارسال سومین دیدگاه، به بهبود این محتوا کمک کنید.
نظرات کاربران
  1. قیس حافظی

    عالی بود

    پاسخ دهید

  2. مهندس مرضیه صبور (پاسخ مورد تایید سبزسازه)

    خیلی ممنون مهندس
    اگر پیشنهاد دیگه ای هم دارید حتما مطرح بفرمایید با کمال میل پذیرا هستیم.

    پاسخ دهید

؟

فقط کافیست ایمیلتان را وارد کنید

در کمتر از 5 ثانیه اطلاعاتتان را وارد کنید و 3 ایبوک طراحی سازه بتنی در ایتبس را به همراه هدیه ویژه آن در ایمیلتان دریافت کنید
برایم ایمیل شود
نگران نباشید ایمیل های مزاحم نمی فرستیم
close-link
 تا 50 درصد تخفیف در جشنواره بزرگ سبزسازه 
13 الی 22 آذر98
مشاهده تخفیفات >>
close-image